![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
2. Dukanipata
1. Pathamavagga
258. 1. Uttarattheragathavannana
dukanipate natthi koci bhavo niccotiadika ayasmato uttarattherassa
gatha. Ka uppatti?
ayampi purimabuddhesu katadhikaro tattha tattha bhave vivattupanissayam punnam
upacinanto sumedhassa bhagavato kale vijjadharo hutva akasena vicarati. Tena
ca samayena sattha tassa anuganhanattham vanantare annatarasmim rukkhamule nisidi
chabbannabuddharamsiyo vissajjento. So antalikkhena gacchanto bhagavantam disva
pasannacitto akasato oruyha suvisuddhehi vipulehi kanikarapupphehi bhagavantam
pujesi, pupphani buddhanubhavena satthu upari chattakarena atthamsu, so tena bhiyyoso
mattaya pasannacitto hutva aparabhage kalam katva tavatimse nibbattitva ularam
dibbasampattim anubhavanto yavatayukam tattha thatva tato cuto devamanussesu samsaranto
imasmim buddhuppade rajagahe brahmanamahasalaputto hutva nibbatti,
uttarotissa namam ahosi. So vinnutam patto brahmanavijjasu nipphattim gantva
jatiya rupena vijjaya vayena silacarena ca lokassa sambhavaniyo jato. Tassa tam
sampattim disva vassakaro magadhamahamatto attano dhitaram datukamo hutva attano
adhippayam pavedesi. So nissaranajjhasayataya tam patikkhipitva kalena kalam dhamma-
senapatim payirupasanto tassa santike dhammam sutva patiladdhasaddho pabbajitva
vattasampanno hutva theram upatthahati.
Tena ca samayena therassa annataro abadho uppanno, tassa bhesajjatthaya
uttaro samanero patova pattacivaramadaya viharato nikkhanto antaramagge
talakassa tire pattam thapetva udakasamipam gantva mukham dhovati. Atha annataro
umangacoro 1- arakkhapurisehi anubaddho aggadvareneva nagarato nikkhamitva palayanto
attana gahitam ratanabhandikam samanerassa patte pakkhipitva palayi. Samanero
pattasamipam upagato. Coram anubandhanta rajapurisa samanerassa patte bhandikam
disva "ayam coro, imina coriyam katan"ti samaneram pacchabaham bandhitva vassa-
karassa brahmanassa dassesum. Vassakaro ca tada ranno vinicchaye niyutto
hutva chejjabhejjam anusasati. So "pubbe mama vacanam nadiyi, suddhapasandiyesu
pabbaji"ti ca baddhaghatatta kammam asodhetvava jivantameva tam sule uttasesi. 2-
Athassa bhagava nanaparipakam oloketva tam thanam gantva vipphurantahatthanakha-
manimayukhasambhinnasitabhataya paggharantajatihingulakasuvannarasadharam viya 3-
jalagunthitamudutalunadighangulihattham uttarassa sise thapetva "uttara idam te
purimakammassa phalam uppannam, tattha taya paccavekkhanabalena adhivasana katabba"ti vatva
ajjhasayanurupam dhammam desesi. Uttaro amatabhisekasadisena satthu hatthasamphassena
sanjatappasadasomanassataya ularam pitipamojjam patilabhitva yathaparicitam vipassana-
maggam samarulho nanassa paripakam gatatta satthu ca desanavilasena tavadeva
maggapatipatiya sabbakilese khepetva chalabhinno ahosi. Tena vuttam apadane 4- :-
"sumedho nama sambuddho battimsavaralakkhano
vivekakamo bhagava 5- himavantamupagami.
Ajjhogahetva himavantam aggo karuniko muni
@Footnote: 1 Si.,i. ummaggacoro, Ma. ummangacoro 2 Ma. uttapesi
@3 Ma.....suvannassa dharam viya 4 khu.apa. 33/91/139 tinikanikarapupphiyattherapadana
@ (sya) 5 pali. sambuddho
Pallankam abhujitvana nisidi purisuttamo.
Vijjadharo tada asim antalikkhacaro aham
tisulam sukatam 1- gayha gacchami ambare tada.
Pabbatagge yatha aggi punnamayeva candima
vanam obhasate buddho salarajava phullito.
