|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
23. Vessabhūbuddhavaṃsavaṇṇanā
sikhissa pana sammāsambuddhassa aparabhāge antarahite tassa sāsane
sattativassasahassāyukā manussā anukkamena parihāyitvā dasavassāyukā ahesuṃ.
Puna vaḍḍhitvā aparimitāyukā hutvā anukkamena parihāyitvā saṭṭhivassasahassāyukā
ahesuṃ. Tadā vijitamanobhū sabbalokābhibhū sayambhū vessabhū nāma satthā loke
udapādi. So pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tato cavitvā
anomanagare suppatītassa nāma rañño aggamahesiyā sīlavatiyā yasavatiyā nāma kucchismiṃ
paṭisandhiṃ aggahesi. So dasannaṃ māsānaṃ accayena anupamuyyāne mātukucchito
nikkhami. Jāyamānova janaṃ tosento vasabhanādaṃ nadi. Tasmā vasabhanādahetuttā
tassa nāmaggahaṇadivase "vessabhū"ti nāmamakaṃsu. So chabbassasahassāni agāraṃ
ajjhāvasi. Rucisurucirativaḍḍhananāmakā tayo pāsādā tassa ahesuṃ.
Sucittādevippamukhāni tiṃsa itthisahassāni paccupaṭṭhitāni ahesuṃ.
@Footnote: 1 Ma. sikhīvaraññe
So cattāri nimittāni disvā sucittāya nāma deviyā suppabuddhe nāma
kumāre uppanne suvaṇṇasivikāya uyyānadassanatthāya gantvā devadattāni
kāsāyāni gahetvā pabbaji. Taṃ sattattiṃsasahassāni anupabbajiṃsu. Atha so tehi
parivuto cha māse padhānacariyaṃ caritvā visākhapuṇṇamāya sucittanigame
sandissamānasarīrāya sirivaḍḍhanāya nāma dinnaṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā sālavane
divāvihāraṃ vītināmetvā sāyanhasamaye nirandanāgarājena dinnā aṭṭha
tiṇamuṭṭhiyo gahetvā sālabodhiṃ padakkhiṇato upāgami. Tassāpi sālassa tadeva
pāṭaliyā pamāṇameva pamāṇaṃ ahosi. Tatheva pupphaphalasirivibhavo veditabbo. So
sālamūlamupagantvā cattālīsahatthavitthataṃ tiṇasantharaṃ santharitvā pallaṅkaṃ ābhujitvā
vigatanīvaraṇaṃ sabbakāmamadāvaraṇaṃ anāvaraṇañāṇaṃ paṭilabhitvā "anekajātisaṃsāraṃ
.pe. Taṇhānaṃ khayamajjhagā"ti udānaṃ udānetvā sattasattāhaṃ tattheva
vītināmetvā attano kaniṭṭhabhātikassa soṇakumārassa uttarakumārassa ca
upanissayasampattiṃ disvā devapathena gantvā anomanagarasamīpe aruṇuyyāne
otaritvā uyyānapālena kumāre pakkosāpetvā tesaṃ saparivārānaṃ majjhe
dhammacakkaṃ pavattesi. Tadā asītiyā koṭisahassānaṃ paṭhamo abhisamayo ahosi.
Puna janapadacārikaṃ caranto bhagavā tattha tattha dhammaṃ desento sattatiyā
koṭisahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi, so dutiyo abhisamayo ahosi. Anomanagareyeva
diṭṭhijālaṃ bhindanto titthiyamānaddhajaṃ pātento mānamadaṃ viddhaṃsento dhammaddhajaṃ
samussayanto navutiyojanavitthatāya manussaparisāya parimāṇarahitāya devaparisāya
yamakapāṭihāriyaṃ katvā devamanusse pasādetvā saṭṭhikoṭiyo dhammāmatena
tappesi, so tatiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ:-
[1] "tattheva maṇḍakappamhi asamo appaṭipuggalo
vessabhū nāma nāmena loke uppajji so jino. 1-
[2] Ādittaṃ vata rāgaggi 2- taṇhānaṃ vijitaṃ jānaṃ 3-
nāgova bandhanaṃ chetvā patto sambodhimuttamaṃ.
[3] Dhammacakkaṃ pavattesi vessabhū lokanāyako 4-
asītikoṭisahassānaṃ paṭhamābhisamayo ahu.
