อรรถกถาเล่มที่ ๑ ภาษาบาลี อักษรไทย
วินย.อ. (สมนฺต.๑)
หน้าที่ ๕๗๓-๕๗๗.

อญฺญมฺปิ อีทิสํ นวกมฺมํ วา กโรนฺตา ภณฺฑกํ วา โธวนฺตา
รุกฺขํ วา โธวนทณฺฑกํ วา อุกฺขิปิตฺวา ปวิชฺฌนฺติ วฏฺฏติ ฯ
ภตฺตวิสคฺคกาลาทีสุ กาเก วา โสเณ วา กฏฺฐํ วา กถลํ วา
ขิปิตฺวา ปลาเปติ วฏฺฏติ ฯ
     {๑๘๔} เสทนาทิวตฺถูนิ สพฺพาเนว อุตฺตานตฺถานิ ฯ เอตฺถ จ อหํ
กุกฺกุจฺจโกติ คิลานูปฏฺฐานํ น กาตพฺพํ ฯ หิตกามตาย สพฺพํ
คิลานสฺส พลาพลญฺจ รุจิญฺจ สปฺปายญฺจ อุปลกฺเขตฺวา กาตพฺพํ ฯ
     {๑๘๕} ชารคพฺภินีวตฺถุสฺมึ ฯ ปวุฏฺฐปติกาติ ปวาสงฺคตปติกา ฯ
คพฺภปาตนนฺติ เยน ปริภุตฺเตน คพฺโภ ปตติ ตาทิสํ เภสชฺชํ ฯ
ทฺวิปชาปติกวตฺถูนิ อุตฺตานตฺถาเนว ฯ คพฺภมนฺทนวตฺถุสฺมึ ฯ
มทฺทิตฺวา ปาเตหีติ วุตฺเต อญฺเญน มทฺทาเปตฺวา ปาเตติ วิสงฺเกตํ ฯ
มทฺทาเปตฺวา ปาตาเปหีติ วุตฺเตปิ สยํ มทฺทิตฺวา ปาเตติ
วิสงฺเกตเมว ฯ มนุสฺสวิคฺคเห ปริยาโย นาม นตฺถิ ตสฺมา คพฺโภ
นาม มทฺทิโต ปตตีติ วุตฺเต สา สยํ วา มทฺทตุ อญฺเญน
วา มทฺทาเปตฺวา ปาเตตุ วิสงฺเกโต นตฺถิ ปาราชิกเมว ฯ
ตาปนวตฺถุสฺมิมฺปิ เอเสว นโย ฯ วญฺฌิตฺถีวตฺถุสฺมึ วญฺฌิตฺถี
นาม ยา คพฺภํ น คณฺหาติ ฯ คพฺภอคณฺหนกอิตฺถี นาม
นตฺถิ ยสฺสา ปน คหิโตปิ คพฺโภ น สณฺฐาติ ตํ สนฺธาเยตํ
วุตฺตํ ฯ อุตุสมเย กิร สพฺพิตฺถิโย คพฺภํ คณฺหนฺติ ยา ปนายํ
วญฺฌาติ วุจฺจติ ตสฺสา กุจฺฉิยํ นิพฺพตฺตสตฺตานํ อกุสลวิปาโก
สมฺปาปุณาติ ฯ เต ปริตฺตกุสลวิปาเกน คหิตปฏิสนฺธิกา
อกุสลวิปาเกน อภิภูตา วินสฺสนฺติ ฯ อภินวปฏิสนฺธิยํเยว หิ กมฺมานุภาเวน
ทฺวีหากาเรหิ คพฺโภ น สณฺฐาติ วาเตน วา ปาณเกหิ วา ฯ
วาโต โสเสตฺวา อนฺตรธาเปติ ฯ ปาณกา ขาทิตฺวา ฯ ตสฺส
ปน วาตสฺส ปาณกานํ วา ปฏิฆาตาย เภสชฺเช กเต คพฺโภ
สณฺฐเหยฺย ฯ โส ภิกฺขุ ตํ อกตฺวา อญฺญํ ขรํ เภสชฺชํ
อทาสิ ฯ เตน สา กาลมกาสิ ฯ ภควา เภสชฺชสฺส กตตฺตา
ทุกฺกฏํ ปญฺญาเปสิ ฯ ทุติยวตฺถุสฺมิมฺปิ เอเสว นโย ฯ