Vanato 2- nikkhamitvana buddharamsibhidhavare
nalaggivannasankasa 3- disva cittam pasadayim.
Vicinam addasam puppham kanikaram devagandhikam
tini pupphani adaya buddhasetthamapujayim.
Buddhassa anubhavena tini pupphani me tada
uddhamvanta adhopatta chayam kubbanti satthuno.
Tena kammena sukatena cetanapanidhihi ca
jahitva manusam deham tavatimsamagacchaham.
Tattha me sukatam byamham kanikariti 4- nayati
satthiyojanamubbedham timsayojanavitthatam.
Sahassakandam 5- sattagendu 6- dhajalu haritamayam
satasahassaniyyuha 7- byamhe patubhavimsu me.
Sonnamaya manimaya lohitankamayapi ca
phalikapi ca pallanka yenicchaka yadicchaka.
Maharahanca sayanam tulikam vikatissakam 8-
uddhalominca ekantam bimbohanasamayutam.
Bhavana nikkhamitvana caranto devacarikam
@Footnote: 1 cha.Ma. sugatam 2 cha.Ma. vanagga 3 Si. nalaggivanasamkasa 4 Si. kanikaroti
@5 Si. sahassakhandham 6 cha.Ma. satabhendu 7 Si. satasahassani byuhani
@8 cha.Ma. tulika vikatiyutam
Yatha icchami gamanam devasanghapurakkhato.
Pupphassa hettha titthami uparicchadanam mama
samanta yojanasatam kanikarehi chaditam.
Satthi turiyasahassani sayam patam upatthahum
parivarenti mam niccam rattindivamatandita.
Tattha naccehi gitehi talehi vaditehi ca
ramami khidda ratiya modami kamakamaham.
Tattha bhutva pivitva ca modami tidase tada
nariganehi sahito modami byamhamuttame.
Satanam pancakkhattunca devarajjamakarayim
satanam tinikkhattunca cakkavatti ahosaham
padesarajjam vipulam gananato asankhiyam.
Bhavabhave 1- samsaranto mahabhogam labhamaham
bhoge me unata natthi buddhapujayidam phalam.
Duve bhave samsarami devatte atha manuse
annam gatim na janami buddhapujayidam phalam.
Duve kule 2- pajayami khattiye capi brahmane
nice kule na janami buddhapujayidam phalam.
Hatthiyanam assayanam sivikam sandamanikam
labhami sabbamevetam buddhapujayidam phalam.
Dasiganam dasaganam nariyo samalankata
labhami sabbamevetam buddhapujayidam phalam.
Koseyyakambaliyani khomakappasikani ca
@Footnote: 1 cha.Ma. bhave bhave 2 Si. yattha paccha
Labhami sabbamevetam buddhapujayidam phalam.
Navavattham navaphalam navaggarasabhojanam
labhami sabbamevetam buddhapujayidam phalam.
Ime 1- khada ime 1- bhunja imamhi sayane saya
labhami sabbamevetam buddhapujayidam phalam.
Sabbattha pujito homi yaso accuggato mama
mahesakkho 2- sada homi abhejjapariso sada
natinam uttamo homi buddhapujayidam phalam.
Sitam unham na janami parilaho na vijjati
atho cetasikam dukkham hadaye me na vijjati.
Suvannavanno hutvana samsarami bhavabheve
vevanniyam na janami buddhapujayidam phalam.
Devaloka cavitvana sukkamulena codito
savatthiyam pure jato mahasale suaddhake.
Panca kamagune hitva pabbajim anagariyam
jatiya sattavassoham arahattamapapunim.
Upasampadayi buddho gunamannaya cakkhuma
taruno pujaniyoham buddhapujayidam phalam.
Dibbacakkhu visuddham me samadhikusalo aham
abhinnaparamippatto buddhapujayidam phalam.
Patisambhida anuppatto iddhipadesu kovido
saddhamme 3- paramippatto buddhapujayidam phalam.
Timsakappasahassamhi yam buddhamabhipujayim
@Footnote: 1 cha.Ma. imam 2 cha.Ma. mahapakkho 3 cha.Ma. dhammesu
Duggatim nabhijanami buddhapujayidam phalam.
