![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
15. Cattalisanipata
473. 1. Isidasitherigathavannana
cattalisanipate nagaramhi kusumanametiadika isidasiya theriya gatha.
Ayampi purimabuddhesu katadhikara tattha tattha bhave purisattabhave thatva
vivattupanissayam kusalam upacinanti carimabhavato sattame bhave akalyanasannissayena
paradarikakammam 1- katva kayassa bheda niraye nibbattitva tattha bahuni vassasatani
niraye pacitva tato cuta tisu jatisu tiracchanayoniyam nibbattitva tato cuta
dasiya kucchismim napumsako hutva nibbatti. Tato pana cuta ekassa daliddassa
sakatikassa dhita hutva nibbatti. Tam vayappattam giridaso nama annatarassa
satthavahassa putto attano bhariyam katva geham anesi. Tassa ca bhariya atthi
silavati kalyanadhamma. Tassam issapakata samino tassa viddesanakammam akasi.
Sa tattha yavajivam thatva kayassa bheda imasmim buddhuppade ujjeniyam kulapadesasila
caradigunehi abhisammatassa vibhavasampannassa setthissa dhita hutva nibbatti,
isidasitissa namam ahosi. Tam vayappattakale matapitaro kularupavayavibhavadisadisassa
annatarassa setthiputtassa adamsu. Sa tassa gehe patidevata hutva masamattam
vasi. Athassa kammaphalena samiko virattarupo hutva tam gharato nihari. Tam sabbam
palito eva vinnayati. Tesam tesam pana samikanam aruccaneyyataya samvegajata
pitaram anujanapetva jinadattaya theriya santike pabbajitva vipassanaya kammam
karonti nacirasseva saha patisambhidahi arahattam patva phalasukhena nibbanasukhena
ca vitinamenti ekadivasam pataliputtanagare pindaya caritva pacchabhattam pindapata-
patikkanta mahagangayam valukapuline nisiditva bodhittheriya nama attano
@Footnote: 1 Si.,i. paradariYu...
Sahayattheriya pubbapatipattim pucchita tamattham gathabandhavasena vissajjesi
"ujjeniya puravare"tiadina. Tesam pana pucchavissajjananam sambandham dassetum:-
[402] "nagaramhi kusumaname pataliputtamhi pathaviya mande
sakyakulakulinayo dve bhikkhuniyo hi gunavatiyo.
[403] Isidasi tattha eka dutiya bodhiti silasampanna ca
jhanajjhayanaratayo bahussutayo dhutakilesayo.
[404] Ta pindaya caritva bhattattham kariya dhotapattayo
rahitamhi sukhanisinna ima gira abbhudiresun"ti
ima tisso gatha sangitikarehi thapita.
[405] Pasadikasi ayye isidasi vayopi te aparihino
kim disvana byalikam athasi nekkhammamanuyutta.
[406] Evamanuyunjiyamana sa rahite dhammadesanakusala
isidasi vacanamabravi suna bodhi yathamhi pabbajita.
Ito param vissajjanagatha.
[407] Ujjeniya puravare mayham pita silasamvuto setthi
tassamhi ekadhita piya manapa ca dayita ca.
[408] Atha me saketato varaka agacchumuttamakulina
setthi pahutaratano tassa mamam sunhamadasi tato.
[409] Sassuya sasurassa ca sayam patam panamamupagamma
sirasa karomi pade vandami yathamhi anusittha.
[410] Ya mayham samikassa bhaginiyo bhatuno parijano va
tamekavarakampi disva ubbigga asanam demi.
[411] Annena ca panena ca khajjena ca yam ca tattha sannihitam
chademi upanayami ca demi ca yam yassa patirupam.
[412] Kalena upatthahitva gharam samupagamami ummare
dhovanti hatthapade panjalika samikamupemi.
[413] Koccham pasadam anjaninca adasakanca ganhitva
parikammakarika viya sayameva patim vibhusemi.
[414] Sayameva odanam sadha- yami sayameva bhajanam dhovanti
matava ekaputtakam tatha bhattaram paricarami.
[415] Evam mam bhattikatam anurattam karikam nihatamanam
utthayikam analasam silavatim dussate bhatta.
