อรรถกถาเล่มที่ ๑๖ หน้าที่ ๓๕๗-๓๕๘.

ตตฺถ อากงฺเขยฺย เจติ ยทิ อิจฺเฉยฺย. ปิโย จสฺสนฺติ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสิตพฺโพ, สิเนหุปฺปตฺติยา อุปฏฺฐานภูโต ^๑- ภเวยฺยํ. มนาโปติ เตสํ มนวฑฺฒโก, ^๒- เตสํ วา มเนน ปตฺตพฺโพ, เมตฺตจิตฺเตน ผริตพฺโพติ อตฺโถ. ครูติ เตสํ ครุฏฺฐานีโย ปาสาณจฺฉตฺตสทิโส. ภาวนีโยติ "อทฺธายมายสฺมา ชานํ ชานาติ ปสฺสํ ปสฺสตี"ติ เอวํ สมฺภาวนีโย. สีเลเสฺววสฺส ปริปูริการีติ จตุปาริสุทฺธิสีเลสุเยว ปริปูริการี อสฺส, อนูเนน ปริปูเรน ^๓- อากาเรน สมนฺนาคโต ภเวยฺยาติ วุตฺตํ โหติ. อชฺฌตฺตํ เจโตสมถมนุยุตฺโตติ อตฺตโน จิตฺตสมเถ ยุตฺโต. อนิรากตชฺฌาโนติ พหิ อนีหฏชฺฌาโน, อวินาสิตชฺฌาโน วา. วิปสฺสนายาติ สตฺตวิธาย อนุปสฺสนาย. พฺรูเหตา สุญฺญาคารานนฺติ วฑฺเฒตา สุญฺญาคารานํ. เอตฺถ จ สมถวิปสฺสนาวเสน กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา รตฺตินฺทิวํ สุญฺญาคารํ ปวิสิตฺวา นิสีทมาโน ภิกฺขุ "พฺรูเหตา สุญฺญาคารานนฺ"ติ เวทิตพฺโพ. อยเมตฺถ สงฺเขโป, วิตฺถาโร ปน อิจฺฉนฺเตน มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถาย ^๔- อากงฺเขยฺยสุตฺตวณฺณนายํ โอโลเกตพฺโพ. ลาภีติ เอตฺถ น ภควา ลาภนิมิตฺตํ สีลาทีสุ ปริปูรณํ กเถติ. ภควา หิ "ฆาเสสนํ ฉินฺนกโถ, น วาจํ ปยุตํ ภเณ"ติ ^๕- เอวํ สาวเก โอวทติ. โส กถํ ลาภนิมิตฺตํ สีลาทิปริปูรณํ กเถสฺสติ. ^๖- ปุคฺคลชฺฌาสยวเสน ปเนตํ วุตฺตํ. เยสญฺหิ เอวํ อชฺฌาสโย ภเวยฺย "สเจ มยํ จตูหิ ปจฺจเยหิ น กิลเมยฺยาม, สีลานิ ปริปูเรตุํ สกฺกุเณยฺยามา"ติ, เตสํ อชฺฌาสยวเสเนวมาห. อปิจ สรสานิสํโส ^๗- เอส สีลสฺส ยทิทํ จตฺตาโร ปจฺจยา นาม. ตถา หิ ปณฺฑิตมนุสฺสา โกฏฺฐาทีสุ ฐปิตํ นีหริตฺวา อตฺตนาปิ อปริภุญฺชิตฺวา สีลวนฺตานํ เทนฺติ สีลสฺส สรสานิสํสทสฺสนตฺถเมตํ วุตฺตํ. ตติยวาเร เยสาหนฺติ เยสํ อหํ. เตสนฺเต การาติ เตสํ เทวานํ วา มนุสฺสานํ วา เต มยิ กตา ปจฺจยทานการา. มหปฺผลา โหนฺตุ มหานิสํสาติ โลกิยสุเขน @เชิงอรรถ: ^๑ ฉ.ม. ปทฏฺฐานภูโต ^๒ ฉ.ม. มนวฑฺฒนโก @^๓ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ ^๔ ป.สู ๑/๖๔/๑๖๖ @^๕ ขุ.สุ. ๒๕/๗๑๗/๔๗๔ นาลกสุตฺต ^๖ ฉ.