วสนฺเตเนว เต สมฺปตฺติ ลทฺธา, เทตุ เม ปุตฺตสฺส เต ธีตรนฺ"ติ อาห. โส
"มิจฺฉาทิฏฺฐิกา ตุเมฺห, มม ธีตา ตีหิ รตเนหิ วินา วสิตุํ น สกฺโกติ, เนวสฺส
ธีตรํ ทสฺสามี"ติ อาห. อถ นํ พหู เสฏฺฐิคหปติกาทโย ๑- กุลปุตฺตา "มา เตน
สทฺธึ วิสฺสาสํ ภินฺทิ, เทหิสฺส ธีตรนฺ"ติ ยาจึสุ. โส เตสํ วจนํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา
อาสาฬฺหิปุณฺณมาย ธีตรํ อทาสิ. สา ปติกุลํ คตกาลโต ปฏฺฐาย ภิกฺขุํ
วา ภิกฺขุนึ วา อุปสงฺกมิตุํ ทานํ วา ทาตุํ ธมฺมํ วา โสตุํ นาลตฺถ, เอวํ
อฑฺฒติเยสุ มาเสสุ วีติวตฺเตสุ อตฺตโน สนฺติเก ฐิเต ปริจาริเก ปุจฺฉิ "อิทานิ
กิตฺตกํ อนฺโตวสฺสํ ๒- อวสิฏฺฐนฺ"ติ. อฑฺฒมาโส อยฺเยติ. สา มาตาปิตูนํ สาสนํ
ปหิณิ "กสฺมา มํ เอวรูเป พนฺธนาคาเร ปกฺขิปึสุ, วรํ ตุเมฺหหิ มํ ลกฺขณาหตํ กตฺวา
ปเรสํ ทาสึ สาเวตุํ, น เอวรูปสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส กุลสฺส ทาตุํ, อาคตกาลโต
ปฏฺฐาย ภิกฺขุทสฺสนาทีสุ เอกมฺปิ ปุญฺญํ กาตุํ น ลภามี"ติ. อถสฺสา ปิตา
"ทุกฺขิตา ๓- วต เม ธีตา"ติ อนตฺตมนตํ ปเวเทตฺวา ปญฺจทส กหาปณสหสฺสานิ
เปเสสิ, "อิมสฺมึ นคเร สิริมา นาม คณิกา อตฺถิ, เทวสิกํ สหสฺสํ คณฺหาติ,
อิเมหิ กหาปเณหิ ตํ อาเนตฺวา สามิกสฺส นิยฺยาเทตฺวา สยํ ยถารุจิ ปุญฺญานิ
กโรตู"ติ สาสนํ จ ปหิณิ. อุตฺตรา ตถา กตฺวา สามิเกน สิริมํ ทิสฺวา "กิมิทนฺ"ติ
วุตฺเต "สามิ อิมํ อฑฺฒมาสํ มม สหายิกา ตุเมฺห ปริจรตุ, อหํ ปน อิมํ
อฑฺฒมาสํ ทานญฺเจว ทาตุกามา ธมฺมญฺจ โสตุกามา"ติ อาห. โส ตํ อภิรูปํ
อิตฺถึ ทิสฺวา อุปฺปนฺนสิเนโห "สาธู"ติ สมฺปฏิจฺฉิ.