[416] So mataranca pitaranca bhanati apucchaham gamissami
isidasiya na saha vaccham ekagareham saha vatthum.
[417] Ma evam putta avaca isidasi pandita paribyatta
utthayika analasa kim tuyham na rocate putta.
[418] Na ca me himsati kinci na caham isidasiya saha vaccham
dessava me alam me apucchaham gamissami.
[419] Tassa vacanam sunitva sassu sasuro ca mam apucchimsu
kissa taya aparaddham bhana vissattha yathabhutam.
[420] Napiham aparajjham kinci napi himsemi na bhanami dubbacanam
kim sakka katuyye yam mam viddessate bhatta.
[421] Te mam pitugharam pati- nayimsu vimana dukhena abhibhuta
puttamanurakkhamana jitamhase rupinim lakkhim.
[422] Atha mam adasi tato addhassa gharamhi dutiyakulikassa
tato upaddhasunkena yena mam vindatha setthi.
[423] Tassapi gharamhi masam avasim atha sopi mam paticcharayi
dasiva upatthahantim adusikam silasampannam.
[424] Bhikkhaya ca vicarantam damakam dantam me pita bhanati
`hohisi me jamata nikkhipa potthinca ghatikanca.'
[425] Sopi vasitva pakkham atha tatam bhanati `dehi me potthim
ghatikanca mallakanca punapi bhikkham carissami.'
[426] Atha nam bhanati tato amma sabbo ca me natiganavaggo
kim te na kirati idha bhana khippam tam te karihiti.
[427] Evam bhanito bhanati yadi me atta sakkoti alam mayham
isidasiya na saha vaccham ekaghareham saha vatthum.
[428] Vissajjito gato so ahampi ekakini vicintemi
apucchituna gaccham marituye va pabbajissam va.
[429] Atha ayya jinadatta agacchi gocaraya caramana
tata kulam vinayadhari bahussuta silasampanna.
[430] Tam disvana amhakam utthayasanam tassa pannapayim
nisinnaya ca pade vanditva bhojanamadasim.
[431] Annena ca panena ca khajjena ca yanca tattha sannihitam
santappayitva avacam `ayye icchami pabbajitum.'
[432] Atha mam bhanati tato idheva puttaka carahi tvam dhammam
annena ca panena ca tappaya samane dvijati ca.
[433] Athaham bhanami tatam rodanti anjalim panametva
papam hi maya pakatam kammam tam nijjaressami.
[434] Atha mam bhanati tato `papuna bodhinca aggadhammanca
nibbananca labhassu yam sacchikari dvipadasettho.'
[435] Matapitu abhivada- yitva sabbanca natiganavaggam
sattaham pabbajita tisso vijja aphassayim.
[436] Janami attano satta jatiyo yassayam phalavipako
tam tava acikkhissam tam ekamana nisamehi.
[437] Nagaramhi erakacche suvannakaro aham pahutadhano
yobbanamadena matto so paradaram aseviham.
[438] Soham tato cavitva nirayamhi apaccisam ciram
pakko tato ca utthahitva makkatiya kucchimokkamim.
[439] Sattahajatakam mam mahakapi yuthapo nillacchesi
tassetam kammaphalam yathapi gantvana paradaram.
[440] Soham tato cavitva kalam karitva sindhavaranne
kanaya ca khanjaya ca elakiya kucchimokkamim.
[441] Dvadasa vassani aham nillacchito darake parivahitva
kiminavatto akallo yathapi gantvana paradaram.
[442] Soham tato cavitva govanijakassa gaviya jato
vaccho lakhatambo nillacchito dvadase mase.
[443] Vodhuna nangalamaham sakatam ca dharayami
andhovatto akallo yathapi gantvana paradaram.
[444] Soham tato cavitvana vithiya dasiya ghare jato
neva mahila na puriso yathapi gantvana paradaram.
[445] Timsativassamhi mato sakatikakulamhi darika jata
kapanamhi appabhoge dhanikapurisapatabahulamhi.
[446] Tam mam tato satthavaho ussannaya vipulaya vaddhiya
okaddhati vilapantim acchinditva kulagharasma.
[447] Atha solasame vasse disva mam pattayobbanam kannam
orundhatassa putto giridaso nama namena.
