![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
21. Vipassibuddhavamsavannana
pussassa 2- buddhassa aparabhage antarakappe 3- tasminca kappe vitivatte
ito ekanavutikappe vijitasabbakappo 4- parahitaniratasankappo sabbattha vipassi
vipassi nama sattha loke udapadi. So paramiyo puretva
@Footnote: 1 Si.,i. setarame. Ma. senanigame 2 cha.Ma. phussassa...evamuparipi
@3 cha.Ma. santarakappe 4 Si.,i. viditasabbavikappo
Anekaratanamanivisarasamujjotitabhavane tusitabhavane nibbattitva tato cavitva bandhumatinagare
anekabandhumato bandhumato ranno bandhumatiya nama aggamahesiya kucchismim
patisandhim aggahesi. So dasannam masanam accayena kheme migadaye matudarato
asitaniradarajito punnacando viya nikkhami. Namaggahanadivase panassa
lakkhanapathaka nataka ca diva ca rattinca antarantara nimmisasanjanitandhakaravirahena
visuddham passanti, vivatehi va akkhihi passatiti "vipassi"ti
namamakamsu. "viceyya viceyya passatiti va vipassi"ti vadanti. So atthavassasahassani
agaram ajjhavasi. Nandasunandasirimanamaka tayo cassa pasada ahesum.
Sudassanadevippamukhanam itthinam satasahassam visati ca sahassani ahesum.
"sutanu"tipi sudassana vuccati. So atthavassasahassanam accayena cattari
nimittani disva sutanudeviya samavattakkhandhe nama tanaye jate ajannarathena
mahabhinikkhamanam nikkhamitva pabbaji. Tam purisanam caturasitisatasahassani
anupabbajimsu. So tehi parivuto mahapuriso atthamasam padhanacariyam caritva
visakhapunnamaya sudassanasetthidhitaya dinnam madhupayasam paribhunjitva kusumasamalankate
salavane divaviharam katva sujatena nama yavapalakena dinna attha
tinamutthiyo gahetva patalibodhim samalankatam disva dakkhinadisabhagena tam
upagami.
Tassa pana pataliya samavattakkhandho tam divasam pannasaratano hutva
abbhuggato sakha pannasaratana ubbedhena ratanasatam ahosi. Tamdivasameva sa
patali kannikabaddhehi viya pupphehi paramasurabhigandhehi mulato patthaya
sabbasanchanna ahosi. Dibbagandho vayati, na kevalam tada ayameva pupphito,
Dasasahassi 1- cakkavalesu sabbe pataliyo pupphitava. Na kevalam pataliyova,
dasasahassicakkavalesu sabbarukkhagumbalatayopi pupphimsu. Mahasamuddopi pancavannehi
padumehi kuvalayuppalakumudehi sanchanno sitalamadhurasalilo ahosi. Sabbampi ca
dasasahassi 1- cakkavalagabbhantaram dhajamalakulam ahosi. Tattha patimalagulavippakinnam
nanasurabhikusumasajjitadharanitalam dhupacunnandhakaram ahosi. Tam upagantva
tepannasahatthavitthatam tinasantharam santharitva caturangasamannagatam viriyam adhitthaya
"yava buddho na homi, tava ito na utthahami"ti patinnam katva
nisidi. Evam nisiditva samaram marabalam vidhamitva magganukkamena cattari
maggananani magganantaram cattari phalananani catasso patisambhida
catuyoniparicchedakananam pancagatiparicchedakananam catuvesarajjananani cha
asadharanananani ca sakale ca buddhagune hatthagate katva paripunnasankappo
bodhipallanke nisinnova:-
"anekajatisamsaram .pe. tanhanam khayamajjhaga. 2-
Ayoghanahatasseva jalato jatavedaso
anupubbupasantassa yatha na nayate gati.
Evam samma vimuttanam kamabandhoghatarinam
pannapetum gati natthi pattanam acalam sukhan"ti 3-
evam udanam udanetva bodhisamipeyeva sattasattaham vitinametva brahmayacanam
sampaticchitva attano vematikassa bhatikassa khandakumarassa ca purohitaputtassa
tissakumarassa ca upanissayasampattim oloketva akasena gantva kheme
@Footnote: 1-1 Si.,i. ime patha na dissanti
@2 khu.dha. 25/153/44 3 khu.u. 25/80/231
Migadaye otaritva ubhopi te uyyanapalena pakkosapetva tesam parivaranam
majjhe dhammacakkam pavattesi. Tada aparimitanam devatanam dhammabhisamayo ahosi.
Tena vuttam:-
[1] "pussassa ca aparena sambuddho dvipaduttamo
vipassi nama namena loke uppajji cakkhuma.
