![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
396. 2. Sariputtattheragathavannana
yathacari yathasatotiadika ayasmato sariputtattherassa gatha. Tassa
ayasmato mahamoggallanattherassa ca vatthu evam veditabbam:-
atite ito satasahassakappadhike asankheyyamatthake ayasma sariputto
brahmanamahasalakule nibbatti, namena saradamanavo nama ahosi. Maha-
moggallano gahapatimahasalakule nibbatti, namena sirivaddhakutumbiko nama ahosi.
Te ubhopi sahapamsukilakasahaya 1- ahesum. Tesu saradamanavo pitu accayena kulasantakam
dhanam patipajjitva ekadivasam rahogato cintesi "imesam sattanam maranam nama ekantikam,
tasma maya ekam pabbajjam upagantva mokkhamaggo gavesitabbo"ti sahayam
upasankamitva "samma aham pabbajitukamo, kim tvam pabbajitum sakkhissasi"ti vatva
tena "na sakkhissami"ti vutte "hotu ahameva pabbajissami"ti ratanakotthagarani
vivarapetva kapanaddhikadinam mahadanam datva pabbatapadam gantva isipabbajjam
pabbaji. Tassa pabbajjam anupabbajita catusattatisahassamatta brahmanaputta ahesum.
So panca abhinnayo attha ca samapattiyo nibbattetva tesampi jatilanam
kasinaparikammam acikkhi. Tepi sabbe pancabhinna attha samapattiyo nibbattesum.
Tena samayena anomadassi nama sammasambuddho loke uppajjitva pavattita-
varadhammacakko satte samsaramahoghato taretva 2- ekadivasam "saradatapasassa ca
antevasikananca sangaham karissami"ti eko adutiyo pattacivaramadaya akasena
gantva "buddhabhavam me janatu"ti tapasassa passantasseva akasato otaritva pathaviyam
patitthasi. Saradatapaso satthu sarire mahapurisalakkhanani upadharetva "sabbannu-
buddhoyevayan"ti nittham gantva paccuggamanam katva asanam pannapetva adasi.
Nisidi bhagava pannatte asane. Saradatapaso satthu santike ekamantam nisidi.
@Footnote: 1 Ma. sahapamsukilikasahaya 2 Ma. tarento
Tasmim samaye tassa antevasika catusattatisahassamatta jatila panitapanitani
ojavantani phalaphalani gahetva agata sattharam disva sanjatappasada attano
acariyassa ca satthu ca nisinnakaram oloketva "acariya mayam pubbe `tumhehi
mahantataro koci natthi'ti vicarama, 1- ayam pana puriso tumhehi mahantataro manne"ti
ahamsu. Kim vadetha tata sasapena saddhim atthasatthiyojanasatasahassubbedham sinerum
samam katum icchatha, sabbannubuddhena mam tulyam ma karitthati. Atha te tapasa
acariyassa vacanam sutva "yava maha vatayam purisuttamo"ti sabbeva padesu nipatitva
sattharam vandimsu.
Atha te acariyo aha "tata satthu anucchaviko no deyyadhammo natthi,
sattha ca bhikkhacaravelaya idhagato, handa mayam deyyadhammam yathabalam dassama.
Tumhehi yam yam panitam 2- phalaphalam abhatam, tam tam aharatha"ti 3- aharapetva hatthe
dhovitva sayam tathagatassa patte patitthapesi. Satthara ca phalaphale patigganhitamatte
devata dibbojam pakkhipimsu. Tapaso udakampi sayameva parissavetva adasi. Tato
bhojanakiccam nitthapetva satthari nisinne sabbe antevasike pakkositva satthu
santike saraniyam katham kathento nisidi. Sattha "dve aggasavaka bhikkhusamghena
saddhim agacchantu"ti cintesi. Te satthu cittam natva tavadeva satasahassakhinasava-
parivara aggasavaka agantva sattharam vanditva ekamantam atthamsu.
Tato saradatapaso antevasike amantesi "tata satthu bhikkhusamghassa ca
pupphasanena puja katabba, tasma pupphani aharatha"ti. Te tavadeva iddhiya
vannagandhasampannani pupphani aharitva buddhassa yojanappamanam pupphasanam
pannapesum, ubhinnam aggasavakanam tigavutam, sesabhikkhunam addhayojanikadibhedam, samgha-
navakassa usabhamattam pannapesum. Evam tesam pannattesu asanesu saradatapaso
@Footnote: 1 Si. vicarimha 2 Si. yam panitam 3 Si. tam aharathati
Tathagatassa purato anjalim paggayha thito 1- "bhante mayham anuggahatthaya imam pupphasanam
abhiruhatha"ti aha. Nisidi bhagava pupphasane. Satthari nisinne dve aggasavaka
sesabhikkhu ca attano attano pattasane nisidimsu. Sattha "tesam mahapphalam hotu"ti
nirodham samapajji. Satthu samapannabhavam natva dve aggasavakapi sesabhikkhupi
nirodham samapajjimsu. Tapaso sattaham nirantaram pupphacchattam dharento atthasi.
Itare pana vanamulaphalaphalam paribhunjitva sesakale anjalim paggaha atthamsu.
Sattha sattahassa accayena nirodhato vutthaya aggasavakam nisabhattheram amantesi
"tapasanam pupphasananumodanam karohi"ti. Thero savakaparaminane thatva tesam
pupphasananumodanam akasi. Tassa desanavasane sattha dutiyam aggasavakam anomattheram
amantesi "tvampi 2- imesam dhammam desehi"ti. Sopi tepitakam buddhavacanam
sammasitva tesam dhammam kathesi. Dvinnampi desanaya ekassapi dhammabhisamayo nahosi.
Atha sattha buddhavisaye thatva dhammadesanam arabhi. Desanavasane thapetva saradatapasam
avasesa sabbepi catusattatisahassamatta jatila arahattam papunimsu. Sattha "etha
bhikkhavo"ti hattham pasaresi. Te tavadeva antarahitatapasavesa atthaparikkharavaradhara
satthivassikatthera viya ahesum.
Saradatapaso pana "aho vatahampi ayam nisabhatthero viya anagate ekassa
buddhassa aggasavako bhaveyyan"ti satthu desanakale uppannaparivitakkataya
annavihito hutva maggaphalani pativijjhitum nasakkhi. Atha tathagatam vanditva tatha
panidhanam akasi. Satthapissa anantarayena samijjhanabhavam disva "ito tvam kappa-
satasahassadhikam ekam asankheyyam atikkamitva gotamassa nama sammasambuddhassa agga-
savako sariputto nama bhavissasi"ti byakaritva dhammakatham vatva bhikkhusamghaparivuto
akasam pakkhandi.
@Footnote: 1 Ma. thatva 2 Si. tavampi bhikkhu
Saradatapasopi sahayakassa sirivaddhassa santikam gantva "samma maya
anomadassissa bhagavato padamule anagate uppajjanakassa gotamassa nama samma-
sambuddhassa aggasavakatthanam patthitam, tvampi tassa dutiyasavakatthanam patthehi"ti.
Sirivaddho tam upadesam sutva 1- attano nivesanadvare atthakarisamattam thanam
samatalam karetva lajapancamani pupphani vikiritva niluppalacchadanam mandapam karetva
buddhasanam pannapetva bhikkhunampi asanani pannapetva mahantam sakkarasammanam
sajjetva saradatapasena sattharam nimantapetva sattaham mahadanam pavattetva
buddhappamukham bhikkhusamgham maharahehi vatthehi acchadetva dutiyasavakabhavaya panidhanam
akasi. Satthapissa anantarayena samijjhanabhavam disva vuttanayena byakaritva
bhattanumodanam katva pakkami. Sirivaddho hatthapahattho yavajivam kusalakammam katva
dutiyacittavare kamavacaradevaloke nibbatti. Saradatapaso cattaro brahmavihare
bhavetva brahmaloke nibbatti.
Tato patthaya nesam ubhinnampi antarakammam na kathitam. Amhakam pana bhagavato
uppattito puretarameva saradatapaso rajagahassa avidure upatissagame rupasariya
brahmaniya kucchimhi patisandhim ganhi. Tamdivasamevassa sahayopi rajagahasseva avidure
kolitagame moggalliya 2- brahmaniya kucchimhi patisandhim ganhi. Tani kira
dvepi kulani yava sattama kulaparivatta abaddhapatibaddhasahayakaneva. Tesam dvinnam
ekadivasameva gabbhapariharamadamsu. Dasamasaccayena jatanampi tesam chasatthi dhatiyo
upatthapesum, namaggahanadivase rupasaribrahmaniya puttassa upatissagame
jetthakulassa puttatta upatissoti namam akamsu, itarassa kolitagame jetthakulassa
puttatta kolitoti namam akamsu. Te ubhopi mahata parivarena vaddhanta
vuddhimanvaya 3- sabbasippanam param agamamsu.
@Footnote: 1 Ma. tassa upadese thatva 2 cha.Ma. moggaliya 3 ka. vuddhimanvaya
Athekadivasam te rajagahe giraggasamajjam passanta mahajanam sannipatitam disva
nanassa paripakagatatta yoniso ummujjanta "sabbepime oram vassasatanam maccumukhe
patissanti"ti 1- samvegam patilabhitva "amhehi mokkhadhammo pariyesitabbo, tanca
pariyesantehi ekam pabbajjam laddhum vattati"ti nicchayam katva pancahi manavakasatehi
saddhim sanjayassa paribbajakassa santike pabbajimsu. Tesam pabbajitakalato patthaya
sanjayo labhaggayasaggappatto ahosi. Te katipaheneva sabbam sanjayassa samayam
parigganhitva 2- tattha saram adisva tato nikkhamitva 3- tattha tattha te te pandita-
sammate samanabrahmane panham pucchanti, te tehi puttha neva sampayanti, 4-
annadatthu teyeva tesam panham vissajjenti. Evam te mokkham pariyesanta katikam
akamsu "amhesu yo pathamam amatam adhigacchati, so itarassa arocetu"ti.
5- Tena ca samayena amhakam satthari pathamabhisambodhim patva pavattitavaradhammacakke
anupubbena uruvelakassapadike sahassajatile dametva rajagahe viharante ekadivasam 5-
upatisso paribbajako paribbajakaramam gacchanto ayasmantam assajittheram rajagahe
pindaya carantam disva "na maya evarupo akappasampanno pabbajito ditthapubbo,
santadhammena nama ettha bhavitabban"ti sanjatappasado panham pucchitum ayasmantam
udikkhanto pitthito pitthito anubandhi. Theropi laddhapindapato paribhunjitum
patirupam okasam gato, paribbajako attano paribbajakapitham pannapetva adasi.
