อรรถกถาเล่มที่ ๑๔ หน้าที่ ๑๗๑-๑๗๒.

โส ตโต ปฏฺฐาย ยาวชีวํ กลฺยาณกมฺมํ กตฺวา ตโต จุโต เทวโลเก นิพฺพตฺโต. ทีฆรตฺตํ เทวมนุสฺเสสุ สํสริตฺวา อมฺหากํ สตฺถุ อุปฺปชฺชนกาเล กปิลวตฺถุนคเร อมิโตทนสฺส ^๑- สกฺกสฺส เคเห ปฏิสนฺธึ คณฺหิ. นามคหณทิวเสปิสฺส มนุสฺสา อนุรุทฺโธติ นามํ อกํสุ. มหานามสกฺกสฺส กนิฏฺฐภาตา สตฺถุ จุลฺลปิตุปุตฺโต ปรมสุขุมาโล มหาปุญฺโญ อโหสิ. สุวณฺณปาติยํเยวสฺส ภตฺตํ อุปฺปชฺชิ. อถสฺส มาตา เอกทิวสํ "มม ปุตฺตํ นตฺถีติ ปทํ ชานาเปสฺสามี"ติ เอกํ สุวณฺณปาตึ อญฺญาย สุวณฺณปาติยา ^๒- ปิทหิตฺวา ตุจฺฉกํเยว เปเสสิ, อนฺตรามคฺเค เทวตา ทิพฺพปูเวหิ ปูเรสุํ. เอวํ มหาปุญฺโญ อโหสิ. ติณฺณํ อุตูนํ อนุจฺฉวิเกสุ ตีสุ ปาสาเทสุ อลงฺกตนาฏกิตฺถีหิ ปริวุโต เทโว วิย สมฺปตฺตึ อนุภวิ. อมฺหากํปิ โพธิสตฺโต ตสฺมึ สมเย ตุสิตปุรา จวิตฺวา สุทฺโธทนมหาราชสฺส อคฺคมเหสิยา กุจฺฉิสฺมึ ปฏิสนฺธึ คเหตฺวา อนุกฺกเมน วุฑฺฒิปฺปตฺโต เอกูนตึส วสฺสานิ อคารมชฺเฌ วสิตฺวา มหาภินิกฺขมนํ นิกฺขมิตฺวา อนุกฺกเมน ปฏิวิทฺธสพฺพญฺญุตญาโณ โพธิมณฺเฑ สตฺตสตฺตาหํ วีตินาเมตฺวา อิสิปตเน มิคทาเย ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนํ ปวตฺเตตฺวา โลกานุคฺคหํ กโรนฺโต ราชคหํ อาคมฺม "ปุตฺโต เม ราชคหํ อาคโต"ติ สุตฺวา "คจฺฉถ ภเณ ^๓- เม ปุตฺตํ อาเนถา"ติ ปิตรา ปหิเต สหสฺสสหสฺสปริวาเร ทส อมจฺเจ เอหิภิกฺขุปพฺพชฺชาย ปพฺพาเชตฺวา กาฬุทายิตฺเถเรน จาริกคมนํ อายาจิโต ราชคหโต วีสติสหสฺสภิกฺขุปริวาโร นิกฺขมิตฺวา กปิลวตฺถุปุรํ คนฺตฺวา ญาติสมาคเม อเนเกหิ อิทฺธิปาฏิหาริเยหิ สปฺปาฏิหาริยํ วิจิตฺตธมฺมเทสนํ กตฺวา มหาชนํ อมตปานํ ปาเยตฺวา ทุติยทิวเส ปตฺตจีวรมาทาย นครทฺวาเร ฐตฺวา "กึ นุ โข กุลนครํ อาคมนํ ^๔- สพฺพญฺญุพุทฺธานํ อาจิณฺณนฺ"ติ อาวชฺชมาโน "สปทานํ ปิณฺฑาย จรณํ อาจิณฺณนฺ"ติ ญตฺวา สปทานํ ปิณฺฑาย จรนฺโต "ปุตฺโต เม ^๕- ปิณฺฑาย จรตี"ติ สุตฺวา อาคตสฺส รญฺโญ ธมฺมํ กเถตฺวา เตน สกนิเวสนํ @เชิงอรรถ: ^๑ สี. อมิตฺโตทนสฺส ^๒ สี. สุวณฺณถาลํ อญฺเญน สุวณฺณถาเลน ^๓ ก. คจฺฉ @^๔ ฉ.ม. อาคตานํ ^๕ สี. เต ปเวเสตฺวา กตสกฺการสมฺมาโน ตตฺถ กตฺตพฺพํ ญาติชนานุคฺคหํ กตฺวา ราหุลกุมารํ ปพฺพาเชตฺวา น จิรสฺเสว กปิลวตฺถุปุรโต มลฺลรฏฺเฐ จาริกญฺจรมาโน อนุปิยอมฺพวนํ อคมาสิ. ตสฺมึ สมเย สุทฺโธทนมหาราชา สกฺยกุลานิ ^๑- สนฺนิปาเตตฺวา อาห "สเจ มม ปุตฺโต อคารํ อชฺฌาวสิสฺส, ราชา อภวิสฺส จกฺกวตฺติ สตฺตรตนสมนฺนาคโต. นตฺตาปิ เม ราหุลกุมาโร ขตฺติยคเณน สทฺธึ ตํ ปริวาเรตฺวา อจริสฺส, ตุเมฺหปิ จ เอตมตฺถํ ชานาถ. อิทานิ ปน เม ปุตฺโต พุทฺโธ ชาโต, ขตฺติยาวสฺส ปริวารา โหนฺตุ. ตุเมฺห เอเกกกุลโต เอเกกํ ทารกํ เทถา"ติ. เอวํ วุตฺเต เอกปฺปหาเรเนว สหสฺสขตฺติยกุมารา ปพฺพชึสุ. ตสฺมึ สมเย มหานาโม กุฏุมฺพิกสฺส สามิโก โหติ. โส อนุรุทฺธํ สกฺกํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ "เอตรหิ ตาต อนุรุทฺธ อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา สกฺยกุมารา ภควนฺตํ ปพฺพชิตํ อนุปพฺพชนฺติ, อมฺหากญฺจ กุลา ^๒- นตฺถิ โกจิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. เตนหิ ตฺวํ วา ปพฺพช, อหํ วา ปพฺพชิสฺสามี"ติ. โส ตสฺส วจนํ สุตฺวา ฆราวาเส รุจึ อกตฺวา อตฺตสตฺตโม อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. ตสฺส ปพฺพชฺชานุกฺกโม สํฆเภทกฺขนฺธเก ^๓- อาคโตว. เอวํ อนุปิยอมฺพวนํ คนฺตฺวา ปพฺพชิ, เตสุ ^๔- ตสฺมึเยว อนฺโตวสฺเส ภทฺทิยตฺเถโร อรหตฺตํ ปาปุณิ, อนุรุทฺธตฺเถโร ทิพฺพจกฺขุํ นิพฺพตฺเตสิ, เทวทตฺโต อฏฺฐ สมาปตฺติโย นิพฺพตฺเตสิ, อานนฺทตฺเถโร โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐาสิ, ภคุตฺเถโร จ กิมฺพิลตฺเถโร ^๕- จ ปจฺฉา อรหตฺตํ ปาปุณึสุ. เตสมฺปน สพฺเพสํปิ เถรานํ อตฺตโน อตฺตโน อาคตฏฺฐาเน ปุพฺพปฏฺฐนาภินีหาโร อาคมิสฺสติ. ^๖- อยํ ปน อนุรุทฺธตฺเถโร ธมฺมเสนาปติสฺส สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา เจติยรฏฺเฐ ปาจีนวํสมิคทายํ คนฺตฺวา สมณธมฺมํ กโรนฺโต สตฺต มหาปุริสวิตกฺเก วิตกฺเกสิ, อฏฺฐเม กิลมติ. สตฺถา "อนุรุทฺโธ อฏฺฐเม มหาปุริสวิตกฺเก กิลมตี"ติ ญตฺวา "ตสฺส สงฺกปฺปํ ปูเรสฺสามี"ติ ตตฺถ คนฺตฺวา @เชิงอรรถ: ^๑ สี. สากิยานํ คณํ, ฉ.ม. สากิยชนํ ^๒ ฉ.ม.,อิ. อมฺหากํ กุเล @^๓ วิ.จุ. ๗/๓๓๐/๑๑๒ ^๔ ฉ.ม.,อิ. ปพฺพชิเตสุ ปน เตสุ ^๕ ฉ.ม. กิมิลตฺเถโร @^๖ สี.,อิ. อาวิภวิสฺสติ

เนื้อความอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรไทย เล่มที่ ๑๔ หน้าที่ ๑๗๑-๑๗๒. http://84000.org/tipitaka/read/attha_page.php?book=14&page=171&pages=2&modeTY=2&edition=pali ศึกษาพระสูตร (เนื้อความ) นี้แยกตามสารบัญ :- http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=14&A=4043&modeTY=2&pagebreak=1 http://84000.org/tipitaka/atthapali/th_line.php?B=14&A=4043&modeTY=2&pagebreak=1#p171