[448] Tassapi anna bhariya silavati gunavati yasavati ca
anuratta bhattaram tassaham viddesanamakasim.
[449] Tassetam kammaphalam yam mam apakirituna gacchanti
dasiva upatthahantim tassapi anto kato maya"ti.
Tattha nagaramhi kusumanameti "kusumapuran"ti evam kusumasaddena gahitanamake
nagare, idani tam nagaram pataliputtamhiti sarupato dasseti. Pathaviya mandeti
sakalaya pathaviya mandabhute. Sakyakulakulinayoti sakyakule kuladhitaro, sakyaputtassa
bhagavato sasane pabbajitataya evam vuttam.
Tatthati tasu dvisu bhikkhunisu. Bodhiti evamnamika theri. Jhanajjhayanaratayoti
lokiyalokuttarassa jhanassa jhayane abhirata. Bahussutayoti pariyattibahusaccena
bahussuta. Dhutakilesayoti aggamaggena sabbaso samugghatitakilesa. Bhattattham
kariyati bhattakiccam nitthapetva. Rahitamhiti janarahitamhi vivittatthane.
Sukhanisinnati pabbajjasukhena vivekasukhena ca sukhanisinna. Ima girati idani
vuccamana sukha lapana. Abbhudiresunti pucchavissajjanavasena kathayimsu.
"pasadikasi"ti gatha bodhittheriya 1- pucchavasena vutta.
"evamanuyunjiyamana"ti gatha sangitikareheva vutta. "ujjeniya"tiadika hi
sabbapi isidasiyava vutta. Tattha pasadikasiti rupasampattiya passantanam
pasadavaha asi. Vayopi te aparihinoti tuyham vayopi na parihino, pathamavaye thitasiti
attho. Kim disvana byalikanti kidisam byalikam dosam gharavase adinavam disva.
Athasi nekkhammamanuyuttati athati nipatamattam, nekkhammam pabbajjam anuyutta asi.
Anuyunjiyamanati pucchiyamana, sa isidasiti yojana. Rahiteti sunnatthane.
Suna bodhi yathamhi pabbajitati bodhittheri aham yatha pabbajita amhi, tam tam
puranam suna sunahi.
Ujjeniya puravareti ujjeninamake avantiratthe uttamanagare. Piyati
ekadhitubhavena piyayitabba. Manapati silacaragunena manavaddhanaka. Dayitati
anukampitabba.
@Footnote: 1 Si. bodhittaritheriya
Athati paccha mama vayappattakale. Me saketato varakati saketanagarato
mama varaka mam varenta agacchum. Uttamakulinati tasmim nagare aggakulika, yena
te pesita, so setthi pahutaratano. Tassa mamam sunhamadasi tatoti tassa
saketasetthino sunisam puttassa bhariyam katva mayham pita mam adasi.
Sayam patanti sayanhe pubbanhe ca. Panamamupagamma sirasa karomiti
sassuya sasurassa ca santikam upagantva sirasa panamam karomi, tesam pade
vandami. Yathamhi anusitthati tehi yatha anusittha amhi, tatha karomi, tesam
anusitthim na atikkamami.
Tamekavarakampiti ekavallabhampi. Ubbiggati tasanta. 1- Asanam demiti yassa
puggalassa yam anucchavikam, tam tassa demi.
Tatthati parivesanatthane. Sannihitanti sajjitam hutva vijjamanam. Chademiti
upacchademi, upacchadetva upanayami ca, upanetva demi, dentipi yam yassa
patirupam, tadeva demiti attho.
Ummareti dvare. Dhovanti hatthapadeti hatthapade dhovini asim, dhovitva
gharam samupagamamiti yojana.
Kocchanti massunam kesananca ullikhanakoccham. Pasadanti gandhacunnadimukha-
vilepanam. "pasadhanan"tipi patho, pasadhanabhandam. Anjaninti anjananalim. Parikamma-
karika viyati aggakulika vibhavasampannapi patiparicarika cetika viya.
Sadhayamiti pacami. Bhajananti lohabhajananca. Dhovanti paricaramiti yojana.