Bhattakiccapariyoasane cassa attano kundikaya udakam adasi.
Evam so acariyavattam katva katabhattakiccena therena saddhim patisantharam katva
"ko va te sattha, kassa va tvam dhammam rocesi"ti pucchi. Thero sammasambuddham
apadisi. Puna tena "kim vadi panayasmato sattha"ti puttho "imassa sasanassa
@Footnote: 1 Ma. maccumukham pavisantiti 2 Si. patimajjitva, Ma. parimadditva
@3 Ma. nibbijjitva 4 Ma. na sampadenti 5-5 Si. tena samayena amhakam
@sattha paramabhisambodhim patva pavattavaradhammacakko anupubbena uruvelakassapadike
@sahassajatile dametva rajagaham patva veluvane viharati. ekadivasam
Gambhiratam dassessami"ti attano navakabhavam pavedetva sankhepavasena cassa sasanadhammam
kathento "ye dhamma hetuppabhava"ti 1- gathamaha. Paribbajako pathamapadadvayameva sutva
sahassanayasampanne sotapattiphale patitthasi, itaram padadvayam sotapannakale nitthasi.
Gathapariyosane pana sotapanno hutva upari visese appavattente "bhavissati
ettha karanan"ti sallakkhetva theram aha "ma bhante upari dhammadesanam vaddhayittha,
ettakameva hotu, kaham amhakam sattha vasati"ti. Veluvaneti. "bhante tumhe purato
gacchatha, aham mayham sahayakassa katapatinnam mocetva tam gahetva agamissami"ti panca-
patitthitena vanditva tikkhattum padakkhinam katva theram uyyojetva paribbajakaramam
agamasi.
Kolitaparibbajako tam duratova agacchantam disva "mukhavanno na annadivasesu
viya, addhanena amatam adhigatam bhavissati"ti tenevassa visesadhigamam sambhavetva
amatadhigamam pucchi. Sopissa "amavuso amatam adhigatan"ti patijanitva tameva gatham
abhasi. Gathapariyosane kolito sotapattiphale patitthahitva aha "kaham no
sattha"ti. Veluvaneti. Tenahi avuso ayama, sattharam passissamati. Upatisso
sabbakalampi acariyapujakova, tasma sanjayassa santikam gantva satthu gune
pakasetva tampi satthu santikam netukamo ahosi. So labhasapakato antevasika-
bhavam anicchanto "na sakkomi cati hutva udakasincanam hotun"ti patikkhipi.
Te anekehi karanehi tam sannapetum asakkonta attano ovade vattamanehi
addhateyyasatehi antevasikehi saddhim veluvanam agamamsu. Sattha te duratova agacchante
disva "etam me savakayugam bhavissati maggam bhaddayugan"ti vatva tesam parisaya
cariyavasena dhammam desetva arahatte patitthapetva ehibhikkhubhavena upasampadam
adasi. Yatha tesam, evam aggasavakanampi iddhimayapattacivaram agatameva. Uparimaggattaya-
kiccam pana na nitthati. Kasma? savakaparaminanassa mahantataya.
@Footnote: 1 vinaYu.maha. 4/60,61/52,53 sariputtamoggallanapabbajjakatha,
@khu.apa. 32/286/36 sariputtattherapadana
Tesu ayasma mahamoggallano pabbajitadivasato sattame divase magadharatthe
kallavalagame samanadhammam karonto thinamiddhe okkante satthara samvejito thinamiddham
vinodetva dhatukammatthanam 1- sunanto eva uparimaggattayam adhigantva savakaparami
nanassa matthakam papuni. Ayasma pana 2- sariputto pabbajitadivasato addhamasam
atikkamitva satthara saddhim rajagahe sukarakhatalene viharanto attano bhagineyyassa
dighanakhaparibbajakassa vedanapariggahasuttante 3- desiyamane desananusarena nanam
pesetva parassa vaddhitam bhattam bhunjanto viya savakaparaminanassa matthakam papuni.
Iti dvinnampi aggasavakanam satthusamipe eva savakaparaminanam matthakam pattam.
Tena vuttam apadane 4-:-
"himavantassa avidure lambako nama pabbato
assamo sukato mayham pannasala sumapita.
Uttanakula nadika supatittha manorama
susuddhapulinakinna avidure mamassamam.
Asakkhara apabbhara sadu appatigandhika
sandanti 5- nadika tattha sobhayanta mamassamam.
Kumbhila makara cettha sumsumara 6- ca kacchapa
caranti nadiya tattha sobhayanta mamassamam.
Pathina pavusa maccha balaja munjarohita
vaggula 7- papatayanti 8- sobhayanti mamassamam.
Ubho kulesu nadiya pupphino phalino duma
ubhato abhilambanta sobhayanti mamassamam.
@Footnote: 1 an.sattaka. 23/58/87-90 pacalayamanasutta (sya) 2 cha.Ma. ayam na dissati
@3 Ma.Ma. 13/201/179 dighanakhasutta 4 khu.apa. 32/141/22 5 cha.Ma. sandati
@6 cha.Ma. susumara 7 cha.Ma. vaggala 8 cha.Ma. papatayanta
Amba sala ca tilaka patali sinduvarika 1-
dibbagandha sampavanti pupphita mama assame.
Cammaka salala nipa nagapunnagaketaka
dibbagandha sampavanti pupphita mama assame
atimutta asoka ca bhaginimala ca pupphita
ankola bimbijala ca pupphita mama assame.
Ketaka kadali 2- ceva godhuka tinasulika
dibbagandham sampavanta sobhayanti mamassamam.
Kanikara kannika ca asana ajjuna bahu
dibbagandham sampavanta sobhayanti mamassamam.
Punnaga giripunnaga kovilara ca pupphita
dibbagandham sampavanta sobhayanti mamassamam.
Uddalaka ca kutaja kadamba vakula bahu
dibbagandham sampavanta sobhayanti mamassamam.
Alaka isimugga ca kadalimatulungiyo
gandhodakena samvaddha phalani dharayanti te.
Anne pupphanti paduma anne jayanti kesari
anne opuppha paduma pupphita talake tada.
Gabbham ganhanti paduma niddhavanti mulaliyo
singhatipattamakinna sobhanti talake tada.
Niyata ambagandi ca 3- uttara 4- hi bandhujivaka
dibbagandha sampavanta pupphita talake tada.
Pathina pavusa maccha balaja munjarohita
sankula 5- maggura ceva vasanti talake tada.
@Footnote: 1 cha.Ma. sinduvaraka 2 cha.Ma.kandali 3 cha.Ma. ambagandhi ca
@4 cha.Ma. uttali 5 cha.Ma. sangula
Kumbhila sumsumara ca tantigaha ca rakkhasa
ogaha 1- ajagara ca vasanti talake tada.
Parevata ravihamsa cakkavaka nadicara
kokila sukasalika upajivanti tam saram.
Kukkutthaka kuliraka vane pokkharasataka
dindibha suvapota ca upajivanti tam saram.
Hamsa konca mayura ca kokila tambaculaka
pampaka jivamjiva ca upajivanti tam saram.
Kosika potthasisa ca kurara senaka bahu
mahakala ca sakuna upajivanti tam saram.
Pasada ca varaha ca vara bharandaka bahu 2-
rohicca suttapota 3- ca upajivanti tam saram.
Sihabyaggha ca dipi ca acchakokataracchaka
tidha pabhinnamatanga upajivanti tam saram.
Kinnara vanara ceva athopi vanakammika
ceta ca luddaka ceva upajivanti tam saram.
Tindukani piyalani madhuke kasamariyo 4-
dhuvam phalani dharenti avidure mamassamam.
Kosumba salala nipa 5- saduphalasamayuta
dhuvam phalani dharenti avidure mamassamam.
Haritaka amalaka ambajambuvibhitaka 6-
kola bhallataka billa phalani dharayanti te.
@Footnote: 1 cha.Ma. oguha 2 cha.Ma. camara gandaka bahu 3 cha.Ma. sukapota
@4 cha.Ma. kasumariyo 5 cha.Ma. kosamba salala nimba 6 pali. amba jambu vibhedaka
Aluva ca kalamba ca bilalitakkalani ca
jivaka sambaka 1- ceva bahuka mama assame.
Assamassaviduramhi talakasum 2- sunimmita
acchodaka sitajala supatittha manorama.
Padumuppalasanchanna pundarikasamayuta
mandalakehi sanchanna dibbo gandho 3- pavayati.
Evam sabbangasampanne pupphite phalite vane
sukate assame ramme viharami aham tada.
Silava vattasampanno 4- jhayi jhanarato sada
pancabhinnabalappatto suruci nama tapaso.
Catuvisasahassani sissa mayham upatthahum
sabbe mam brahmana ete jatimanto yasassino.
Lakkhane itihase ca sanigandusaketubhe
padaka veyyakarana sadhamme paramim gata.
Uppatesu nimittesu lakkhanesu ca kovida
pathabya bhummantalikkhe 5- mama sissa susikkhita.
Appiccha nipaka ete appahara alolupa
labhalabhena santuttha parivarenti mam sada.
Jhayi jhanarata dhira santacitta samahita
akincannam patthayanta parivarenti mam sada.
Abhinnaparamippatta pettike gocare rata
antalikkhacara dhira parivarenti mam sada.
Samvuta chasu dvaresu anenja 6- rakkhitindriya
asamsattha ca te dhira mama sissa durasada.
@Footnote: 1 cha.Ma. sutaka 2 ka. talakasi 3 cha.Ma. dibbagandho 4 cha.Ma. vata.... evamuparipi
@5 cha.Ma. bhumantalikkhe 6 cha.Ma. thanacankamanena
Pallankena nisajjaya thana cankamanena 1- ca
vitinamenti te rattim mama sissa durasada.
Rajaniye 2- na rajjanti dosaniye 3- na dussare
mohaniye na muyhanti mama sissa durasada.
Iddhim vimamsamana te vattanti niccakalikam
pathavim te pakampenti sarambhena durasada.
Kilamanava te sisisa kilanti jhanakilitam
jambuto phalamanenti mama sissa durasada.
Anne gacchanti goyanam anne pubbavidehanam 4-
anne ca uttarakurum mama sissa 5- durasada.