[2] Avijjam sabbam padaletva patto sambodhimuttamam
dhammacakkam pavattetum pakkami bandhumatipuram.
[3] Dhammacakkam pavattetva ubho bodhesi nayako
gananaya na vattabbo pathamabhisamayo ahu"ti.
Tattha padaletvati bhinditva, avijjandhakaram bhinditvati attho.
"vattetva cakkamarame"tipi patho, tassa arameti kheme migadayeti attho.
Ubho bodhesiti attano kanitthabhatikam khandam rajaputtam tissanca purohitaputtanti
ubho bodhesi. Gananaya na vattabboti devatanam abhisamayavasena gananaparicchedo
natthiti attho.
Athaparena samayena khandam rajaputtam tissanca purohitaputtam anupabbajitani
caturasitibhikkhusahassani dhammamatam payesi. So dutiyo abhisamayo ahosi. Tena
vuttam:-
[4] "punaparam amitayaso tattha saccam pakasayi
caturasitisahassanam dutiyabhisamayo ahu"ti.
Tattha tatthati kheme migadayeti attho. "caturasitisahassani, sambuddha-
manupabbajun"ti ettha ete pana caturasitisahassasankhata purisa vipassissa
Kumarassa upatthakapurisayeva. Te patova vipassikumarassa upatthanam agantva
kumaramadisva patarasatthaya gantva bhuttapatarasa "kuhim kumaro"ti pucchitva
tato "uyyanabhumim gato"ti sutva "tattheva nam dakkhissama"ti nikkhanta
nivattamanam tassa sarathim disva "kumaro pabbajito"ti sutva sutatthaneyeva
sabbabharanani muncitva antarapanato kasayani vatthani aharapetva
kesamassum oharetva pabbajimsu. Pabbajitva ca te gantva mahapurisam
parivarayimsu.
Tato vipassi bodhisatto "padhanacariyam caranto akinno viharami, na
kho panametam patirupam yatheva mam ime gihibhuta pubbe parivaretva caranti,
idanipi tatheva kim imina ganena"ti ganasanganikaya ukkanthitva
"ajjeva gacchami"ti cintetva puna "ajja avela, sace panaham ajja
gamissami, sabbepime janissanti, sveva gamissami"ti cintesi. Tamdivasanca
uruvelagamasadise ekasmim game gamavasino manussa svatanaya saddhim parisaya
mahapurisam nimantayimsu. Te tesam caturasitisahassanam mahapurisassa ca payasameva
patiyadayimsu. Atha vipassi mahapuriso punadivase visakhapunnamaya tasmim game
tehi pabbajitajanehi saddhim bhattakiccam katva vasanatthanameva agamasi. Tatra te
pabbajita mahapurisassa vattam dassetva attano attano rattitthanadivatthanani
pavisimsu.
Bodhisattopi pannasalam pavisitva nisinno cintesi "ayam kalo
nikkhamitun"ti nikkhamitva pannasaladvaram pidahitva bodhimandabhimukho payasi.
Te kira pabbajita sayam bodhisattassa upatthanam gantva pannasalam
parivaretva nisinna "ativikalo jato upadharetha"ti vatva pannasaladvaram
Vivaritva tam apassannapi "kuhim nu gato mahapuriso"ti nanubandhimsu. "ganavase
nibbinno eko viharitukamo manne mahapuriso buddhabhutamyeva tam passissama"ti
antojambudipabhimukha carikam pakkamimsu. Atha te "vipassina kira buddhattam patva
dhammacakkam pavattitan"ti sutva anukkamena sabbe te pabbajita bandhumatiya
rajadhaniya kheme migadaye sannipatimsu. Tato tesam bhagava dhammam desesi, tada
caturasitiya bhikkhusahassanam dhammabhisamayo ahosi. So tatiyo abhisamayo ahosi.
Tena vuttam:-
[5] "caturasitisahassani sambuddham anupabbajum
tesamaramapattanam dhammam desesi cakkhuma.
[6] Sabbakarena bhasato sutva upanisadino 1-
tepi dhammavaram gantva tatiyabhisamayo ahu"ti.
Tattha caturasitisahassani, sambuddham anupabbajunti ettha anuna yogato
sambuddhanti upayogavacanam katanti veditabbam, sambuddhassa paccha pabbajimsuti
attho. Lakkhanam saddasatthato gahetabbam. "tattha aramapattanan"tipi patho.
Bhasatoti vadato. Upanisadinoti gantva upanissaya dhammadanam dadatoti attho.