     ตสฺมา อาคตาคตสฺส ปรชนสฺส เภสชฺชํ น กาตพฺพํ ฯ
กโรนฺโต ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ ฯ ปญฺจนฺนํ ปน สหธมฺมิกานํ
กาตพฺพํ ภิกฺขุสฺส ภิกฺขุนิยา สิกฺขมานาย สามเณรสฺส สามเณริยา ฯ
สมสีลสทฺธาปญฺญานํ หิ เอเตสํ ตีสุ สิกฺขาสุ ยุตฺตานํ เภสชฺชํ
อกาตุํ น ลภติ ฯ กโรนฺเตน จ สเจ เตสํ อตฺถิ เตสํ
สนฺตกํ คเหตฺวา โยเชตฺวา ทาตพฺพํ ฯ สเจ นตฺถิ อตฺตโน
สนฺตกํ กาตพฺพํ ฯ สเจ อตฺตโนปิ นตฺถิ ภิกฺขาจารวตฺเตน
วา ญาตกปวาริตฏฺฐานโต วา ปริเยสิตพฺพํ ฯ อลภนฺเตน
คิลานสฺสตฺถาย อกตวิญฺญตฺติยาปิ อาหริตฺวา กาตพฺพํ ฯ อปเรสํปิ
ปญฺจนฺนํ กาตุํ วฏฺฏติ มาตาปิตูนํ ตทุปฏฺฐากานํ อตฺตโน
เวยฺยาวจฺจกรสฺส ปณฺฑุปลาสสฺสาติ ฯ ปณฺฑุปลาโส นาม โย
ปพฺพชฺชาเปกฺโข ยาว ปตฺตจีวรํ ปฏิยาทิยติ ตาว วิหาเร วสติ ฯ เตสุ
สเจ มาตาปิตโร อิสฺสรา โหนฺติ น ปจฺจาสึสนฺติ อกาตุํ วฏฺฏติ ฯ
สเจ ปน รชฺเช ฐิตา ปจฺจาสึสนฺติ อกาตุํ น วฏฺฏติ ฯ เภสชฺชํ
ปจฺจาสึสนฺตานํ เภสชฺชํ ทาตพฺพํ ฯ โยเชตุํ อชานนฺตานํ โยเชตฺวา
ทาตพฺพํ ฯ สพฺเพสํ อตฺถาย สหธมฺมิเกสุ วุตฺตนเยเนว ปริเยสิตพฺพํ ฯ
สเจ ปน มาตรํ วิหาเร อาเนตฺวา ปฏิชคฺคติ สพฺพํ ปริกมฺมํ
อนามสนฺเตน กาตพฺพํ ฯ ขาทนียโภชนียํ สหตฺถา ทาตพฺพํ ฯ
ปิตา ปน ยถา สามเณโร เอวํ สหตฺเถน นหาปนสมฺพาหนาทีนิ
กตฺวา อุปฏฺฐาตพฺโพ ฯ เย มาตาปิตโร อุปฏฺฐหนฺติ ปฏิชคฺคนฺติ
เตสมฺปิ เอวเมว กาตพฺพํ ฯ เวยฺยาวจฺจกโร นาม โย เวตฺตนํ
คเหตฺวา อรญฺเญ ทารูนิ วา ฉินฺทติ อญฺญํ วา กิญฺจิ กมฺมํ
กโรติ ฯ ตสฺส โรเค อุปฺปนฺเน ยาว ญาตกา ปสฺสนฺติ ตาว
เภสชฺชํ กาตพฺพํ ฯ โย ปน ภิกฺขุนิสฺสิตโกว หุตฺวา สพฺพกมฺมานิ
กโรติ ตสฺส เภสชฺชํ กาตพฺพเมว ฯ ปณฺฑุปลาเสปิ สามเณเร
วิย ปฏิปชฺชิตพฺพํ ฯ อปเรสํปิ ทสนฺนํ กาตุํ วฏฺฏติ เชฏฺฐภาตุ
กนิฏฺฐภาตุ เชฏฺฐภคินิยา กนิฏฺฐภคินิยา จูฬมาตุยา มหามาตุยา