Purato pesenti te kharim pacchato ca vajanti te
catuvisasahassehi chaditam hoti ambaram.
Aggipakam anaggim ca 6- dantodukkhalikapi ca
ambana kotika 7- keci pavattaphalabhojana.
Udakorohaka keci sayam pato sucirata
toyabhisekacarana 8- mama sissa durasada.
Parulhakacchanakhaloma pankadanta rajassira
gandhita silagandhena mama sissa durasada.
Pato va sannipatetva 9- jatila uggatapana
labhalabham pakittetva gacchanti ambare tada.
Etesam pakkamantanam mahasaddo pavattati
ajinacammasaddesa modita honti devata.
@Footnote: 1 cha.Ma. thanacankamanena 2 cha.Ma. rajjaniye 3 cha.Ma. dussaniye
@4 cha.Ma. pubbavidehakam 5 cha.Ma. esana 6 cha.Ma. aggipaki anaggi ca
@7 cha.Ma. asmena kottita 8 cha.Ma. toyabhisecanakara 9 cha.Ma. sannipatitva
Disodisam pakkamanti antalikkhacara isi
sakabalenupatthaddha te gacchanti yathicchakam. 1-
Pathavikampaka ete sabbeva nabhacarino
uggateja duppasaha sagarova akhobhiya.
Thasacankamiya 2- keci keci nesajjika isi
pavattabhojana keci mama sissa durasada.
Mettaviharino ete hitesi sabbapaninam
anattukkamsaka sabbe na te vambhenti kassaci.
Siharajavasambhita gajarajava thamava
durasada byagghariva agacchanti mamantike.
Vijjadhara devata ca nagagandhabbarakkhasa
kumbhanda danava garula upajivanti tam saram.
Te jatakharibharita ajinuttaravasino 3-
antalikkhacara sabbe upajivanti tam saram.
Tadanucchavika 4- ete annamannam sagarava
catubbisasahassanam khittasaddo 5- na vijjati.
Pade padam nikkhipanta appasadda susamvuta
upasankamma sabbe te 6- sirasa vandare mamam.
Tehi sissehi parivuto santehi ca tapassibhi
vasami assame tattha jhayi jhanarato aham.
Isinam silagandhena pupphagandhena cubhayam
phalinam phalagandhena gandhito hoti assamo.
Rattindivam na janami arati me na vijjati
sake sisse ovadanto bhiyyo hasam labhamaham.
@Footnote: 1 cha.Ma. yadicchakam 2 cha.Ma. thanacankamino 3 cha.Ma....vasana 4 cha.Ma. sada...
@5 cha.Ma. khipita... 6 cha.Ma. sabbeva
Pupphanam pupphamananam phalananca vipaccatam
dibbagandha pavayanti sobhayanta mamassamam.
Samadhimha vutthahitva atapi nipako aham
kharibharam gahetvana vanam ajjhogahim aham.
Uppate supine capi lakkhanesu susikkhito
pavattamanam mantapadam dharayami aham tada.
Anomadassi bhagava lokajettho narasabho
vivekakamo sambuddho himavantamupagami.
Ajjhogahetva himavantam aggo karuniko muni
pallankam abhujitvana nisidi purisuttamo.
Tamaddasaham sambuddham sappabhasam manoramam
indivaramva jalitam adittamva hutasanam.
Jalantam diparukkhamva vijjumva 1- gagane yatha
suphullam salarajamva addasam lokanayakam.
Ayam nago mahaviro dukkhassantakaro muni
imam dassanamagamma sabbadukkha pamuccare.
Disvanaham devadevam lakkhanam upadharayim
buddho nu kho na va buddho handa passami cakkhumam.
Sahassarani cakkani dissanti caranuttame
lakkhananissa disvana nittham ganchim 2- tathagate.
Sammajjanim gahetvana sammajjitvanaham tada
attha 3- pupphe samanetva buddhasettham apujayim.
Pujayitvana tam buddham 4- oghatinnamanasavam
ekamsam ajinam katva namassim lokanayakam.
@Footnote: 1 cha.Ma. vijjutam 2 cha.Ma. gacche 3 cha.Ma. atha 4 cha.Ma. sambuddham
Yena nanena sambuddho viharati anasavo
tam nanam kittayissami sunatha mama bhasato.
Samuddharayimam 1- lokam sayambhu amitodaya
tava dassanamagamma kankhasotam taranti te.
Tuvam sattha ca ketu ca dhajo yupo ca paninam
parayano patittha ca dipo ca dvipaduttamo.
Sakka samudde udakam pametum alhakena va
na tveva tava sabbannu nanam sakka dharetave.
Dharetum pathavim sakka thapetva tulamandale
na tveva tava sabbannu nanam sakka pametave.
Akasam 2- minitum sakka rajjuya 3- angulena va
na tveva tava sabbannu nanam sakka pametave.
Mahasamudde udakam pathavincakhilanjahe 4-
buddhananam upadaya upamato na yujjare.
Sadevakassa lokassa cittam yesam pavattati
antojaligata 5- ete tava nanamhi cakkhuma.
Yena nanena pattosi kevalam bodhimuttamam
tena nanena sabbannu maddasi paratitthiye.
Ima gatha pathetva 6- suruci nama tapaso
ajinam pattharitvana pathaviyam nisidi so.
Cullasitisahassani ajjhogalho mahannave
accuggato tavadeva giriraja pavuccati.
@Footnote: 1 cha.Ma. samuddharasimam 2 cha.Ma. akaso 3 pali. rajjuna
@4 pali. pathavi cakhilajatam 5 cha.Ma....kata 6 cha.Ma. thavitvana
Tava acguggato neru ayato vitthato ca so
cunnito sankhyabhedena 1- kotisatasahassiyo. 2-
Lakkhe thapiyamanamhi parikkhayamagacchaka
na tveva tava sabbannu nanam sakka pametave.
Sukhumacchikena jalena udakam yo parikkhipe
ye keci udake pana antojalikata siyum.
Tatheva hi mahavira ye keci puthutitthiya
ditthigahanapakkhanta 3- paramasena mohita.
Tava suddhena nanena anavaranadassina
antojalikata ete nanam te nativattare.
Bhagava tamhi samaye anomadassi mahayaso
vutthahitva samadhimha disam olokayi jino.
Anomadassimunino nisabho nama savako
parivuto satasahassehi santacittehi tadibhi.
Khinasavehi suddhehi chalabhinnehi tadihi 4-
cittamannaya buddhassa upesi lokanayakam.
Antalikkhe thita tattha padakkhinamakamsu te
namassanta panjalika oruhum 5- buddhasantike.
Anomadassi bhagava lokajettho narasabho
bhikkhusamghe nisiditva sitam patum kari jino.
Varuno namupatthako anomadassissa satthuno
ekamsam civaram katva apucchi 6- lokanayakam.
@Footnote: 1 cha.Ma. anubhedena 2 cha.Ma. kotisatasahassaso 3 cha.Ma. ditthigahanapakkhanda
@4 cha.Ma. jhayibhi 5 cha.Ma. otarum 6 cha.Ma. apucchi
Ko nu kho bhagava hetu sitakammassa satthuno
na hi buddha ahetuhi sitam patum karonti te.
Anomadassi bhagava lokajettho narasabho
bhikkhumajjhe nisiditva imam gatham abhasatha.
Yo mam pupphena pujesi nanancapi anutthavi
tamaham kittayissami sunatha 1- mama bhasato.
Buddhassa giramannaya sabbe deva samagata
saddhammam sotukama te sambuddhamupasankamum.
Dasasu lokadhatusu devakaya mahiddhika
saddhammam sotukama te sambuddhamupasankamum.
Hatthi assa ratha patti sena ca caturangini
parivaressanti mam niccam buddhapujayidam phalam.
Satthi turiyasahassani bheriyo samalankata
upatthissanti mam niccam buddhapujayidam phalam.
Solasitthisahassani nariyo samalankata
vicittavatthabharana amuttamanikundala.
Alaramukha 2- hasula susanna tanumajjhima
parivaressanti mam niccam buddhapujayidam phalam.
Kappasatasahassani devaloke ramissati
sahassakkhattum cakkavatti raja ratthe bhavissati.
Sahassakkhattum devindo devarajjam karissati
padesarajjam vipulam gananato asankhyam. 3-
Pacchime bhavasampatte manussattam gamissati
brahmani sariya nama dharayissati kucchina.
@Footnote: 1 cha.Ma. sunotha 2 cha.Ma. alarapamha 3 cha.Ma. asankhiyam
Matuya namagottena pannayissatiyam naro
sariputtoti namena tikkhapanno bhavissati.
Asitikoti chaddetva pabbajissati kincano
gavesanto santipadam carissati mahim imam.
Apparimeyye 1- ito kappe okkakakulasambhavo
gotamo nama gottena sattha loke bhavissati.
Tassa dhammesu dayado oraso dhammanimmito
sariputtoti namena hessati aggasavako.
Ayam bhagirathi ganga himavanta pabhavita
mahasamuddamappeti tappayanti mahodadhim.
Tathevayam sariputto sakko 2- tisu visarado
pannaya paramim gantva tappayissati panino. 3-
Himavantamupadaya sagaranca mahodadhim
etthantare yam pulinam gananato asankhyam.
Tampi sakka asesena sankhyatum 4- ganana yatha
na tveva sariputtassa pannayanto bhavissati.
Lakkhe thapiyamanamhi khiye gangaya valuka
na tveva sariputtassa pannayanto bhavissati.
Mahasamudde umiyo gananato asankhya
tatheva sariputtassa pannayanto na hessati.
Aradhayitva sambuddham gotamam sakyapungavam
pannaya paramim gantva hessati aggasavako.
Pavattitam dhammacakkam sakyaputtena tadina
anuvattessati samma vassanto 5- dhammavutthiyo.
@Footnote: 1 cha.Ma. aparimeyya 2 cha.Ma. sake 3 cha.Ma. panine
@4 cha.Ma. sankhatum 5 cha.Ma. vassento
Sabbametam abhinnaya gotamo sakyapungavo
bhikkhusamghe nisiditva aggatthane thapessati.
Aho me sukatam kammam anomadassissa satthuno
yassadhikaram 1- katvana sabbattha paramim gato.
Aparimeyye katam kammam phalam dassesi 2- me idha
sumutto saravegova kilese jhapayim aham.