อุตฺตราปิ โข พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสํฆํ นิมนฺเตตฺวา "ภนฺเต อิมํ อฑฺฒมาสํ
อญฺญตฺถ อคนฺตฺวา อิเธว ภิกฺขา คเหตพฺพา"ติ สตฺถุ ปฏิญฺญํ คเหตฺวา "อิโตทานิ
ปฏฺฐาย ยาว มหาปวารณา, ตาว สตฺถารํ อุปฏฺฐาตุํ ธมฺมญฺจ โสตุํ ลภิสฺสามี"ติ
@เชิงอรรถ: ๑ ม. เสฏฺฐิคณกาทโย ๒ สี. อนฺโตวสฺสสฺส ๓ ม. ทุคฺคตา
ตุฏฺฐมานสา "เอวํ ยาคุํ ปจถ, เอวํ ภตฺตํ ปจถ, เอวํ ปูวํ ปจถา"ติ มหานเส
สพฺพกิจฺจานิ สํวิทหนฺตี วิจรติ. อถสฺสา สามิโก "เสฺว มหาปวารณา ภวิสฺสตี"ติ
มหานสาภิมุโข วาตปาเน ฐตฺวา "กึ นุ โข กโรนฺตี สา อนฺธพาลา วิจรตี"ติ
โอโลเกตฺวา ตํ เสทกิลินฺนํ ฉาริกาย โอกิณฺณํ องฺคารมสิมกฺขิตํ ตถา สํวิทหิตฺวา
วิจรมานํ ทิสฺวา "อโห ๑- อนฺธพาลา เอวรูเป ฐาเน อิมํ สิริสมฺปตฺตึ นานุภวติ,
`มุณฺฑกสมเณ อุปฏฺฐหิสฺสามี'ติ ตุฏฺฐจิตฺตา วิจรตี"ติ หสิตฺวา อปคญฺฉิ. ๒-
ตสฺมึ อปคเต ตสฺส สนฺติเก ฐิตา สิริมา "กึ นุ โข โอโลเกตฺวา เอส
หสตี"ติ เตเนว วาตปาเนน โอโลเกนฺตี อุตฺตรํ ทิสฺวา "อิมํ โอโลเกตฺวา อิมินา
หสิตํ, อทฺธา อิมสฺส เอตาย สทฺธึ สนฺถโว อตฺถี"ติ จินฺเตสิ. สา กิร อฑฺฒมาสํ
ตสฺมึ เคเห พาหิรกอิตฺถี หุตฺวา วสมานาปิ ตํ สมฺปตฺตึ อนุภวมานา อตฺตโน
พาหิรกอิตฺถิภาวํ อชานิตฺวา "อหํ ฆรสามินี"ติ สญฺญํ อกาสิ. สา อุตฺตราย
อาฆาตํ พนฺธิตฺวา "ทุกฺขมสฺสา อุปฺปาเทสฺสามี"ติ ปาสาทา โอรุยฺห มหานสํ ปวิสิตฺวา
ปูวปจนฏฺฐาเน ปกฺกุฏฺฐิตํ ๓- สปฺปึ กฏจฺฉุนา อาทาย อุตฺตราภิมุขํ ๔- ปายาสิ.
อุตฺตรา ตํ อาคจฺฉนฺตึ ทิสฺวา "มม สหายิกาย มยฺหํ อุปกาโร ๕- กโต, จกฺกวาฬํ
อติสมฺพาธํ, พฺรหฺมโลโก อตินีจโก, มม ปน สหายิกาย คุโณว มหนฺโต, อหมฺปิ
เอตํ นิสฺสาย ทานญฺจ ทาตุํ ธมฺมญฺจ โสตุํ ลภึ, สเจ มม เอติสฺสาย อุปริ
โกโธ อตฺถิ, อิทํ สปฺปิ มํ ทหตุ, สเจ นตฺถิ, มา มํ ทหตู"ติ ๖- ตํ เมตฺตาย
ผริ. ตาย ตสฺสา มตฺถเก อาสิญฺจิตมฺปิ ปกฺกุฏฺฐิตสปฺปิ สีโตทกํ วิย อโหสิ.