Tepiti te caturasitisahassasankhata pabbajita vipassissa upatthakabhuta. Gantvati
tassa dhammam natva. Evam tesam tatiyo abhisamayo ahosi. Kheme migadaye
vipassisammasambuddham dve ca aggasavake anupabbajitanam bhikkhunam
atthasatthisatasahassanam majjhe nisinno vipassi bhagava:-
"khantiparamam tapo titikkha
nibbanam paramam vadanti buddha
na hi pabbajito parupaghati
na samano hoti param vihethayanto.
@Footnote: 1 pali. thatva upanissa jino
Sabbapapassa akaranam kusalassa upasampada
sacittapariyodapanam etam buddhana sasanam.
Anupavado anupaghato patimokkhe ca samvaro
mattannuta ca bhattasmim pantanca sayanasanam
adhicitte ca ayogo etam buddhana sasanan"ti 2-
imam patimokkham uddisi. Ima pana sabbabuddhanam patimokkhuddesagathayo
hontiti veditabbam. So pathamo sannipato ahosi. Puna yamakapatihariyam disva
pabbajitanam bhikkhunam satasahassanam dutiyo sannipato ahosi. Yada pana
vipassissa vematika tayo bhataro paccantam vupasametva bhagavato upatthanakiriyaya
laddhavara hutva attano nagaram netva upatthahanta tassa dhammam sutva
pabbajimsu. Tesam asitisatasahassanam majjhe nisiditva bhagava kheme migadaye
patimokkham uddisi, so tatiyo sannipato ahosi. Tena vuttam:-
[7] "sannipata tayo asum vipassissa mahesino
khinasavanam vimalanam santacittana tadinam.
[8] Atthasatthisatasahassanam pathamo asi samagamo
bhikkhusatasahassanam dutiyo asi samagamo.
[9] Asitibhikkhusahassanam tatiyo asi samagamo
tattha bhikkhuganamajjhe sambuddho atirocati"ti.
Tattha atthasatthisatasahassananti atthasatthisahassadhikanam satasahassa-
bhikkhunanti attho. Tatthati tattha kheme migadaye. Bhikkhuganamajjheti bhikkhuganassa
majjhe. "tassa bhikkhuganamajjhe"tipi patho, tassa bhikkhuganassa majjheti attho.
@Footnote: 2 di.maha. 10/90/43. khu.dha. 25/184/50
Tada amhakam bodhisatto mahiddhiko mahanubhavo atulo nama nagaraja
hutva anekanagakotisatasahassaparivaro hutva saparivarassa dasabalassa
asamabalasilassa karunasitalahadayassa sakkarakaranattham sattaratanamayam candamandala-
sankasam datthabbasaramandam mandapam karetva tattha nisidapetva sattaham
dibbavibhavanurupam mahadanam datva sattaratanakhacitam maharaham suvannamayam nanamani-
jutivisarasamujjalam pithim bhagavato adasi. Tada nam pithanumodanavasane "ito ayam
ekanavutikappe buddho bhavissati"ti byakasi. Tena vuttam:-
[10] "ahantena samayena nagaraja mahiddhiko
atulo nama namena punnavanto jutindharo.
[11] Nekanam nagakotinam parivaretvanaham tada
vajjanto dibbaturiyehi lokajettham upagamim.
[12] Upasankamitva sambuddham vipassim lokanayakam
manimuttaratanakhacitam sabbabharanabhusitam
nimantetva dhammarajassa suvannapithamadasaham.
[13] Sopi mam buddho byakasi samghamajjhe nisidiya
ekanavutito 1- kappe ayam buddho bhavissati.
[14] Ahu kapilavhaya ramma nikkhamitva tathagato
padhanam padahitvana katva dukkarakarikam.
[15] Ajapalarukkhamulasmim nisiditva tathagato
tattha payasam paggayha neranjaramupehiti.
@Footnote: 1 paliyam ekanavuti itoti dissati
[16] Neranjaraya tiramhi payasam ada so jino
patiyattavaramaggena bodhimulamupehiti.
[17] Tato padakkhinam katva bodhimandam anuttaro
assatthamule sambodhim bujjhissati mahayaso.
[18] Imassa janika mata maya nama bhavissati
pita suddhodano nama ayam hessati gotamo.
[19] Anasava vitaraga santacitta samahita
kolito upatisso ca agga hessanti savaka
anando namupatthako upatthissatimam jinam.
[20] Khema uppalavanna ca agga hessanti savika
anasava vitaraga santacitta samahita.
[21] 1- Bodhi tassa bhagavato assatthoti pavuccati
citto ca hatthalavako agga hessantupatthaka.
[22] Nandamata ca uttara agga hessantupatthika
ayu vassasatam tassa gotamassa yasassino.
Idam sutvana vacanam asamassa mahesino
amodita naramaru buddhavijankuro ayam.