Asankhatam gavesanto nibbanam acalam padam
vicinam titthiye sabbe esaham samsarim bhave.
Yathapi byadhiko 3- poso pariyeseyya osatham 4-
vicineyya dhanam 5- sabbam byadhito parimuttiya.
Asankhatam gavesanto nibbanam amatam padam
abbokinnam pancasatam pabbajim isipabbajam.
Jatabharena bharito 6- ajinuttaranivasano
abhinnaparamim gantva brahmalokam aganchiham. 7-
Natthi bahirake suddhi thapetva jinasasanam
ye keci buddhima satta sujjhanti jinasasane.
Attakaramayam etam nayidam itihitiham
asankhatam gavesanto kutitthe sancarim aham.
Yatha saratthiko poso kadalim chetvana phalaye
na tattha saram vindeyya sarena rittako hi so.
Tatheva titthiya loke nanaditthi bahujjana
asankhatena ritta te sarena kadali 8- yatha.
@Footnote: 1 cha.Ma. yassaham karam 2 cha.Ma. dasseti 3 cha.Ma. bayadhito
@4 cha.Ma. osadham. evamuparipi 5 cha.Ma. vanam 6 ka. jataya bharabharito
@7 cha.Ma. agacchiham 8 cha.Ma. rittase
Pacchime bhavasampatte brahmabandhu ahosaham
mahabhogam chaddayitvana 1- pabbajim anagariyam.
Ajjhayako mantadharo tinnam vedana paragu
brahmano sanjayo nama tassa mule vasamaham.
Savako te mahavira assaji nama brahmano
durasado uggatejo pindaya carati tada.
Tamaddasasim sappannam munim mone samahitam
santacittam mahanagam suphullam padumam yatha.
Disva me cittamuppajji sudantam suddhamanasam
usabham pavaram viram arahayam bhavissati.
Pasadiko iriyati abhirupo susamvuto
uttame damathe danto amatadassi bhavissati.
Yannunaham uttamattham puccheyyam tutthamanasam
so me puttho kathessati patipucchamaham tada.
Pindapatam carantassa pacchato agamasaham
okasam patimanento pucchitum amatam padam.
Vithintare anuppattam upagantvana pucchaham
katham gottosi tvam vira kassa sissosi marisa.
So me puttho viyakasi asambhitova kesari
buddho loke samuppanno tassa sissomhi avuso.
Kidisam te mahavira anujata mahayasa
buddhassa sasanam dhammam sadhu me kathayassu bho.
So me puttho kathi sabbam gambhiram nipunam padam
tanhasallassa hantaram sabbadukkhapanudanam.
@Footnote: 1 cha.Ma. chaddetvana
Ye dhamma hetuppabhava tesam hetum tathagato aha
tesanca yo nirodho evamvadi mahasamano.
Soham vissajjite panhe pathamam phalamajjhagam
virajo vimalo asim sutvana jinasasanam.
Sutvana munino vakyam passitva dhammamuttamam
pariyogalhasaddhammo imam gathamabhasaham.
Eseva dhammo yadi tavadeva paccabyatha padamasokam
adittham abbhatitam bahukehi kappanahutehi.
Yvaham dhammam gavesanto kutitthe sancarim aham
so me attho anuppatto kalo me nappamajjitum.
Tositoham assajina patvana acalam padam
sahayakam gavesanto assamam agamasaham.
Duratova mamam disva sahayo me susikkhito
iriyapathasampanno idam vacanamabravi.
Pasannamukhanettosi munibhavova dissati
amatadhigato kacci nibbanamaccutam padam.
Subhanurupo ayasi anenjakarito viya
dantova dantadamatho upasantosi brahmana.
Amatam mayadhigatam sokasallapanudanam
tvampi tam adhigacchesi gacchama buddhasantikam.
Sadhuti so patissutva sahayo me susikkhito
hatthena hattham ganhitva upagamma tavantikam.
Ubhopi pabbajissama sakyaputta tavantike
tava sasanamagamma viharama anasava.
Kolito iddhiya settho aham pannaya parago
ubhova ekato hutva sasanam sobhayamase.
Apariyositasankappo kutitthe sancarim aham
tava dassanamagamma sankappo purito mama.
Pathaviyam patitthaya pupphanti samaye duma
dibbagandha sampavanti tosenti sabbapaninam.
Tathevaham mahavira sakyaputta mahayasa
sasane te patitthaya samayesami pupphitum.
Vimuttipuppham esanto bhavasamsaramocanam
vimuttipupphalabhena tosemi sabbapaninam.
Yavata buddhakhettampi thapetvana mahamunim
pannaya sadiso natthi tava puttassa cakkhuma.
Suvinita ca te sissa parisa ca susikkhita
uttame damathe danta parivarenti tam sada.
Jhayi jhanarata dhira santacitta samahita
muni moneyyasampanna parivarenti tam sada.
Appiccha nipaka dhira appahara alolupa
labhalabhena santuttha parivarenti tam sada.
Arannika dhutarata jhayino lukhacivara
vivekabhirata dhira parivarenti tam sada.
Patipanna phalattha ca sekha phalasamangino
asisaka uttamattham parivarenti tam sada.
Sotapanna ca vimala sakadagamino ca ye
anagami ca araha parivarenti tam sada.
Satipatthanakusala bojjhangabhavanarata
savaka vo 1- bahu sabbe parivarenti tam sada.
Iddhipadesu kusala samadhibhavanarata
sammappadhananuyutta parivarenti tam sada.
Tevijja chalabhinna ca iddhiya paramim gata
pannaya paramim patta parivarenti tam sada.
Edisa vo mahavira tava sissa susikkhita
durasada uggateja parivarenti tam sada.
Tehi sissehi parivuto sannatehi tapassibhi
migarajavasambhito ulurajava sobhasi.
Pathaviyam patitthaya ruhanti dharaniruha
vepullattam 2- papunanti phalanca dassayanti te.
Pathavisadiso tvamsi sakyaputta mahayasa
sasane te patitthaya labhanti amatam phalam.
Sindhu sarassati ceva nandiyo candabhagika
ganga ca yamuna ceva sarabhu ca atho mahi.
Etasam sandamananam sagarova sampaticchati
jahanti purimam namam sagaroteva nayati.
Tathevime catubbanna pabbajitva tavantike
jahanti purimam namam buddhaputtati nayare.
Yathapi cando vimalo gaccham akasadhatuya
sabbe taragane loke abhaya atirocati.
Tatheva tvam mahavira parivuto devamanuse
ete sabbe atikkamma jalasi sabbada tuvam.
@Footnote: 1 cha.Ma. te 2 cha.Ma. vepullatam
Gambhire utthita umi na velamativattare
sabba velamva phusanti sancunna vikiranti ta.
Tatheva titthiya loke nanaditthi bahujjana
dhammam vaditukama te nativattanti tam munim.
Sace ca tam papunanti pativadehi cakkhuma
tavantikam upagantva sancunnava bhavanti te.
Yathapi udake jata kumuda mandalaka bahu
upalimpanti toyena kaddamakalalena ca.
Tatheva bahuka satta loke jata viruhare
attita ragadosena kaddame kumudam yatha.
Yathapi padumam jalajam jalamajjhe viruhati
na so limpati toyena parisuddho hi kesari.
Tatheva tvam mahavira loke jato mahamuni
nopalimpasi lokena toyena padumam yatha.
Yathapi rammake mase bahu pupphanti varija
natikkamanti tam masam samayo pupphanaya so.
Tatheva tvam mahavira pupphito te vimuttiya
sasanam nativattanti padumam varijam yatha.
Supupphito salaraja dibbagandham pavayati
annasalehi parivuto salarajava sobhati.
Tatheva tvam mahavira buddhananena pupphito
bhikkhusamghaparivuto salarajava sobhasi.
Yathapi selo himava osatho sabbapaninam
naganam asurananca devatananca alayo.
Tatheva tvam mahavira osatho viya paninam
tevijja chalabhinna ca iddhiya paramim gata.
Anusittha mahavira taya karunikena te
ramanti dhammaratiya vasanti tava sasane.
Migaraja yatha siho abhinikkhamma asaya
catuddisanuviloketva tikkhattum abhinadati.
Sabbe miga uttasanti migarajassa gajjato
tatha hi jatima eso pasu taseti sabbada.
Gajjato te mahavira vasudha sampakampati
bodhaneyyavabujjhanti tasanti marakayika.
Tasanti titthiya sabbe nadato te mahamuni
kaka senava vibbhanta migaranna yatha miga.
Ye keci ganino loke sattharoti pavuccare
paramparagatam dhammam desenti parisaya te.
Na hevam tvam mahavira dhammam desesi paninam
samam saccani bujjhitva kevalam bodhipakkhiyam.
Asayanusayam natva indriyanam balabalam
bhabbabhabbe viditvana mahameghova gajjasi.
Cakkavalapariyanta nisinna parisa bhave
nanaditthi vicinantam vimaticchedanaya tam.
Sabbesam cittamannaya opammakusalo muni
ekam panham kathentova vimatim chindi 1- paninam.
Upatissasadiseheva vasudha purita bhave
sabbeva te panjalika kittayum lokanayakam.
@Footnote: 1 cha.Ma. chindasi
Kappam va te kittayanta nanavannehi kittayum
parimetum na sakkeyyum appameyyo tathagato.
Yatha sakena thamena kittito hi maya jino
kappakoti pakittenta 1- evameva pakittayum.
Sace hi koci devo va manusso va susikkhito
pametum parikappeyya vighatamva labheyya so.
Sasane te patitthaya sakyaputta mahayasa
pannaya paramim gantva viharami anasavo.
Titthiye sampamaddami vattemi jinasasanam
dhammasenapati ajja sakyaputtassa sasane.
Aparimeyye katam kammam phalam dassesi me idha
sukhitto saravegova kilese jhapayi mama.
Yo koci manujo bharam dhareyya matthake sada
bharena dukkhito assa bha rehi bharito tatha.
Dayhamano tihaggihi bhavesu samsarim aham
bharito bhavabharena girim uccarito yatha.
Oropito ca me bharo bhava ugghatita maya
karaniyam katam sabbam sakyaputtassa sasane.
Yavata buddhakhettamhi thapetva sakyapungavam
aham aggomhi pannaya sadiso me na vijjati.
Samadhimhi sukusalo iddhiya paramim gato
icchamano caham ajja sahassam abhinimmine.
