อรรถกถาเล่มที่ ๑๒ ภาษาบาลีอักษรไทย
 สํ.อ. (สารตฺถ.๒)

                      ๕. อวิชฺชาปจฺจยสุตฺตวณฺณนา
    [๓๕] ปญฺจเม สมุทโย โหตีติ สตฺถา อิเธว เทสนํ โอสาเปสิ.
กึการณาติ? ทิฏฺิคติกสฺส โอกาสทานตฺถํ. ตสฺสํ หิ ปริสติ อุปารมฺภจิตฺโต
@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. เวทิตพฺพา, อิ. เวทิตพฺพํ
@๒ ฉ.ม.,อิ. อภิอญฺสุ   ๓ ฉ.ม.,อิ. กถิตา โหติ
@๔ ฉ.ม. วิปสฺสนาปฏิวิปสฺสนา
ทิฏฺิคติโก อตฺถิ, โส ปญฺหํ ปุจฺฉิสฺสติ, อถสฺสาหํ วิสฺสชฺเชสฺสามีติ ตสฺส
โอกาสทสฺสนตฺถํ เทสนํ โอสาเปสิ. โน กลฺโล ปโญฺหติ อยุตฺโต ปโญฺห,
ทุปฺปโญฺห เอโสติ อตฺโถ. นนุ จ "กตมํ นุ โข ภนฺเต ชรามรณนฺ"ติ อิทํ
สุปุจฺฉิตนฺติ? กิญฺจาปิ สุปุจฺฉิตํ, ยถา ปน สตสหสฺสคฺฆนิเก ๑- สุวณฺณถาเล
วฑฺฒิตสฺส สุโภชนสฺส มตฺถเก อามลกมตฺเต ๒- คูถปิณฺเฑ ปิเต สพฺพํ โภชนํ
ทุพฺโภชนํ โหติ ฉฑฺเฑตพฺพํ, เอวเมว "กสฺส จ ปนิทํ ชรามรณนฺ"ติ อิมินา
สตฺตูปลทฺทิวาทสทิเสน ๓- คูถปิณฺเฑน ตํ โภชนํ ทุพฺโภชนํ วิย อยมฺปิ ปโญฺห ๔-
ทุปฺปโญฺหว ชาโตติ.
    พฺรหฺมจริยวาโสติ อริยมคฺควาโส. ตํ ชีวํ ตํ สรีรนฺติ ยสฺส หิ อยํ ทิฏฺิ,
โส "ชีเว อุจฺฉิชฺชนฺเต ๕- สรีรํ อุจฺฉิชฺชติ, สรีเร อุจฺฉิชฺชนฺเต ชีวิตํ
อุจฺฉิชฺชตี"ติ คณฺหติ. ๖- เอวํ คณฺหโต สา ทิฏฺิ "สตฺโต อุจฺฉิชฺชตี"ติ คหิตตฺตา
อุจฺเฉททิฏฺิ นาม โหติ. สเจ ปน สงฺขาราว อุปฺปชฺชนฺติ เจว นิรุชฺฌนฺติ
จาติ คเณฺหยฺย, สาสนาวจรา สมฺมาทิฏฺิ ๗- ภเวยฺย. อริยมคฺโค จ นาเมโส
วฏฺฏํ นิโรเธนฺโต วฏฺฏํ สมุจฺฉินฺทนฺโต อุปฺปชฺชติ, ตเทว ตํ วฏฺฏํ
อุจฺเฉททิฏฺิยา คหิตาการสฺส สภาเว ๘- สติ วนาว มคฺคภาวนาย นิรุชฺฌตีติ มคฺคภาวนา
นิรตฺถกา โหติ. เตน วุตฺตํ "พฺรหฺมจริยวาโส น โหตี"ติ.
    ทุติยนเย อญฺ ชีวํ อญฺ สรีรนฺติ ยสฺส อยํ ทิฏฺิ, โส "สรีรํ อิเธว
อุจฺฉิชฺชติ, น ชีวิตํ, ชีวิตํ ปน ปญฺชรโต สกุโณ วิย ยถาสุขํ คจฺฉตี"ติ
คณฺหติ. ๖- เอวํ คณฺหโต สา ทิฏฺิ "อิมสฺมา โลกา ชีวิตํ ปรโลกํ คตนฺ"ติ คหิตตฺตา
สสฺสตทิฏฺิ นาม โหติ. อยญฺจ อริยมคฺโค เตภูมิกวฏฺฏํ วิวชฺเชนฺโต อุปฺปชฺชติ,
@เชิงอรรถ: ๑ สี.สหสฺสคฺฆนเก   ๒ ฉ.ม.,อิ. อามลกมตฺเตปิ  ๓ ฉ.ม.,อิ......วาทปเทน
@๔ ฉ.ม.,อิ. สพฺโพ ปโญฺห  ๕ ฉ.ม.,อิ. อุจฺฉิชฺชมาเน   ๖ ฉ.ม.,อิ. คณฺหาติ
@๗ ฉ.ม.,อิ. สมฺมาทิฏฺิ นาม    ๘ สี. สพฺภาเว, ฉ.ม. สมฺภเว
โส เอกสงฺขาเรปิ นิจฺเจ ธุเว สสฺสเต สติ อุปฺปนฺโนปิ วฏฺฏํ วิวฏฺเฏตุํ น
สกฺโกตีติ มคฺคภาวนา นิรตฺถกา โหตีติ. ๑- เตน วุตฺตํ "อญฺ ชีวํ อญฺ
สรีรนฺติ วา ภิกฺขุ ทิฏฺิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส น โหตี"ติ.
    วิสูกายิกานีติอาทิ สพฺพํ มิจฺฉาทิฏฺิเววจนเมว. สา หิ สมฺมาทิฏฺิยา
วินิวิชฺฌนฏฺเน สูกมิว ๒- อตฺตานํ อาธารณโต ๓- สูกายิกํ, ๔- สมฺมาทิฏฺึ
อนนุวตฺติตฺวา ตสฺสา วิโรเธน ปวตฺตนโต วิเสวิตํ, กทาจิ อุจฺเฉทสฺส กทาจิ
สสฺสตสฺส คหณโต วิรูปํ ผนฺทิตํ วิปฺผนฺทิตนฺติ วุจฺจติ. ตาลาวตฺถุกตานีติ
ตาลวตฺถุ วิย กตานิ, ปุน อวิรุหนฏฺเน มตฺถกจฺฉินฺนตาโล วิย สมูลํ ตาลํ
อุทฺธริตฺวา ตสฺส ปติฏฺิตฏฺานํ วิย จ กตานีติ อตฺโถ. อนภาวงฺคตานีติ อนุอภาวํ
คตานิ. ๕- ปญฺจมํ.

             อรรถกถาภาษาบาลีอักษรไทย เล่มที่ ๑๒ หน้า ๗๗-๗๙.
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=12&A=1728&modeTY=1
             The Pali Atthakatha in Roman :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=12&A=1728&modeTY=1
             อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=16&i=128
             เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=16&A=1595
             พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=16&A=1480
             The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=16&A=1480
             สารบัญพระไตรปิฎกเล่มที่ ๑๖
http://84000.org/tipitaka/read/?index_16