Ukkutthisadda vattanti apphotenti hasanti ca
katanjali namassanti dasasahassi sadevaka.
Yadimassa lokanathassa virajjhissama sasanam
anagatamhi addhane hessama sammukha imam. 1-
@Footnote: 1-1 cha.Ma. ime patha na dissanti
1- Yatha manussa nadim taranta patitittham virajjhiya
hetthatittham gahetva uttaranti mahanadim.
Evameva mayam sabbe yadi muncamimam jinam
anagatamhi addhane hessama sammukha imam. 1-
[23] Tassaham 2- vacanam sutva bhiyyo cittam pasadayim
uttarim vatamadhitthasim dasaparamipuriya"ti.
Tattha punnavantoti punnava, samupacitapunnasancayoti attho. Jutindharoti
pabhayutto. Nekanam nagakotinanti anekahi nagakotihi, karanatthe samivacanam
datthabbam. Parivaretvanati bhagavantam parivaretva. Ahanti attanam
niddisati. Vajjantoti vadento talento. Manimuttaratanakhacitanti manimuttadihi
vividhehi ratanehi khacitanti attho. Sabbabharanabhusitanti sabbabharanehi valarupadihi
ratanamayehi manditanti attho. Suvannapithanti suvannamayam pitham. Adasahanti
adasim aham.
Tassa pana vipassissa bhagavato bandhumati nama nagaram ahosi. Bandhuma
nama raja pita, bandhumati nama mata, khando ca tisso ca dve
aggasavaka, asoko namupatthako, canda ca candamitta ca dve aggasavika,
patalirukkho bodhi, sariram asitihatthubbedham ahosi, sarirappabha sabbakalam satta
yojanani pharitva atthasi, asitivassasahassani ayu, sutanu namassa aggamahesi,
samavattakkhandho namassa putto, ajannarathena nikkhami. Tena vuttam:-
[24] "nagaram bandhumati nama bandhumo 3- nama khattiyo
mata bandhumati nama vipassissa mahesino.
@Footnote: 1-1 cha.Ma. ime patha na dissanti 2 paliyam tassapiti dissati 3 cha.Ma. bandhuma
[25] 1- Atthavassasahassani agaram ajjhavasi so
nando sunando sirima tayo pasadamuttama.
[26] Ticattari sahassani nariyo samalankata
sudassana nama nari samavattakkhandho nama atrajo.
[27] Nimitte caturo disva rathayanena nikkhami
anunaatthamasani padhanam padahi jino.
[28] Brahmuna yacito santo vipassi lokanayako
vattacakko mahaviro migadaye naruttamo. 1-
[29] Khando ca tissanamo ca ahesum aggasavaka
asoko namupatthako vipassissa mahesino.
[30] Canda ca candamitta ca ahesum aggasavika
bodhi tassa bhagavato pataliti pavuccati.
[31] 2- Punabbasumitto nago ca ahesum aggupatthaka
sirima uttara ceva ahesum aggupatthika. 2-
[32] Asitihatthamubbedho vipassi lokanayako
pabha niddhavati tassa samanta sattayojane.
[33] Asitivassasahassani ayu buddhassa tavade
tavata titthamano so taresi janatam bahum.
[34] Bahudevamanussanam bandhana parimocayi
maggamagganca acikkhi avasesaputhujjane.
@Footnote: 1 cha.Ma. ime patha na dissanti 2-2 cha.Ma. ayam gatha na dissanti
[35] Alokam dassayitvana desetva amatam padam
jalitva aggikkhandhova nibbuto so sasavako.
[36] Iddhivaram punnavaram lakkhananca kusumitam
sabbam tamantarahitam nanu ritta sabbasankhara"ti.
Tattha bandhanati devamanusse kamaragasamyojanadibandhana mocesi, vikasesiti
attho. Maggamagganca acikkhiti "amatadhigamaya ayam maggo ucchedasassataditthivirahita
majjhima patipada maggo kayakilamathadiko nayam maggo"ti sesaputhujjane acikkhiti
attho. Alokam dassayitvanati maggananalokam vipassanananalokanca dassayitva.
Lakkhananca kusumitanti cittalakkhanadihi phullitam 1- manditam bhagavato sariranti
attho. Sesam sabbattha gathasu uttanamevati.
Vipassibuddhavamsavannana nitthita.
Nitthito ekunavisatimo buddhavamso.
---------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 51 page 338-349.
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_rm.php?B=51&A=7510&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=51&A=7510&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=33&i=200
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=33&A=8190
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=33&A=10618
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=33&A=10618
Contents of The Tipitaka Volume 33
http://84000.org/tipitaka/read/?index_33
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]