Anupubbaviharassa vasibhuto mahamuni
kathesi sasanam mayham nirodho sayanam 2- mama.
@Footnote: 1 cha.Ma. kappakotipi kittenta 2 ka. sasanam
Dibbacakkhu visuddham me samadhikusalo aham
sammappadhananuyutto bojjhangabhavanarato.
Savakena hi pattabbam sabbameva katam maya
lokanatham thapetvana sadiso me na vijjati.
Samapattinam kusalo jhanavimokkhana khippapatilabhi
bojjhangabhavanarato savakagunaparamigatosmi.
Savakagunenapi phussena buddhiya parisuttamabharava
yam saddhasangahitam cittam sada sabrahmacarisu.
Uddhatavisova sappo chinnavisanova usabho
nikkhittamanadappova upemi garugaravena ganam.
Yadi rupini bhaveyya panna me vasumatipi na sameyya
anomadassissa bhagavato phalametam nanathavanaya.
Pavattitam dhammacakkam sakyaputtena tadina
anuvattemaham samma nanathavanayidam phalam.
Ma me kadaci papiccho kusito hinaviriyo
appassuto anacaro sameto ahu katthaci.
Bahussuto ca medhavi silesu susamahito
cetosamathanuyutto api muddhani titthatu.
Tam vo vadami bhaddante yavantettha samagata
appiccha hotha santuttha jhayi jhanarata sada.
Yamaham pathamam disva virajo vimalo ahum
so me acariyo dhiro assaji nama savako.
Tassaham vahasa ajja dhammasenapati ahum
sabbattha paramim patva viharami anasavo.
Yo me acariyo asi assaji nama savako
yassam disayam vasati ussisamhi karomaham.
Mama kammam saritvana gotamo sakyapungavo
bhikkhusamghe nisiditva aggatthane thapesi mam.
Kilesa jhapita mayham .pe. katam buddhassa sasanan"ti
aparabhage pana sattha jetavanamahavihare ariyaganamajjhe nisinno attano
savake tena tena gunavisesena etadagge thapento "etadaggam bhikkhave mama savakanam
bhikkhunam mahapannanam yadidam sariputto"ti 1- theram mahapannabhavena etadagge thapesi.
So evam savakaparaminanassa matthakam patva dhammasenapatitthane patitthahitva
sattahitam karonto ekadivasam sabrahmacarinam attano cariyavibhavanamukhena annam
byakaronto:-
[981] "yathacari yathasato satima
yatasankappajjhayi 2- appamatto
ajjhattarato susamahitatto
eko santusito tamahu bhikkhum.
[982] Allam sukkham va bhunjanto na balham suhito siya
unudaro 3- mitaharo sato bhikkhu paribbaje.
[983] Cattaro panca alope abhutva udakam pive
alam phasuviharaya pahitattassa bhikkhuno.
[984] Kappiyam tance chadeti 4- civaram idamatthikam
alam phasuviharaya pahitattassa bhikkhuno.
[985] Pallankena nisannassa jannuke nabhivassati
alam phasuviharaya pahitattassa bhikkhuno.
@Footnote: 1 an.ekaka. 20/189/23 etadaggavagga 2 pali. yatha sankappacariyaya
@3 Si. unudayo 4 pali. kappiyatanca adeti
[986] Yo sukham dukkhato adda dukkhamaddakkhi sallato
ubhayantarena nahosi kena lokasmi kim siya.
[987] Ma me kadaci papiccho kusito hinaviriyo
appassuto anadaro kena lokasmi kim siya.
[988] Bahussuto ca medhavi silesu susamahito
cetosamathamanuyutto api muddhani titthatu.
[989] Yo papancamanuyutto papancabhirato mago 1-
viradhayi so nibbanam yogakkhemam anuttaram.
[990] Yo ca papancam hitvana nippapancapathe rato
aradhayi so nibbanam yogakkhemam anuttaram.
[991] Game va yadi varanne ninne va yadi va thale
yattha arahanto viharanti tam bhumiramaneyyakam.
[992] Ramaniyani arannani yattha na ramati jano
vitaraga ramissanti na te kamagavesino.
[993] Nidhinamva pavattaram yam passe vajjadassinam
niggayhavadim medhavim tadisam panditam bhave
tadisam bhajamanassa seyyo hoti na papiyo.
[994] Ovadeyyanusaseyya asabbha ca nivaraye
satam hi so piyo hoti asatam hoti appiyo.
[995] Annassa bhagava buddho dhammam desesi cakkhuma
dhamme desiyamanamhi sotamodhesimatthiko
tam me amogham savanam vimuttomhi anasavo.
[996] Neva pubbenivasaya napi dibbassa cakkhuno
cetopariyaya iddhiya cutiya upapattiya
sotadhatuvisuddhiya panidhi me na vijjati.
@Footnote: 1 pali. mano
[997] Rukkhamulamva nissaya mundo sanghatiparuto
pannaya uttamo thero upatissova jhayati.
[998] Avitakkam samapanno sammasambuddhasavako
ariyena tunhibhavena upeto hoti tavade.
[999] Yathapi pabbato selo acalo suppatitthito
evam mohakkhaya bhikkhu pabbatova na vedhati.
[1000] Ananganassa posassa niccam sucigavesino
valaggamattam papassa abbhamattamva na vedhati.
[1001] Nabhinandami maranam nabhinandami jivitam
nikkhipissam imam kayam sampajano patissato.
[1002] Nabhinandami maranam nabhinandami jivitam
kalanca patikankhami nibbisam bhatako yatha.
[1003] Ubhayena midam maranameva namaranam paccha va pure va
patipajjatha ma vinassatha khano vo ma upaccaga.
[1004] Nagaram yatha paccantam guttam santarabahiram
evam gopetha attanam khano vo ma upaccaga
khanatita hi socanti nirayamhi samappita.
[1005] Upasanto uparato mantabhani anuddhato
dhunati papake dhamme dumapattamva maluto.
[1006] Upasanto uparato mantabhani anuddhato
appasi 1- papake dhamme dumaputtamva maluto.
[1007] Upasanto anayaso vippasanno anavilo
kalyanasilo medhavi dukkhassantakaro siya.
@Footnote: 1 pali. abbahi
[1008] Na vissase ekatiyesu evam
agarisu pabbajitesu capi
sadhupi hutvana asadhu honti
asadhu hutva puna sadhu honti.
[1009] Kamacchando ca byapado thinamiddhanca bhikkhuno
uddhaccam vicikiccha ca pancete cittakelisa.
[1010] Yassa sakkariyamanassa asakkarena cubhayam
samadhi na vikampati appamadaviharino.
[1011] Tam jhayinam satatikam sukhumaditthipassakam
upadanakkhayaramam ahu sappuriso iti.
[1012] Mahasamuddo pathavi pabbato anilopi ca
upamaya na yunjanti 1- satthu varavimuttiya.
[1013] Cakkanuvattako thero mahanani samahito
pathavapaggisamano na rajjati na dussati.
[1014] Pannaparamitam patto mahabuddhi mahamati 2-
ajalo jalasamano sada carati nibbuto.
[1015] Paricinno maya sattha .pe. bhavanettisamuhata.
[1016] Sampadethappamadena esa me anusasani
handaham parinibbissam vippamuttomhi sabbadhi"ti
ima gatha abhasi. Ima hi kaci gatha therena bhasita, kaci theram arabbha
bhagavata bhasita, sabba paccha attano cariyapavedanavasena therena bhasitatta
therasseva gatha ahesum.
@Footnote: 1 cha.Ma. yujjanti 2 pali. mahamuni
Tattha yathacariti yatha kayadihi samyato samvuto hutva carati viharati yatha
caranasiloti va yathacari, silasampannoti attho. Yathasatoti yathasanto. Gatha
sukhattham hi anunasikalopam katva niddeso kato, santo viya ariyehi nibbisesoti
attho. Satimati paramaya. Satiya samannagato. Yatasankappajjhayiti sabbaso miccha-
sankappam pahaya nekkhammasankappadivasena samyatasankappo hutva arammanupanijjhanena
lakkhanupanijjhanena ca jhayanasilo. Appamattoti tasmimyeva yathacaribhave yatasankappo
hutva jhayanena ca pamadarahito sabbattha suppatitthitasatisampajanno. Ajjhattaratoti
gocarajjhatte kammatthanabhavanaya abhirato. Susamahitattoti taya eva bhavanaya
ekaggacitto. Ekoti asahayo ganasamsaggam kilesasamsagganca pahaya kayavivekam citta-
vivekanca paribruhayanto. Santusitoti paccayasantosena ca bhavanaramasantosena ca
sammadeva tusito tuttho. Bhavanaya hi uparupari visesam avahantiya ularam
pitipamojjam uppajjati, matthakam pattaya pana vattabbameva natthi. Tamahu bhikkhunti
tam evarupam puggalam sikkhattayaparipuriya bhayam ikkhanataya bhinnakilesataya ca bhikkhuti
vadanti.
Idani yathavuttasantosadvaye paccayasantosam tava dassento "allam sukkham va"ti
adimaha. Tattha allanti sappiadiupasekena tintam siniddham. Sukkhanti tadabhavena 1-
lukham. Vasaddo aniyamattho, allam va sukkham vati. Balhanti ativiya. Suhitoti
dhato na siyati attho. Katham pana siyati aha "unudaro mitaharo"ti, panitam
lukham vapi bhojanam bhunjanto bhikkhu yavadattham abhunjitva unudaro sallahukudaro
tato eva mitaharo parimitabhojano atthangasamannagatam aharam aharanto tattha
mattannutaya paccavekkhanasatiya 2- ca sato hutva paribbaje vihareyya.
@Footnote: 1 Si. tacabhavena 2 Ma. paccavekkhanaya satiya
Yatha pana unudaro mitaharo ca nama hoti, tam dassetum "cattaro"tiadi
vuttam. Tattha abhutvati cattaro va panca va alope kabale abhunjitva
tattakassa aharassa okasam thapetva paniyam piveyya. Ayam hi ahare sallahukavutti.
Nibbanam hi pesitacittassa bhikkhuno phasuviharaya jhanadinam adhigamayogyataya
sukhaviharaya alam pariyattanti attho. Imina kucchiparihariyam pindapatam vadanto
pindapate itaritarasantosam dasseti. "bhutvana"ti va patho, so
catupancalopamattenapi aharena sariram yapetum samatthassa ativiya thirapakatikassa
puggalassa vasena vutto siya, uttaragathahipi samsandati eva appakasseva civarassa
senasanassa ca vakkhamanatta.
