อรรถกถาเล่มที่ ๑๓ ภาษาบาลีอักษรไทย
 สํ.อ. (สารตฺถ.๓)

ปมชฺฌานิกา วา ทุติยาทีสุ อญฺตรชฺฌานิกา วา. เอกสฺส ปมมคฺโค ทุติยาทีนํ
อญฺตรชฺฌานิโก โหติ, ทุติยาทโยปิ ทุติยาทีนํ อญฺตรชฺฌานิกา วา ปมชฺฌานิกา
วา. เอวํ จตฺตาโรปิ มคฺคา ฌานวเสน สทิสา วา อสทิสา วา
เอกจฺจสทิสา วา โหนฺติ.
    อยํ ปนสฺส วิเสโส ปาทกชฺฌานนิยเมน โหติ. ปาทกชฺฌานนิยเมน หิ
ปมชฺฌานลาภิโน ปมชฺฌานา วุฏฺาย วิปสฺสนฺตสฺส อุปฺปนฺนมคฺโค ปมชฺฌานิโก
โหติ, มคฺคงฺคโพชฺฌงฺคานิ ๑- ปเนตฺถ ปริปุณฺณาเนว โหนฺติ. ทุติยชฺฌานโต
วุฏฺาย วิปสฺสนฺตสฺส อุปฺปนฺโน ทุติยชฺฌานิโก โหติ, มคฺคงฺคานิ ปเนตฺถ สตฺต
โหนฺติ. ตติยชฺฌานโต วุฏฺาย วิปสฺสนฺตสฺส อุปฺปนฺโน ตติยชฺฌานิโก โหติ,
มคฺคงฺคานิ ปเนตฺถ สตฺต, โพชฺฌงฺคานิ ฉ โหนฺติ. เอส นโย จตุตฺถชฺฌานโต
ปฏฺาย ยาว เนวสญฺานาสญฺายตนา.
    อารุปฺเป จตุกฺกปญฺจกชฺฌานํ อุปฺปชฺชติ, ตํ จ โลกุตฺตรํ, โน โลกิยนฺติ
วุตฺตํ, เอตฺถ ๒- กถนฺติ? เอตฺถาปิ ปมชฺฌานาทีสุ ยโต วุฏฺาย โสตาปตฺติมคฺคํ
ปฏิลภิตฺวา อรูปสมาปตฺตึ ภาเวตฺวา โส อารุปฺเป อุปฺปนฺโน, ตํฌานิกาวสฺส
ตตฺถ ตโย มคฺคา อุปฺปชฺชนฺติ. เอวํ ปาทกชฺฌานเมว นิยเมติ. เกจิ ปน เถรา
"วิปสฺสนาย อารมฺมณภูตา ขนฺธา นิยเมนฺตี"ติ วทนฺติ. เกจิ "ปุคฺคลชฺฌาสโย
นิยเมตี"ติ วทนฺติ. เกจิ "วุฏฺานคามินีวิปสฺสนา นิยเมตี"ติ วทนฺติ. เตสํ
วาทวินิจฺฉโย วิสุทฺธิมคฺเค วุฏฺานคามินีวิปสฺสนาธิกาเร วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ.
อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว สมฺมาสมาธีติ อยํ ปุพฺพภาเค โลกิโย, อปรภาเค โลกุตฺตโร
สมฺมาสมาธีติ วุจฺจติ.

             อรรถกถาภาษาบาลีอักษรไทย เล่มที่ ๑๓ หน้า ๑๙๐.
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=13&A=4134&modeTY=1
             The Pali Atthakatha in Roman :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=13&A=4134&modeTY=1
             อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=19&i=33
             เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=19&A=174
             พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=19&A=186
             The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=19&A=186
             สารบัญพระไตรปิฎกเล่มที่ ๑๘
http://84000.org/tipitaka/read/?index_19