Kilesa jhapita mayham .pe. katam buddhassa sasanan"ti.
Chalabhinno pana hutva sulato utthahitva paranuddayaya akase thatva patihariyam
dassesi. Mahajano acchariyabbhutacittajato ahosi. Tavadevassa vano samrulhi,
so bhikkhuhi "avuso tadisam dukkham anubhavanto katham tvam vipassanam anuyunjitum
asakkhi"ti puttho "pageva me 1- avuso samsare adinavo, sankharanam ca sabhavo
sudittho, evaham tadisam dukkham anubhavantopi asakkhim vipassanam vaddhetva visesam
adhigantun"ti dassento:-
[121] "natthi koci bhavo nicco sankhara vapi sassata
uppajjanti ca te khandha cavanti aparaparam.
[122] Etamadinavam natva bhavenamhi anatthiko
nissato sabbakamehi patto me asavakkhayo"ti
imam gathadvayam abhasi.
Tattha natthi koci bhavo niccoti kammabhavo uppattibhavo kamabhavo rupabhavo
arupabhavo sannibhavo asannibhavo nevasanninasannibhavo ekavokarabhavo catuvokarabhavo
pancavokarabhavoti evam bhedo, 2- tatthapi hino majjhimo ukkattho dighayuko sukhabahulo
vomissasukhadukkhoti evam vibhago 3- yo koci nicco dhuvo thiro apalokiyadhammo 4-
natthi tam tam karanam paticca samuppannatta. Yasma ca etadevam, tasma sankhara
vapi 5- sassata natthiti yojana. Paccayehi sankhatatta "sankhara"ti laddhaname hi
pancakkhandhe upadaya bhavasamannaya sankharava 6- hutva sambhuta jaramaranena ca
@Footnote: 1 Si. ayam patho na dissati 2 Si. evam pabhedo 3 Si. evanhi bhavo
@4 i. appalokinadhammo 5 i. sankharapi 6 Ma. sankhara ca
Viparinamantiti asassata viparinamadhamma. Tatha hi te "sankhara"ti vuccanti.
Tenaha uppajjanti ca te khandha, cavanti aparaparanti. Te bhavapariyayena
sankharapariyayena 1- ca vutta pancakkhandha yathapaccayam aparaparam uppajjanti,
uppanna ca jaraya paripilita hutva cavanti paribhijjantiti attho. Etena "bhavo,
sankhara"ti ca laddhavohara pancakkhandha udayabbayasabhavati dasseti. Yasma
tilakkhanam aropetva sankhare sammasantassa tayopi bhava adittam viya sankhate 2-
adinavam dosam pageva vipassanapannaya janitva aniccalakkhanehi dittha sankhara
dukkhanatta vibhutatara upatthahanti, tenaha bhagava "yadaniccam tam dukkham, yam dukkham
tadanatta"ti. 3-
Yasma tilakkhanam aropetva sankhare sammasantassa tayopi bhava adittam
viya agaram sappatibhaya 4- upatthahanti, tasma aha "bhavenamhi anatthiko"ti. Evam
pana sabbaso bhavehi vinivattiyamanassa kamesu apekkhaya 5- lesopi na sambhavatiyeva,
tenaha "nissato sabbakamehi"ti, amhiti yojana. Manusehi viya dibbehipi
kamehi nivattitacittosmiti attho. Patto me asavakkhayoti yasma evam
suparimajjitasankharo bhavesu supariditthadinavo kamesu ca anasattamanaso 6- tasma
sulamatthake nisinnenapi me maya patto adhigato asavakkhayo nibbanam arahattancati.
Annehi ca sabrahmacarihi appattamanasehi tadadhigamaya ussaho karaniyoti bhikkhunam
ovadamadasi.
Uttarattheragathavannana nitthita.
------------
@Footnote: 1 Si. ayam patho na dissati 2 Si.,i. sankhatam 3 sam.khandha. 17/15/19 yadaniccasutta
@4 Si.,i.,Ma. sappatibhayam 5 i.,Ma. anapekkhaya 6 Si.,i. anavattamanaso
The Pali Atthakatha in Roman Book 32 page 371-377.
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_rm.php?B=32&A=8253&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=32&A=8253&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=258
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=5673
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=5844
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=5844
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]