[4] Pakkante cārikaṃ raṭṭhe lokajeṭṭhe 5- narāsabhe
sattatikoṭisahassānaṃ dutiyābhisamayo ahu.
[5] Mahādiṭṭhiṃ vinodento pāṭiheraṃ karoti so
samāgatā naramarū dasasahassī sadevake.
[6] Mahāacchariyaṃ disvā abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ
devā ceva manussā ca bujjhare saṭṭhikoṭiyo"ti.
Tattha ādittanti sakalamidaṃ lokattayaṃ sampadittaṃ. Rāgaggīti rāgena.
Taṇhānaṃ vijitanti taṇhānaṃ vijitaṃ raṭṭhaṃ vasavattiṭṭhānanti evaṃ ñatvāti attho.
Nāgova bandhanaṃ chetvāti hatthī viya pūtilatābandhanaṃ chinditvā sambodhiṃ patto
adhigato. Dasasahassīti dasasahassiyaṃ. Sadevaketi sadevake loke. Bujjhareti bujjhiṃsu.
Soṇuttarānaṃ pana dvinnaṃ aggasāvakānaṃ samāgame pabbajitānaṃ asītiyā
arahantasahassānaṃ majjhe māghapuṇṇamāyaṃ pātimokkhaṃ uddisi, so paṭhamo
sannipāto ahosi. Yadā pana vessabhunā sabbalokābhibhunā saha pabbajitā
sattattiṃsasahassasaṅkhā bhikkhū gaṇato ohīnasamaye pakkantā, te vessabhussa
@Footnote: 1 cha.Ma. nāyako 2 pāḷayaṃ ida rāgaggīti dissati 3 cha.Ma. tadā
@4 cha.Ma. pavattente vessabhūlokanāyake 5 Sī. lokaseṭṭhe
Sammāsambuddhassa dhammacakkappavattiṃ sutvā soreyyaṃ nāma nagaraṃ āgantvā
bhagavantaṃ addasaṃsu. Tesaṃ bhagavā dhammaṃ desetvā sabbeva te ehibhikkhupabbajjāya
pabbājetvā caturaṅgasamannāgatāya parisāya pātimokkhaṃ uddisi, so dutiyo
sannipāto ahosi
yadā pana nārivāhananagare upasanto nāma rājaputto rajjaṃ kāresi.
Tassānukampāya bhagavā tattha agamāsi sopi bhagavato āgamanaṃ sutvā saparivāro
bhagavato paccuggamanaṃ katvā nimantetvā mahādānaṃ datvā tassa dhammaṃ sutvā
pasannahadayo pabbaji. Taṃ saṭṭhisahassasaṅkhā purisā anupabbajiṃsu. Te tena
saddhiṃ arahattaṃ pāpuṇiṃsu. So tehi parivuto vessabhū bhagavā pātimokkhaṃ uddisi,
so tatiyo sannipāto ahosi. Tena vuttaṃ:-
[7] "sannipātā tayo āsuṃ vessabhussa mahesino
khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ santacittāna tādinaṃ.
[8] Asītibhikkhusahassānaṃ paṭhamo āsi samāgamo
sattatibhikkhusahassānaṃ dutiyo āsi samāgamo.
[9] Saṭṭhibhikkhusahassānaṃ tatiyo āsi samāgamo
jarādibhayatītānaṃ orasānaṃ mahesino"ti.
Tadā amhākaṃ bodhisatto sarabhavatīnagare paramapiyadassano sudassano nāma
rājā hutvā vessabhumhi lokanāyake sarabhanagaramupagate tassa dhammaṃ sutvā
pasannahadayo dasanakhasamodhānamujjalaṃ jalajāmalāvikalakamalamakulasadisamañjaliṃ sirasi
katvā buddhappamukhassa saṃghassa sacīvaraṃ mahādānaṃ datvā tattheva bhagavato
nivāsatthāya gandhakuṭiṃ katvā taṃ parikkhipitvā vihārasahassaṃ kāretvā sabbañca
Vibhavajātaṃ bhagavato sāsane pariccajitvā tassa santike pabbajitvā ācāraguṇa-
sampanno terasadhutaguṇesu nirato bodhisambhārapariyesanāya rato buddhasāsanābhirato
vihāsi. Sopi taṃ bhagavā byākāsi "anāgate ito ekattiṃsakappe ayaṃ gotamo
nāma buddho bhavissatī"ti. Tena vuttaṃ:-
[10] "ahantena samayena sudassano nāma khattiyo
nimantetvā mahāvīraṃ dānaṃ datvā mahārahaṃ
annapānena vatthena sasaṃghaṃ jinapūjayiṃ.