Kappiyanti yam kappiyakappiyanulomesu khomadisu annataranti attho.
Tance chadetiti kappiyam civaram samanam chadetabbam thanam chadeti ce, satthara
anunnatajatiyam santam hetthimantena anunnatapamanayuttam ce hotiti attho.
Idamatthikanti idam payojanattham satthara vuttapayojanattham, yavadeva sitadipati-
ghatanatthanceva 1- hirikopinapaticchadanatthancati attho. Etena kayaparihariyam civaram
tattha itaritarasantosanca vadati.
Pallankena nisannassati pallankam vuccati samantato urubaddhasanam, tena
nisinnassa, tisandhipallankam abhujitva nisannassati attho. Jannuke
nabhivassatiti yassam kutiyam tatha nisinnassa deve vassante jannukadvayam vassodakena na
temiyati, ettakampi sabbapariyantasenasanam, sakka hi tattha nisiditva atthakamarupena
kulaputtena sadattham nipphadetum. Tenaha "alam phasuviharaya, pahitattassa bhikkhuno"ti.
Evam thero imahi catuhi gathahi ye te bhikkhu mahiccha asantuttha,
tesam paramukkamsagatam sallekhaovadam pakasetva idani vedanamukhena bhavanaramasantosam
@Footnote: 1 Ma.....bahanatthanceva
Dassento "yo sukhan"tiadimaha. Tattha sukhanti sukhavedanam. Dukkhatoti viparinama-
dukkhato. Addati addasa, vipassanapannasahitaya maggapannaya yathabhutam yo apassiti
attho. Sukhavedana hi paribhogakale assadiyamanapi visamissam viya bhojanam viparijhama-
kale 1- dukkhayeva hoti. Tenettha dukkhanupassanam dasseti. Dukkhamaddakkhi sallatoti
dukkhavedanam yo sallanti passi. Dukkhadevana hi yatha sallam sariram anupavisantampi
anupavisitva thitampi uddhariyamanampi pilanameva 2- janeti, evam uppajjamanapi
thitipattapi bhijjamanapi vibadhatiyevati. Etenettha dukkhanupassanamyeva
ukkamsetva vadati, tena ca "yam dukkham tadanatta"ti vacanato 3- vedanadvaye
attattaniyagaham. Vinivetheti. 4- Ubhayantarenati ubhayesam antare, sukhadukkhavedananam
majjhabhute adukkhamasukheti attho. Nahositi yathabhutavabodhane attattaniyabhinivesanam
ahosi. Kena lokasmi kim siyati evam vedanamukhena pancapi upadanakkhandhe parijanitva
tappatibaddham sakalakilesajalam samucchinditva thito kena nama kilesena lokasmim baddho,
devatadisu kim va
ayati 5- siya, annadatthu chinnabandhano apannattikova siyati adhippayo.
Idani micchapatipanne puggale garahanto sammapatipanne pasamsanto "ma
me"tiadika catasso gatha abhasi. Tattha ma me kadaci papicchoti yo asanta-
gunasambhavanicchaya papiccho, samanadhamme ussahabhavena kusito, tatoyeva hinaviriyo,
saccapaticcasamuppadadipatisamyuttassa sutassa abhavena appassuto, ovadanusasanisu
adarabhavena anadaro, tadiso atihinapuggalo 6- mama santike kadacipi ma hotu.
Kasma? kena lokasmi kim siyati lokasmim sattanikaye tassa tadisassa puggalassa
Kena ovadena kim bhavitabbam, kena va katena kim siya, niratthakamevati attho.
Bahussuto cati yo puggalo siladipatisamyuttassa suttageyyadibhedassa bahuno
sutassa sambhavena bahussuto, dhammojapannaya parihariyapannaya pativedhapannaya
@Footnote: 1 Si. parinamanakale 2 Ma. pilitameva 3 sam.khandha. 17/15/19 yadaniccasutta
@4 Ma. vinivedeti 5 Ma. ayatim 6 Si. hinapuggalo
Ca vasena medhavi, silesu ca sutthu patitthitatta susamahito, cetosamatham lokiya-
lokuttarabhedam cittasamadhanam anuyutto, tadiso puggalo mayham matthakepi titthatu,
pageva sahavaso.
Yo papancamanuyuttoti yo pana puggalo kammaramatadivasena rupabhisangadi-
vasena ca pavattiya papancanatthena tanhadibhedam papancam anuyutto, tattha ca
anadinavadassanena abhirato magasadiso, so nibbanam viradhayi, so nibbana suvidura-
vidure thito.
Yo ca papancam hitvanati yo pana puggalo tanhapapancam pahaya tadabhavato
nippapancassa nibbanassa pathe adhigamupaye ariyamagge rato bhavanabhisamaye abhirato,
so nibbanam aradhayi sadhesi 1- adhigacchiti attho.
Athekadivasam thero attano kanitthabhatikassa revatattherassa kantakanicitakhadirarukkha-
sanchanne nirudakakantare vasam disva tam pasamsanto "game va"tiadika dve
gatha abhasi. Tattha game vati kincapi arahanto gamante kayavivekam na
labhanti, cittavivekam pana labhanteva. Tesam hi dibbapatibhaganipi arammanani cittam
caletum na sakkonti, tasma game va hotu arannadisu annataram va, yattha
arahanto viharanti, tam bhumiramaneyyakanti so bhumippadeso ramaniyo evati attho.
Arannaniti supupphitatarusandamanditani vimalasalilasayasampannani arannani
ramaniyaniti sambandho. Yatthati yesu arannesu vikasitesu viya ramamanesu kamapakkhiko
kamagavesako jano na ramati. Vitaragati vigataraga pana khinasava bhamaramadhukara
viya padumavanesu tatharupesu arannesu ramissantiti. Na te kamagavesinoti yasma
te vitaraga kamagavesino na hontiti attho.
@Footnote: 1 Si. sadhayi
Puna thero radham nama duggatabrahmanam anukampaya pabbajetva upasampadetva
tameva pacchasamanam katva vicaranto ekadivasam tassa ca subbacabhavena tusitva ovadam
dento "nidhinamva"tiadimaha. Tattha nidhinamvati tattha tattha nida hitva thapitanam
hirannasuvannadipuranam nidhikumbhinam. Pavattaranti kicchajivike duggatamanusse
anukampam katva "ehi te sukhena jivitum upayam dassessami"ti nidhitthanam
netva hattham pasaretva "imam gahetva sukham jivahi"ti acikkhitaramviya.
Vajjadassinanti dve vajjadassino:- "imina nam asaruppena va khalitena
va samghamajjhe nigganhissami"ti randhagavesako ca annatam napetukamo natam
assadento siladivuddhikamataya tam tam vajjam olokento ullumpanasabhavasanthito
cati, ayam idha adhippeto. Yatha hi duggatamanusso "imam nidhim ganhahi"ti niggayha-
manopi nidhidassane kopam na karoti, pamuditova hoti, evam evarupesu puggalesu
asaruppam va khalitam va disva acikkhante kopo na katabbo, tutthacitteneva
bhavitabbam, "bhante punapi mam evarupam vadeyyatha"ti pavaretabbameva. Niggayhavadinti
yo vajjam disva ayam me saddhivihariko, antevasiko, upakarakoti acintetva
vajjanurupam tajjento panamento dandakammam karonto sikkhapeti, ayam niggayhavadi
nama sammasambuddho viya. Vuttam hetam:- "niggayha niggayhaham ananda vakkhami,
pavayha pavayhaham 1- ananda vakkhami, yo saro so thassati"ti. 2- Medhavinti
dhammojapannaya samannagatam. Tadisanti evarupam panditam. Bhajeti payirupaseyya.
Tadisam hi acariyam bhajamanassa antevasikassa seyyo hoti, na papiyo, vuddhiyeva
hoti, no parihaniti attho.
Athekada assajipunabbasukehi kitagirismim avase dusite satthara anatto
attano parisaya mahamoggallanena ca saddhim tattha gato dhammasenapati assaji-
punabbasukesu ovadam anadiyantesu imam gathamaha. Tattha ovadeyyati ovadam
@Footnote: 1 cha.Ma. pavayha 2 Ma. upari. 14/196/167 mahasunnatasutta
Anusitthim dadeyya. Anusaseyyati tasseva pariyayavacanam. Athava uppanne vatthusmim
vadanto ovadati nama, anuppanne "ayasopi 1- te siya"tiadim anagatam uddissa
vadanto anusasati nama. Sammukha vadanto va ovadati nama, parammukha dutam,
sasanam va pesetva vadanto anusasati nama. Sakim vadanto va ovadati 2- nama,
punappunam vadanto anusasati nama. Asabbha cati akusala dhamma ca nivaraye,
kusale dhamme ca patitthapeyyati attho. Satam hi soti evarupo puggalo sadhunam
piyo hoti. Ye pana asanta asappurisa vitinnaparaloka amisacakkhuka jivikatthaya
pabbajita, tesam so ovadako anusasako "na tvam amhakam upajjhayo, na
acariyo, kasma amhe vadasi"ti evam mukhasattihi vijjhantanam appiyo hotiti.
"yam arabbha sattha dhammam deseti, so eva upanissayasampanno"ti bhikkhusu
kathaya samutthitaya "nayidametan"ti dassento "annassa"ti gathamaha. Tattha
annassati attano bhagineyyam dighanakhaparibbajakam sandhayaha. 3- Tassa hi satthara
vedanapariggahasutte 4- desiyamane ayam mahathero bhavanamagge adhigantva savaka-
paraminanassa matthakam patto. Sotamodhesimatthikoti sattharam bijayamano thito atthiko
hutva sussusanto sotam odahim. Tam me amogham savananti tam tatha sutam savanam
mayham amogham avanjham ahosi, aggasavakena pattabbam sampattinam avassayo ahosi.
Tenaha "vimuttomhi"tiadi.