ม. กเถยฺย ^๗ สี.,ม. ทสานิสํโส ผลภูเตน มหปฺผลา, โลกุตฺตเรน มหานิสํสา. อุภยํ วา เอตํ เอกตฺถเมว. สีลาทิคุณ- ยุตฺตสฺส หิ กฏจฺฉุภิกฺขาปิ ปญฺจรตนมตฺตาย ภูมิยา ปณฺณสาลาปิ กตฺวา ทินฺนา อเนกานิ กปฺปสหสฺสานิ ทุคฺคติวินิปาตโต รกฺขติ, ปริโยสาเน จ อมตาย ธาตุยา นิพฺพานสฺส ปจฺจโย โหติ. "ขีโรทนํ อหมทาสินฺ"ติอาทีนิ ^๑- เจตฺถ วตฺถูนิ. สกลเมว วา เปตวตฺถุ วิมานวตฺถุ จ สาธกํ. จตุตฺถวาเร เปตาติ มจฺจุภวํ ^๒- คตา. ญาตีติ สสฺสุสสุรปกฺขิกา. สาโลหิตาติ เอกโลหิตพทฺธา ปิตามหาทโย. ^๓- กาลกตาติ มตา. เตสนฺตนฺติ เตสํ ตํ มยิ ปสนฺน- จิตฺตํ, ตํ วา ปสนฺเนน จิตฺเตน อนุสฺสรณํ. ยสฺส หิ ภิกฺขุโน กาลกโต ปิตา วา มาตา วา "อมฺหากํ ญาตกตฺเถโร สีลวา กลฺยาณธมฺโม"ติ ปสนฺนจิตฺโต หุตฺวา ตํ ภิกฺขุํ อนุสฺสรติ, ตสฺส โส จิตฺตปฺปสาโทปิ ตํ อนุสฺสรณมตฺตํปิ มหปฺผลํ มหานิสํสเมว โหติ. อรติรติสโหติ เนกฺขมฺมปฏิปตฺติยํ ^๔- อรติยา กามคุเณสุ รติยา จ สโห อภิภวิตา อชฺโฌตฺถริตา. ภยเภรวสโหติ เอตฺถ ภยํ จิตฺตุตฺราโสปิ อารมฺมณํปิ, เภรวํ อารมฺมณเมว. ๒. กณฺฏกสุตฺตวณฺณนา [๗๒] ทุติเย อภิญฺญาเตหิ อภิญฺญาเตหีติ คคนมชฺเฌ ปุณฺณจนฺโท วิย สุริโย วิย ญาเตหิ ปากเฏหิ. ปรมฺปรายาติ ปรํ ^๕- วุจฺจติ ปจฺฉิมภาโค, ปุรา ^๖- ปุริมภาโค, ปุรโต ธาวนฺเตน ปจฺฉโต อนุพนฺธนฺเตน จ มหาปริวาเรนาติ อตฺโถ. กณฺฏกาติ ^๗- วิชฺฌนฏฺเฐน กณฺฏกา. วิสูกทสฺสนนฺติ วิสูกภูตํ ปฏิโลมทสฺสนํ. ^๘- มาตุคามูปจาโรติ ^๙- มาตุคามสฺส สมีปจาริตา. @เชิงอรรถ: ^๑ ขุ.วิมาน. ๒๖/๔๑๓/๕๕ ขีโรทนทายิกาวิมาน ^๒ ฉ.ม. เปจฺจภวํ @^๓ ฉ.ม. ปิติปิตามหาทโย ^๔ สี. อภินิกฺขมปฏิปตฺติยา, ม. นิกฺขมปฏิปตฺติยา @^๕ สี. จรปุราติจรํ ^๖ ฉ.ม. ปุราติ @^๗ ฉ.ม. กณฺฏโก ^๘ ฉ.ม. ทสฺสนํ ^๙ สี. มาตุคามูปวิจาโร

เนื้อความอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรไทย เล่มที่ ๑๖ หน้าที่ ๓๕๗-๓๕๘. http://84000.org/tipitaka/read/attha_page.php?book=16&page=357&pages=2&modeTY=2&edition=pali ศึกษาพระสูตร (เนื้อความ) นี้แยกตามสารบัญ :- http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=16&A=8029&modeTY=2&pagebreak=1 http://84000.org/tipitaka/atthapali/th_line.php?B=16&A=8029&modeTY=2&pagebreak=1#p357