[11] Tassa buddhassa asamassa cakkaṃ vattitamuttamaṃ
sutvāna paṇitaṃ dhammaṃ pabbajjamabhirocayiṃ.
[12] Mahādānaṃ pavattetvā rattindivamatandito
pabbajjaṃ guṇasampannaṃ pabbajiṃ jinasantike.
[13] Ācāraguṇasampanno vattasīlasamāhito
sabbaññutaṃ gavesanto ramāmi jinasāsane.
[14] Saddhāpītiṃ uppādetvā 1- buddhaṃ vandāmi sattharaṃ 2-
pīti uppajjati mayhaṃ bodhiyāyeva kāraṇā.
[15] Anivattamānasaṃ ñatvā sambuddho etadabravi
ekattiṃse ito kappe ayaṃ buddho bhavissati.
[16] Ahu kapilavhayā rammā nikkhamitvā tathāgato
padhānaṃ padahitvāna katvā dukkarakārikaṃ.
Ajapālarukkhamūlasmiṃ nisīditvā tathāgato
tattha pāyāsaṃ paggayha nerañjaramupehiti.
@Footnote: 1 cha.Ma. upagantvā 2 Sī.,i. pāde vandāmi satthari
1- Nerañjarāya tīramhi pāyāsaṃ adi so jino
paṭiyattavaramaggena bodhimūlamhi ehiti.
Tato padakkhiṇaṃ katvā bodhimaṇḍaṃ anuttaraṃ
assattharukkhamūlasmiṃ bujjhissati mahāyaso.
Imassa janikā mātā māyā nāma bhavissati
pitā suddhodano nāma ayaṃ hessati gotamo.
Kolito upatisso ca aggā hessanti sāvakā
anāsavā vītarāgā santacittā samāhitā
ānando nāmupaṭṭhāko upaṭṭhissati maṃ jinaṃ.
Khemā uppalavaṇṇā ca aggā hessanti sāvakā.
Anāsavā vītarāgā santacittā samāhitā.
Bodhi tassa bhagavato assatthoti pavuccati
citto ca hatthāḷavako aggā hessantupaṭṭhakā.
Nandamātā ca uttarā aggā hessantupaṭṭhikā
āyu vassasataṃ tassa gotamassa yasassino.
Idaṃ sutvāna vacanaṃ asamassa mahesino
āmoditā naramarū buddhavījaṅkuro ayaṃ.
Ukkuṭṭhisaddā vattanti apphoṭenti hasanti ca
katañjalī namassanti dasasahassī sadevakā.
Yadimassa lokanāthassa virajjhissāma sāsanaṃ
āgatamhi addhāne hessāma sammukhā imaṃ. 1-
@Footnote: 1-1 cha.Ma. ime pāṭhā na dissanti
1- Yathā manussā nadiṃ tarantā paṭititthaṃ virajjhiya
heṭṭhātitthaṃ gahetvāna uttaranti mahānadiṃ,
evameva mayaṃ sabbe yadi muñcāmimaṃ jinaṃ
anāgatamhi addhāne hessāma sammukhā imaṃ. 1-
[17] Tassāpi vacanaṃ sutvā bhiyyo cittaṃ pasādayiṃ
uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ dasapāramipūriyā"ti.
Tattha cakkaṃ vattitanti dhammacakkaṃ pavattitaṃ. Paṇitaṃ dhammanti uttarimanussa-
dhammaṃ. Pabbajjaṃ guṇasampannanti ñatvā pabbajinti attho. Vattasīlasamāhitoti
vattesu ca sīlesu ca samāhito, tesaṃ tesaṃ pūraṇe samāhitoti attho. Ramāmīti
abhiramiṃ. Saddhāpītinti saddhañca pītiñca upagantvā. Vandāmīti abhivandiṃ, atītatthe
vattamānavacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Sattharanti satthāraṃ. Anivattamānasanti anosakkiyamānamānasaṃ.