Bhattikatanti katasamibhatikam. Anurattanti anurattavantim. Karikanti tassa tasseva
iti kattabbassa karikam. Nihatamananti apanitamanam. Utthayikanti
utthanaviriyasampannam.
@Footnote: 1 Si. sabhanta
Analasanti tato eva akusitam. Silavatinti silacarasampannam. Dussateti dussati,
kujjhitva bhanati.
Bhanati apucchaham gamissamiti "aham tumhe apucchitva yattha katthaci
gamissami"ti so mama samiko attano mataranca pitaranca bhanati. Kim bhanatiti
ce aha "isidasiya na saha vaccham, ekagareham saha vatthun"ti. Tattha vacchanti
vasissam.
Dessati appiya. Alam meti payojanam me taya natthiti attho. Apucchaham
gamissamiti yadi me tumhe taya saddhim samvasam icchatha, aham tumhe apucchitva
videsam pakkamissami.
Tassati mama bhattuno. Kissati kim assa tava samikassa. Taya aparaddham
byalikam katam.
Napiham aparajjhanti napi aham tassa kinci aparajjhim. Ayameva va patho.
Napi himsemiti napi badhemi. Dubbacananti duruttavacanam. Kim sakka katuyyeti kim
maya katum ayye sakka. Yam mam viddessate bhattati yasma akaraneneva bhatta
mayham viddessate viddessam cittappakopam karoti.
Vimanati domanassika. Puttamanurakkhamanati attano puttam mayham samikam
cittamanurakkhanena anurakkhanta. Jitamhase rupinim lakkhinti jita amhase jita
vatamha rupavatim sirim, manussavesena carantiya siridevataya parihina vatati attho.
Addhassa gharamhi dutiyakulikassati pathamasamikam upadaya dutiyassa addhassa
kulaputtassa gharamhi mam adasi, dento ca tato pathamasunkato upaddhasunkato 1- adasi.
@Footnote: 1 cha.Ma. upaddhasunkena
Yena mam vindatha setthiti yena sunkena mam pathamam setthi vindatha patilabhi, tato
upaddhasunkenati yojana.
Sopiti dutiyasamikopi. Mam paticcharayiti mam nihari, so mam gehato nikkaddhi.
Upatthahantinti dasi viya upatthahantim upatthanam karontim. Adusikanti adubbhanakam.
Damakanti karunnadhitthanataya paresam cittassa damakam. Yatha pare kinci
dassanti, evam attano kayam vacanca dantam vupasantam katva paradattabhikkhaya
vicaranakam. Jamatati duhitupati. Nikkhipa potthinca ghatikancati taya paridahitam
pilotikakhandanca bhikkhakapalanca chaddehi.
Sopi vasitva pakkhanti sopi bhikkhako puriso maya saddhim addhamasamattam
vasitva pakkami.
Atha nam bhanati tatoti tam bhikkhakam mama pita mata sabbo ca me
natigano vaggavaggo hutva bhanati. Katham? kim te na kirati idha tuyham kim
nama na kirati na sadhiyati, bhana khippam. Tam te karihititi tam tuyham karissati 1-.
Yadi me atta sakkotiti yadi mayham atta attadhino bhujisso ca hoti,
alam mayham isidasiya taya payojanam natthi, tasma na saha vaccham na saha
vasissam, ekaghare aham taya saha vatthunti yojana.
Vissajjito gato soti so bhikkhako pitara vissajjito yatharuci gato.
Ekakiniti ekikava. Apucchituna gacchanti mayham pitaram vissajjetva gacchami.
Marituyeti maritum. Vati vikappatthe nipato.
Gocarayati bhikkhaya, tata kulam agacchiti yojana.
@Footnote: 1 Ma. na sadhiyati tvam bhana, tam te khippam karihiti karissatiti
Tanti tam jinadattattherim. Utthayasanam tassa pannapayinti utthahitva asanam
tassa theriya pannapesim.
Idhevati imasmim eva gehe thita. Puttakati samannavoharena dhitaram
anukampento alapati. Carahi tvam dhammanti tvam pabbajitva caritabbam brahma-
cariyadidhammam cara. Dvijatiti brahmanajati.
Nijjaressamiti jirapessami vinasessami.
Bodhinti saccabhisambodhim, magganananti attho. Aggadhammanti phaladhammam,
arahattam. Yam sacchikari dvipadasetthoti yam maggaphalanibbanasannitam lokuttaradhammam
dvipadanam settho sammasambuddho sacchi akasi, tam labhassuti yojana.
Sattaham pabbajitati pabbajita hutva sattahena. Aphassayinti phusim
sacchakasim.
Yassayam phalavipakoti yassa papakammassa ayam samikassa amanapabhavasankhato
nissandaphalabhuto vipako. Tam tava acikkhissanti tam kammam tava kathessami. Tanti
acikkhiyamanam tameva kammam, tam va mama vacanam. Ekamanati ekaggamana. Ayameva
va patho.
Nagaramhi erakaccheti evamnamake nagare. So paradaram asevihanti so aham
parassa daram asevim.
Ciram pakkoti bahuni vassasatasahassani nirayaggina daddho. Tato ca utthahitvati
tato nirayato vutthito cuto. Makkatiya kucchimokkaminti vanariya kucchimhi
patisandhim ganhim.
Yuthapoti yuthapati. Nillacchesiti purisabhavassa lakkhanabhutani bijakani nillacchesi
Nihari. Tassetam kammaphalanti tassa mayham etam atite katassa kammassa phalam. Yathapi
gantvana paradaranti yatha tam paradaram atikkamitva.
Tatoti makkatayonito. Sindhavaranneti sindhavaratthe arannatthane. 1- Elakiyati
ajiya.
Darake parivahitvati pitthim aruyha kumarake vahitva. Kiminavattoti
abhijatatthane kimiparigatova hutva atto attito. Akalloti gilano, ahositi
vacanaseso.
Govanijakassati gaviyo vikkinitva jivakassa. Lakhatamboti lakharasarattehi
viya tambehi lomehi samannagato.
Vodhunati vahitva. Nangalanti siram, sakatanca dharayamiti attho. Andhovattoti
kanova hutva atto pilito.
Vithiyati nagaravithiyam. Dasiya ghare jatoti gharadasiya kucchimhi jato.
"vannadasiya"tipi 2- vadanti. Neva mahila na purisoti itthipi purisopi na homi,
jatinapumsakoti attho.
Timsativassamhi matoti napumsako hutva timsavassakale mato. Sakatikakulamhiti
sutakakule. 3- Dhanikapurisapatabahulamhiti inayikanam purisanam adhipatanabahule bahuhi
inayikehi abhibhavitabbe.
Ussannayati upacitaya. Vipulayati mahatiya. Vaddhiyati inavaddhiya.
Okaddhatiti avakaddhati. Kulagharasmati mama jatakulagehato.
@Footnote: 1 Ma. annataratthane 2 Si. vannajatiyatipi 3 Ma.,i. senakakule
Orundhatassa puttoti assa satthavahassa putto mayi patibaddhacitto namena
giridaso nama avarundhati attano pariggahabhavena gehe karoti.
Anuratta bhattaranti bhattaram anuvattika. 1- Tassaham viddesanamakasinti tassa
bhattuno tam bhariyam sapattim viddesanakammam 2- akasim. Yatha tam so kujjhati, evam
patipajjim.
Yam mam apakirituna gacchantiti yam dasi viya sakkaccam upatthahantim mam tattha
tattha patino apakiritva chaddetva anapekkha apagacchanti. Etam tassa mayham
tada katassa paradarikakammassa sapattim viddesanakammassa 3- ca nissandaphalam. Tassapi
anto kato mayati tassapi tatha anunayapapakakammassa darunassa pariyanto idani
maya aggamaggam adhigacchantiya kato, ito param kinci dukkham natthiti. Yam panettha
antarantara na vibhattam, tam vuttanayatta uttanatthameva.
Isidasitherigathavannana nitthita.
Cattalisanipatavannana nitthita.
-----------------
@Footnote: 1 Si. anuragavati 2 Si.,i. bhariyam patividdesanakammam 3 Si. pati...
The Pali Atthakatha in Roman Book 34 page 326-338.
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_rm.php?B=34&A=7004&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=34&A=7004&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=473
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=10029
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=10031
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=10031
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]