จูฬปิตุโน มหาปิตุโน ปิตุจฺฉาย มาตุลสฺสาติ ฯ เตสมฺปน
สพฺเพสมฺปิ กโรนฺเตน เตสํเยว สนฺตกํ เภสชฺชํ คเหตฺวา เกวลํ
โยเชตฺวา ทาตพฺพํ ฯ สเจ ปน นปฺปโหนฺติ ยาจนฺติ จ เทถ
โน ภนฺเต ตุมฺหากํ ปฏิทสฺสามาติ ตาวกาลิกํ ทาตพฺพํ ฯ
สเจปิ น ยาจนฺติ อมฺหากํ เภสชฺชํ อตฺถิ ตาวกาลิกํ
คณฺหาถาติ วตฺวา วา ยทา เตสํ ภวิสฺสติ ตทา ทสฺสนฺตีติ
อาโภคํ วา กตฺวา ทาตพฺพํ ฯ สเจ ปฏิเทนฺติ คเหตพฺพํ โน
เจ เทนฺติ ๑- น โจเทตพฺพา ฯ เอเต ทส ญาตเก ฐเปตฺวา
@เชิงอรรถ: ๑. ปฏิเทนฺติ ฯ
อญฺเญสํ น ทาตพฺพํ ฯ เอเตสํ ปุตฺตปรมฺปราย ปน ยาว สตฺตโม
กุลปริวฏฺโฏ ตาว จตฺตาโร ปจฺจเย อาหราเปนฺตสฺส อกตวิญฺญตฺติ
วา เภสชฺชํ กโรนฺตสฺส เวชฺชกมฺมํ วา กุลทูสกาปตฺติ วา
น โหติ ฯ สเจ ภาตุชายา ภคินีสามิโก วา คิลานา โหนฺติ
ญาตกา เจ เตสมฺปิ วฏฺฏติ ฯ อญาตกา เจ ภาตุ จ
ภคินิยา จ กตฺวา ทาตพฺพํ ตุมฺหากํ ชคฺคนฏฺฐาเน เทถาติ ฯ
อถวา เตสํ ปุตฺตานํ กตฺวา ทาตพฺพํ ตุมฺหากํ มาตาปิตูนํ
เทถาติ ฯ เอเตน อุปาเยน สพฺพปเทสุ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ
เตสํ อตฺถาย สามเณเรหิ อรญฺญโต เภสชฺชํ อาหราเปนฺเตน
ญาติสามเณเรหิ วา อาหราเปตพฺพํ อตฺตโน อตฺถาย วา
อาหราเปตฺวา ทาตพฺพํ ฯ เตหิปิ อุปชฺฌายสฺส อาหรามาติ
วตฺตสีเสน อาหริตพฺพํ ฯ อุปชฺฌายสฺส มาตาปิตโร คิลานา
วิหารํ อาคจฺฉนฺติ ฯ อุปชฺฌาโย จ ทิสาปกฺกนฺโต โหติ ฯ
สทฺธิวิหาริเกน อุปชฺฌายสฺส สนฺตกํ เภสชฺชํ ทาตพฺพํ ฯ โน
เจ อตฺถิ อตฺตโน เภสชฺชํ อุปชฺฌายสฺส ปริจฺจชิตฺวา ทาตพฺพํ ฯ
อตฺตโนปิ อสนฺเต วุตฺตนเยน ปริเยสิตฺวา อุปชฺฌายสฺส สนฺตกํ
กตฺวา ทาตพฺพํ ฯ อุปชฺฌาเยนปิ สทฺธิวิหาริกสฺส มาตาปิตูสุ
เอวเมว ปฏิปชฺชิตพฺพํ ฯ เอส นโย อาจริยนฺเตวาสิเกสุ ฯ
อญฺโญปิ โย อาคนฺตุโก วา โจโร วา ยุทฺธปราชิโต วา อิสฺสโร
วา ญาตเกหิ ปริจฺจตฺโต คมิยมนุสฺโส วา คิลาโน หุตฺวา วิหารํ
ปวิสติ ฯ สพฺเพสํ อปจฺจาสึสนฺเตน เภสชฺชํ กาตพฺพํ ฯ สทฺธํ กุลํ