Tattha neva pubbenivasayati attano paresanca pubbenivasajananananatthaya,
panidhi me neva vijjatiti yojana. Parikammakaranavasena tadattham cittapanidhanamattampi
nevatthi neva ahositi 5- attho. Cetopariyayati cetopariyananassa. Iddhiyati
iddhividhananassa. Cutiya upapattiyati sattanam cutiya upapattiya ca jananananassa 6-
cutupapatananatthaya. Sotadhatuvisuddhiyati dibbasotananassa. Panidhi me na vijjatiti
@Footnote: 1 Si. ayam dosopi 2 Si. sakim va vadanto ovadati 3 Si. sandhaya vadati
@4 Ma.Ma. 13/205/182 dighanakhasutta 5 Si.,Ma. na vijjatiti 6 cha.Ma. jananananaya
Imesam abhinnavisesanam atthaya parikammavasena cittassa panidhi cittabhiniharo
me natthi nahositi attho. Sabbannuguna viya hi buddhanam aggamaggadhigameneva
savakanam sabbe savakaguna hatthagata honti, na tesam adhigamaya visum parikammakarana-
kiccam atthiti.
Rukkhamulantiadika tisso gatha kapotakandarayam viharantassa yakkhena pahatakale
samapattibalena attano nibbikaratadipanavasena vutta. Tattha mundoti navoropitakeso.
1- Sanghatiparutoti sanghatim parupitva nisinno. "sanghatiya suparuto"ti
ca pathanti. Pannaya uttamo theroti thero hutva pannaya uttamo, savakesu
pannaya setthoti attho. Jhayatiti arammanupanijjhanena lakkhanupanijjhanena ca
jhayati, bahulam samapattiviharena viharatiti attho.
Upeto hoti tavadeti yada yakkhena sise pahato, tavadeva avitakkam catutthaj-
jhanikaphalasamapattim samapanno ariyena tunhibhavena upeto samannagato ahosi.
Atitatthe hi hotiti idam vattamanavacanam.
Pabbatova na vedhatiti mohakkhaya bhinnasabbakileso bhikkhu so selamayapabbato
viya acalo suppatitthito itthadina 2- kenaci na vedhati, sabbattha nibbikaro hotiti
attho.
Athekadivasam therassa asatiya nivasanakanne 3- olambante annataro samanero
"bhante parimandalam nivasetabban"ti aha. Tam sutva "bhaddam taya sutthu vuttan"ti
sirasa viya sampaticchanto tavadeva thokam apakkamitva 4- parimandalam nivasetva
"madisanam ayampi dosoyeva"ti dassento "ananganassa"ti gathamaha.
Puna marane jivite ca attano samacittatam dassento "nabhinandami"tiadina
@Footnote: 1 Si. voropitakeso 2 Si. itthanitthadina 3 Si. civarakone
@4 Ma. upakkamitva
Dve gatha vatva paresam dhammam kathento "ubhayena midan"tiadina gathadvayamaha.
Tattha ubhayenati ubhayesu, ubhosu kalesuti attho. Midanti makaro padasandhikaro.
Idam maranameva, maranam attheva nama, amaranam nama natthi. Kesu ubhosu kalesuti
aha "paccha va pure va"ti, majjhimavayassa paccha va jarajinnakale pure
va daharakale maranameva maranam ekantikameva. Tasma patipajjatha sammapatipattim
puretha vippatipajjitva ma vinassatha apayesu mahadukkham manubhavatha. Khano vo
ma upaccagati atthahi akkhanehi vivajjito ayam navamo khano ma tumhe atikkamiti
attho.
Athekadivasam ayasmantam mahakotthikam disva tassa gunam pakasento "upasanto"ti-
adina tisso gatha abhasi. Tattha anuddesikavasena "dhunati"ti vuttamevattham
puna therasannissitam katva vadanto "appasi"tiadimaha. Tattha appasiti adhuna
pahasiti attho. Anayasoti aparissamo, kilesadukkharahitoti attho. Vippasanno
anaviloti vippasanno asaddhiyadinam abhavena sutthu pasannacitto anavilasankappataya
anavilo.
Na vissaseti gatha devadattam saddahitva tassa ditthim rocetva thite
vajjiputtake arabbha vutta. Tattha na vissaseti vissattho na bhaveyya, na
saddaheyyati attho. Ekatiyesuti ekaccesu anavatthitasabhavesu puthujjanesu. Evanti
yatha tumhe "devadatto samma patipanno"ti vissasam apajjittha, evam. Agarisuti
gahatthesu. Sadhupi hutvanati yasma puthujjanabhavo nama assapitthe thapitakumbhandam
viya thusarasimhi nikhatakhanukam viya ca 1- anavatthito, tasma ekacce adito sadhu
hutva thitapi paccha asadhu honti. Yatha devadatto pubbe silasampanno
abhinnasamapattilabhi hutva labhasakkarapakato idani parihinaviseso chinnapakkhakako
viya apayiko
@Footnote: 1 Si. khanu viya ca
Jato, tasma tadiso ditthamattena "sadhu"ti na vissasitabbo. Ekacce pana
kalyanamittasamsaggabhavena adito asadhu hutvapi paccha kalyanasamsaggena sadhu
hontiyeva, tasma devadattasadise sadhupatirupe "sadhu"ti na vissaseyyati attho.
Yesam kamacchandadayo cittupakkilesa avigata, te asadhu. Yesam te vigata,
te sadhuti dassetum "kamacchando"ti gatham vatva asadharanato ukkamsagatam sadhulakkhanam
dassetum "yassa sakkariyamanassa"tiadina gathadvayam vuttam.
Asadharanato pana ukkamsagatam tam dassetum sattharam attananca udaharanto
"mahasamuddo"tiadika gatha abhasi. Tattha mahasamuddoti ayam mahasamuddo
mahapathavi selo pabbato puratthimadibhedato anilo ca attoo naacetanabhavena
itthanittham sahanti, na patisankhanabalena, sattha pana yassa arahattu ppattiya
vasena uttame tadibhave thito itthadisu sabbattha samo nibbikaro, tassa
satthu varavimuttiya aggaphalavimuttiya te mahasamuddadayo upamaya upamabhavena
na yunjanti kalabhagampi na upentiti attho.
Cakkanuvattakoti satthara vattitassa dhammacakkassa anuvattako. Theroti asekkhehi
silakkhandhadihi samannagamena thero. Mahananiti mahapanno. Samahitoti upacarappana-
samadhina anuttarasamadhina ca samahito. Pathavapaggisamanoti itthadiarammana-
sannipate nibbikarataya pathaviya apena aggina ca sadisavuttiko. Tenaha
"na rajjati na dussati"ti.
Pannaparamitam pattoti savakananassa paramim parakotim patto. Mahabuddhiti
mahaputhuhasajavanatikkhanibbedhikabhavappattaya mahatiya buddhiya pannaya samannagato.
Mahamatiti dhammanvayaveditasankhataya mahatiya nayaggahamatiya samannagato. Ye hi
te catubbidha solasavidha catucattalisavidha tesattatividha ca pannappabheda, tesam
Sabbaso anavasesanam adhigatatta mahapannatadivisesayogato ca ayam mahathero satisayam
"mahabuddhi"ti vattabbatam arahati. Yathaha bhagava:-
"pandito bhikkhave sariputto, mahapanno bhikkhave sariputto, puthupanno
bhikkhave sariputto, hasapanno 1- bhikkhave sariputto, javanapanno bhikkhave
sariputta, tikkhapanno bhikkhave sariputto, nibbedhikapanno bhikkhave
sariputto"tiadi. 2-
Tatthayam panditabhavadinam vibhagavibhavana. Dhatukusalata, ayatanakusalata,
paticcasamuppadakusalata, thanatthanakusalatati imehi catuhi karanehi pandito.
Mahapannatadinam vibhagadassane ayam pali:-
"katama mahapanna:- mahante atthe parigganhatiti mahapanna, mahan
te dhamme parigganhatiti mahapanna, mahanta niruttiyo parigganhatiti
mahapanna, mahantani patibhanani parigganhatiti mahapanna, mahante
silakkhandhe parigganhatiti mahapanna, mahante samadhikkhandhe parigganhatiti
mahapanna, mahante pannakkhandhe parigganhatiti mahapanna, mahante
vimuttikkhandhe parigganhatiti mahapanna, mahante vimuttinanadassanakkhandhe
parigganhatiti mahapanna, mahantani thanatthanani parigganhatiti
mahapanna, mahanta viharasamapattiyo parigganhatiti mahapanna, mahantani
ariyasaccani parigganhatiti mahapanna, mahante satipatthane parigganhatiti
mahapanna, mahante sammappadhane parigganhatiti mahapanna, mahante
iddhipade parigganhatiti mahapanna, mahantani indriyaniparigganhatiti
mahapanna, mahantani balani parigganhatiti mahapanna, mahante bojjhange
parigganhatiti mahapanna, mahante ariyamagge parigganhatiti mahapanna,
@Footnote: 1 Si. hasupanno 2 Ma.upari. 14/93/77 anupadasutta
Mahantani samannaphalani parigganhatiti mahapanna, mahanta abhinnayo
parigganhatiti mahapanna, mahantam paramattham nibbanam parigganhatiti
mahapanna. 1-
Katama puthupanna:- puthunanakhandhesu nanam pavattatiti puthupanna,
puthunanadhatusu nanam pavattatiti puthupanna, puthunanaayatanesu nanam
pavattatiti puthupanna, puthunanapaticcasamuppadesu nanam pavattatiti puthupanna,
puthunanasunnatamanupalabbhesu nanam pavattatiti puthupanna, puthunanaatthesu nanam
pavattatitiputhupanna, puthunanadhammesu nanam pavattatiti puthupanna,
puthunananiruttisu nanam pavattatiti puthupanna, puthunanapatibhanesu nanam
pavattatiti puthupanna, puthunanasilakkhandhesu nanam pavattatiti puthupanna,
puthunanasamadhikkhandhesu nanam pavattatiti puthupanna, puthunanapannakkhandhesu
nanam pavattatiti puthupanna, puthunanavimuttikkhandhesu nanam pavattatiti
puthupanna, puthunanavimuttinanadassanakkhandhesu nanam pavattatiti puthupanna,
puthunanathanatthanesu nanam pavattatiti puthupanna, puthunanaviharasamapattisu
nanam pavattatiti puthupanna, puthunanaariyasaccesu nanam pavattatiti puthupanna,
puthunanasatipatthanesu nanam pavattatiti puthupanna, puthunanasammappadhanesu
nanam pavattatiti puthupanna, puthunanaiddhipadesu nanam pavattatiti puthupanna,
puthunanaindriyesu nanam pavattatiti puthupanna, puthunanabalesu
nanam pavattatiti puthupanna, puthunanabojjhangesu nanam pavattatiti puthupanna,
puthunanaariyamaggesu nanam pavattatiti puthupanna, puthunanasamannaphalesu
nanam pavattatiti puthupanna, puthunanaabhinnasu nanam pavattatiti
puthupanna, puthujjanasadharane dhamme atikkamma paramatthe nibbane nanam
pavattatiti puthupanna. 2-
@Footnote: 1 khu.pati. 31/665/570 (sya) 2 khu.pati. 31/666/571 (sya)
Katama hasapanna:- idhekacco hasabahulo vedabahulo tutthibahulo
pamojjabahulo 1- silani paripuretiti hasapanna, hasabahulo .pe. Pamojjabahulo
indriyasamvaram paripuretiti hasapanna, hasabahulo .pe. Pamojjabahulo bhojane
mattannutam paripuretiti hasapanna, hasabahulo .pe. Pamojjabahulo jaragiya
nuyogam paripuretiti hasapanna, hasabahulo .pe. Pamojjabahulo silakkhandham
.pe. Samadhikkhandham. Pannakkhandham. Vimuttikkhandham. Vimuttinanadassanakkhandham
paripuretiti .pe. Pativijjhatiti. Viharasamapattiyo paripuretiti. Ariyasaccani
pativijjhatiti. Satipatthane bhavetiti. Sammappadhane bhavetiti. Iddhipade
bhavetiti. Indriyani bhavetiti. Balani bhavetiti. Bojjhange bhavetiti.