Tassa pana bhagavato anomaṃ 2- nāma nagaraṃ ahosi. Suppatīto nāmassa
pitā khattiyo, yasavatī nāma mātā, soṇo ca uttaro ca dve aggasāvakā,
upasanto nāma upaṭṭhāko, rāmā ca 3- samālā ca dve aggasāvikā,
sālarukkho bodhi, sarīraṃ saṭṭhihatthubbedhaṃ ahosi. Saṭṭhivassasahassāni āyu,
sucittā nāmassa bhariyā, suppabuddho nāmassa putto, suvaṇṇasivikāya nikkhami.
Tena vuttaṃ:-
[18] "anomaṃ 2- nāma nagaraṃ suppatīto nāma khattiyo
mātā yasavatī nāma vessabhussa mahesino.
[19] Cha ca vassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi so
ruci surati vaḍḍhakā 4- tayo pāsādamuttamā.
@Footnote: 1-1 cha.Ma. ime pāṭhā na dissanti 2 Sī.,i. anupamaṃ
@3 Sī.,i. dāmā ca 4 cha.Ma. ruci suruci rativaḍḍhano
[20] Anūnatiṃsasahassāni nāriyo samalaṅkatā
sucittā nāma sā nārī suppabuddho nāma atrajo.
[21] Nimitte caturo disvā sivikāyābhinikkhami
chamāsaṃ padhānacāraṃ acarī purisuttamo.
[22] Brahmunā yācito santo vessabhū lokanāyako
vattacakko mahāvīro aruṇepi naruttamo.
[23] Soṇo ca uttaro ceva ahesuṃ aggasāvakā
upasanto nāmupaṭṭhāko vessabhussa mahesino.
[24] Rāmā ceva 1- samālā ca ahesuṃ aggasāvikā
bodhi tassa bhagavato mahāsāloti vuccati.
[25] Sotthiko ceva rammo ca ahesuṃ aggupaṭṭhakā
gotamī ca sirimā ca ahesuṃ aggupaṭṭhikā.
[26] Saṭṭhiratanamubbedho hemayūpasamūpamo
kāyā niccharatī rasmi rattiṃva pabbate sikhī.
[27] Saṭṭhivassasahassāni āyu tassa mahesino
tāvatā tiṭṭhamāno so tāresi janataṃ bahuṃ.
[28] Dhammaṃ vitthārikaṃ katvā vibhajitvā mahājanaṃ
dhammanāvaṃ ṭhapetvāna nibbuto so sasāvako.
[29] Dassaneyyaṃ sabbajanaṃ vihāraṃ iriyāpathaṃ
sabbaṃ tamantarahitaṃ nanu rittā sabbasaṅkhārā"ti.
@Footnote: 1 Sī.,i. dāmā ca
Tattha hemayūpasamūpamoti suvaṇṇatthambhasadisoti attho. Niccharatīti ito
cito ca sandhāvati. Rasmīti pabhārasmi. Rattiṃva pabbate sikhīti rattiyaṃ pabbatamatthake
aggi viya raṃsivijjotā tassa kāyeti attho. Vibhajitvāti vibhāgaṃ katvā,
ugghaṭitādivasena sotāpannādivasena cāti attho. Dhammanāvanti aṭṭhaṅgamaggasaṅkhātaṃ
dhammanāvaṃ, caturoghanittharaṇatthāya ṭhapetvāti attho. Dassaneyyanti dassanīyo.
Sabbajananti sabbo jano, sasāvakasaṃgho sammāsambuddhoti attho. Vihāranti
vihāro, sabbattha paccatte upayogavacanaṃ daṭṭhabbaṃ.
Vessabhū kira bhagavā usabhavatīnagare kheme migadāye parinibbāyi. Dhātuyo
panassa vippakiriṃsu.
Usabhavatipure puruttame
jinavasabho bhagavā hi vessabhū
upavanavihare manorame
nirupadhisesamupāgato kirāti.
Sesaṃ sabbattha gāthāsu pākaṭamevāti.
Vessabhūbuddhavaṃsavaṇṇanā niṭṭhitā.
Niṭṭhito ekavīsatimo buddhavaṃso.
--------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 51 page 356-364.
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_rm.php?B=51&A=7896
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=51&A=7896
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=33&i=202
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=33&A=8294
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=33&A=10800
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=33&A=10800
Contents of The Tipitaka Volume 33
http://84000.org/tipitaka/read/?index_33
        |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]