โหติ จตูหิ ปจฺจเยหิ อุปฏฺฐายกํ ภิกฺขุสงฺฆสฺส มาตาปิตุฏฺฐานิยํ ฯ
ตตฺร เจ โกจิ คิลาโน โหติ ตสฺสตฺถาย วิสฺสาเสน เภสชฺชํ
กตฺวา ภนฺเต เทถาติ วทนฺติ เนว ทาตพฺพํ น กาตพฺพํ ฯ อถ
ปน กปฺปิยํ ญตฺวา เอวํ ปุจฺฉนฺติ ภนฺเต อสุกสฺส นาม
โรคสฺส กึ เภสชฺชํ กโรนฺตีติ อิทญฺจีทญฺจ คเหตฺวา กโรนฺตีติ
วตฺตุํ วฏฺฏติ ฯ ภนฺเต มยฺหํ มาตา คิลานา เภสชฺชํ ตาว
อาจิกฺขถาติ เอวํ ปุจฺฉิเตน ปน น อาจิกฺขิตพฺพํ ฯ อญฺญมญฺญํ
ปน กถา กาตพฺพา อาวุโส อสุกสฺส นาม ภิกฺขุโน อิมสฺมึ
โรเค กึ เภสชฺชํ กรึสูติ อิทญฺจีทญฺจ ภนฺเตติ ฯ ตํ สุตฺวา
อิตโร มาตุ เภสชฺชํ กโรติ วฏฺฏติ ฯ มหาปทุมตฺเถโรปิ
กิร วสภรญฺโญ เทวิยา โรเค อุปฺปนฺเน เอกาย อิตฺถิยา อาคนฺตฺวา
ปุจฺฉิโต น ชานามีติ อวตฺวา เอวเมว ภิกฺขูหิ สทฺธึ สมุลฺลเปสิ ฯ
ตํ สุตฺวา ตสฺสา เภสชฺชมกํสุ ฯ วูปสนฺเต จ โรเค ติจีวเรน
ตีหิ จ กหาปณสเตหิ สทฺธึ เภสชฺชจงฺโกฏกํ ปูเรตฺวา อาหริตฺวา
เถรสฺส ปาทมูเล ฐเปตฺวา ภนฺเต ปุปฺผปูชํ กโรถาติ อาหํสุ ฯ
เถโร อาจริยภาโค นาม อยนฺติ กปฺปิยวเสน คาหาเปตฺวา
ปุปฺผปูชํ อกาสิ ฯ เอวํ ตาว เภสชฺเช ปฏิปชฺชิตพฺพํ ฯ
     ปริตฺเต ปน คิลานสฺส ปริตฺตํ กโรถ ภนฺเตติ วุตฺเตน
น กาตพฺพํ ฯ ภณถาติ วุตฺเต ปน กาตพฺพํ ฯ สเจปิสฺส โหติ
มนุสฺสา นาม น ชานนฺติ อกรียมาเน วิปฏิสาริโน ภวิสฺสนฺตีติ
กาตพฺพํ ฯ ปริตฺโตทกํ ปริตฺตสุตฺตํ กตฺวา เทถาติ วุตฺเตน ปน


เนื้อความอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรไทย เล่มที่ ๑ หน้าที่ ๕๗๓-๕๗๗.
http://84000.org/tipitaka/read/attha_page.php?book=1&page=573&pages=5&modeTY=2&edition=pali
ศึกษาพระสูตร (เนื้อความ) นี้แยกตามสารบัญ  :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=1&A=12029&modeTY=2&pagebreak=1
http://84000.org/tipitaka/atthapali/th_line.php?B=1&A=12029&modeTY=2&pagebreak=1#p573