Ariyamaggam bhavetiti .pe. Samannaphalani sacchikarotiti hasapanna, hasabahulo
vedabahulo tutthibahulo pamojjabahulo abhinnayo pativijjhatiti hasapanna,
hasabahulo vedabahulo tutthibahulo pamojjabahulo paramattham nibbanam sacchikarotiti
hasapanna. 2-
Katama javanapanna:- yankinci rupam atitanagatapaccuppaninam .pe. Yam dure 3-
santike va, sabbam rupam aniccato khippam javatiti javanapanna, dukkhato
khippam javatiti javanapanna, anattato khippam javatiti javanapanna, ya kaci
vedana .pe. Yankinci vinnanam atitanagatapaccuppannam .pe. Sabbam vinnanam
aniccato khippam javatiti javanapanna, dukkhato khippam javatiti javanapanna, anattato
khippam javatiti javanapanna. Cakkhu .pe. Jaramaranam atitanagatapaccuppannam.
Aniccato khippam javatiti javanapanna, dukkhato khippam javatiti javanapanna,
anattato khippam javatiti javanapanna.
Rupam atitanagatapaccuppannam aniccam khayatthena dukkham bhayatthena anatta
asarakatthenati tulayitva tirayitva vibhavayitva katva rupanirodhe nibbane
@Footnote: 1 ka. pamujja... evamuparipi 2 khu.pati. 31/674/582 (sya) 3 ka. yandure
Khippam javatiti javanapanna .pe. Vedana .pe. Sanna. SankhaRa. Vinnanam.
Cakkhu .pe. Jaramaranam atitanagatapaccuppannam aniccam khayatthena dukkham bhayatthena
anatta asarakatthenati tulayitva tirayitva vibhavayitva vibhutam katva
jaramarananirodhe 1- nibbane khippam javatiti javanapanna.
Rupam atitanagatapaccuppannam aniccam sankhatam paticcasamuppannam khayadhammam
vayadhammam viragadhammam nirodhadhammanti tulayitva tirayitva vibhavayitva vibhutam
katva rupanirodhe nibbane 2- khippam javatiti javanapanna. Vedana .pe. Sanna.
SankhaRa. Vinnanam. Cakkhu .pe. Jaramaranam atitanagatapaccuppannam aniccam
sankhatam paticcasamuppannam khayadhammam vayadhammam viragadhammam nirodhadhammanti tulayitva
tirayitva vibhavayitva vibhutam katva jaramarananirodhe nibbane khippam javatiti
javanapanna. 3-
Katama tikkhapanna:- khippam kilese bhindatiti 4- tikkhapanna, uppannam
kamavitakkam nadhivaseti pajahati vinodeti byantikaroti anabhavangametiti
tikkhapanna, uppannam byapadavitakkam nadhivasetipajahati vinodeti byantikaroti
anabhavangametiti tikkhapanna, uppannam vihimsavitakkam nadhivaseti .pe.
Uppannuppanne papake akusale dhamme nadhivasetipajahativinodeti byantikaroti
anabhavangametiti tikkhapanna, uppannam ragam nadhivaseti pajahati vinodeti
byantikaroti anabhavam gametiti tikkhapanna, uppannam dosam .pe. Uppannam
moham. Uppannam kodham. Uppannam upanaham. Makkham. Palasam. Issam. Macchariyam.
Mayam. Satheyyam. Thambham. Sarambham. Manam. Atimanam. Madam. Pamadam. Sabbe
kilese. Sabbe duccarite. Sabbe abhisankhare .pe. Sabbe bhavagamikamme
nadhivaseti pajahati vinodeti byantikaroti anabhavam gametiti tikkhapanna,
@Footnote: 1 ka. jaramaranam nirodhe 2 cha.Ma. ayam na dissati
@3 khu.pati. 31/675/584 (sya) 4 cha.Ma. chindatiti
Ekasmim asane cattaro ca ariyamagga cattari samannaphalani catasso
patisambhidayo cha abhinnayo adhigata honti sacchikata phassita pannayati
tikkhapanna. 1-
Katama nibbedhikapanna:- idhekacco sabbasankharesu ubbegabahulo hoti
uttasabahulo ukkanthanabahulo aratibahulo anabhiratibahulo bahimukho na ramati
sabbasankharesu, anibbiddhapubbam apadalitapubbam lobhakkhandham nibbijjhati
padaletiti nibbedhikapanna, anibbiddhapubbam apadalitapubbam dosakkhandham
nibbijjhati padaletiti nibbedhikapanna, anibbiddhapubbam apadalitapubbam
mohakkhandham nibbijjhati padaletiti nibbedhikapanna, anibbiddhapubbam
apadalitapubbam kodham .pe. Upanaham .pe. Sabbe bhavagamikamme nibbijjhati
padaletiti nibbedhikapanna"ti. 2-
Evam yatha vuttavibhagaya mahatiya pannaya samannagatatta "mahabuddhi"ti
vuttam.
Apica anupadadhammavipassanavasenapi imassa therassa mahapannata veditabba.
Vuttam hetam:-
"sariputto bhikkhave addhamasam anupadadhammavipassanam vipassati. Tatridam
bhikkhave sariputtassa anupadadhammavipassanaya hoti.
Idha bhikkhave sariputto vivicceva kamehi .pe. Pathamam jhanam upasampajja
viharati. Ye ca pathame jhane dhamma vitakko ca .pe. Cittekaggata ca
phasso vedana sanna cetana cittam chando adhimokkho viriyam sati upekkha
@Footnote: 1 khu.pati. 31/676/584 (sya) 2 khu.pati. 31/677/585 (sya)
Manasikaro. Tyassa dhamma anupadavavatthita honti, tyassa dhamma vidita
uppajjanti, vidita upatthahanti, vidita abbhattham gacchanti. So evam
pajanati `evam kirame dhamma ahutva sambhonti, hutva pativenti'ti. So
tesu dhammesu anupayo anapayo anissito appatibaddho vippamutto visamyutto
vimariyadikatena cetasa viharati, so "atthi anuttarim 1- nissaranan"ti pajanati.
Tabbahulikara atthitvevassa hoti. 2-
Puna caparam bhikkhave sariputto vitakkavicaranam vupasama .pe. Dutiyam
jhanam. Tatiyam jhanam. Catuttham jhanam upasampajja viharati. Akasanancayatanam.
Vinnanancayatanam. Akincannayatanam. Sabbaso akincannayatanam samatikkamma
nevasannanasannayatanam upasampajja viharati. So taya samapattiya sato
vutthahati, so taya samapattiya sato vutthahitva ye dhamma atita niruddha
viparinata, te dhamme samanupassati "evam kirame dhamma ahutva sambhonti,
hutva pativenti"ti. So tesu dhammesu anupayo anapayo anissito
appatibaddho vippamutto visamyutto vimariyadikatena cetasa viharati, so "atthi
uttari nissaranan"ti pajanati. Tabbahulikara atthitvevassa hoti. 2-
Puna caparam bhikkhave sariputto sabbaso nevasannanasannayatanam
samatikkamma sannavedayitanirodham upasampajja viharati, pannaya cassa disva
asava parikkhina honti. So taya samapattiya sato vutthahati, so
taya samapattiya sato vutthahitva ye dhamma atita niruddha viparinata,
te dhamme samanupassati "evam kirame dhamma ahutva sambhonti, hutva
pativenti"ti. So tesu dhammesu anupayo anapayo anissito appatibaddho
vippamutto visamyutto vimariyadikatena cetasa viharati, so "natthi uttarim
nissaranan"ti pajanati. Tabbahulikara natthitvevassa hoti.
@Footnote: 1 cha.Ma. uttari 2 Ma. honti
Yam kho tam bhikkhave samma vadamano vadeyya "vasippatto paramippatto
ariyasmim silasmim, vasippatto paramippatto ariyasmim samadhismim, vasippatto
paramippatto ariyaya pannaya, vasippatto paramippatto ariyaya vimuttiya"ti.
Sariputtameva tam 1- samma vadamano vadeyya"ti. 2-
Evam mahaputhuhasajavanatikkhanibbedhikabhavappattaya mahatiya buddhiya samannagatatta
thero mahabuddhiti attho. Dhammanvayavedita panassa sampasadaniyasuttena 3-
dipetabba. Tattha hi sabbannutananasadiso therassa nayaggaho vutto. Ajalo
jalasamanoti savakesu pannaya ukkamsagatatta sabbathapi ajalo samano
paramappicchataya attanam ajanantam viya katva dassanena jalasadiso mandasarikkho
kilesaparilahabhavena nibbuto sitibhuto sada carati niccam viharatiti attho.
Paricinnoti gatha therena attano katakiccatam pakasentena bhasita, sapi
vuttatthayeva.
Sampadethappamadenati ayam pana attano parinibbanakale sannipatitanam bhikkhunam
ovadadanavasena bhasita, sapi vuttatthayevati.
Sariputtattheragathavannana nitthita.
----------------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 33 page 408-453.
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_rm.php?B=33&A=9393&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=33&A=9393&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=396
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=8049
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=8148
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=8148
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]