อถ นํ "อิทํ สีตลํ ภวิสฺสตี"ติ ปุน กฏจฺฉุกํ ปูเรตฺวา อาทาย อาคจฺฉนฺตึ
อุตฺตราย ทาสิโย ทิสฺวา "อเร ทุพฺพินีเต น ตฺวํ อมฺหากํ อยฺยาย อุปริ ปกฺกสปฺปึ
อาสิญฺจิตุํ อนุจฺฉวิกา"ติ สนฺตชฺเชนฺติโย อิโต จิโต จ อุฏฺฐาย หตฺเถหิ จ ปาเทหิ
@เชิงอรรถ: ๑ ม. อยํ ๒ ก. อปคจฺฉิ ๓ สี. ปกฺกฏฺฐิตํ, ฉ.ม. ปกฺกุถิตํ. เอวมุปริปิ
@๔ อุตฺตราภิมุขี;ธมฺมปทฏฺฐกถายญฺจ อุตฺตราอุปาสิกาวตฺถุสฺมึ ปสฺสิตพฺพํ
@๕ สี. มโหปกาโร ๖ สี.,ม. ทหีติ
จ โปเถตฺวา ภูมิยํ ปาเตสุํ, อุตฺตรา วาเรนฺตีปิ วาเรตุํ นาสกฺขิ. อถ สา อุปริ
ฐตฺวา สพฺพา ทาสิโย ปฏิพาหิตฺวา "กิสฺส เต เอวรูปํ ภาริยํ กมฺมํ กตนฺ"ติ
สิริมํ โอวทิตฺวา อุโณฺหทเกน นฺหาเปตฺวา สตปากเตเลน อพฺภญฺชิ.
ตสฺมึ ขเณ สา อตฺตโน พาหิรกิตฺถิภาวํ ญตฺวา จินฺเตสิ "มยา ภาริยํ
กมฺมํ กตํ สามิกสฺส หสิตมตฺตการณา อิมิสฺสา อุปริ ปกฺกสปฺปึ อาสิญฺจนฺติยา,
อยํ `คณฺหถ นนฺ'ติ ทาสิโย น อาณาเปตฺวา มํ วิเหฐนกาเลปิ สพฺพา ทาสิโย
ปฏิพาหิตฺวา มยฺหํ กตฺตพฺพเมว อกาสิ, สจาหํ อิมํ น ขมาเปสฺสามิ, มุทฺธา
เม สตฺตธา ผเลยฺยา"ติ ตสฺสา ปาทมูเล นิปชฺชิตฺวา "อยฺเย ขมาหิ เม โทสนฺ"ติ
อาห. อหํ สปฺปิติกา ธีตา, ปิตริ เม ขมาปิเต ขมิสฺสามีติ. โหตุ อยฺเย,
ปิตรมฺปิ เต ปุณฺณเสฏฺฐึ ขมาเปสฺสามีติ. ปุณฺโณ มม วฏฺเฏ ชนกปิตา, วิวฏฺเฏ
ชนกปิตริ ขมาปิเต ปน อหํ ขมิสฺสามีติ. โก ปน เต วิวฏฺเฏ ชนกปิตาติ.
สมฺมาสมฺพุทฺโธติ. มยฺหํ เตน สทฺธึ ๑- วิสฺสาโส นตฺถิ, อหํ กึ กริสฺสามีติ. ๑-
สตฺถา เสฺว ภิกฺขุสํฆํ อาทาย อิธาคมิสฺสติ, ตฺวํ ยถาลทฺธํ สกฺการํ คเหตฺวา อิเธว
อาคนฺตฺวา ตํ ขมาเปหีติ. สา "สาธุ อยฺเย"ติ อุฏฺฐาย อตฺตโน เคหํ คนฺตฺวา
ปญฺจสตปริจาริกิตฺถิโย อาณาเปตฺวา นานาวิธานิ ขาทนียโภชนียานิ เจว สูเปยฺยานิ
จ สมฺปาเทตฺวา ปุนทิวเส ตํ สกฺการํ อาทาย อุตฺตราย เคหํ อาคนฺตฺวา
พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสํฆสฺส ปตฺเต ปติฏฺฐาเปตุํ อวิสหนฺตี อฏฺฐาสิ, ตํ สพฺพํ
คเหตวา อุตฺตราว สํวิทหิ.
สิริมาปิ สตฺถุ ภตฺตกิจฺจาวสาเน สทฺธึ ปริวาเรน สตฺถุ ปาทมูเล นิปชฺชิ,
อถ นํ สตฺถา ปุจฺฉิ "โก เต อปราโธ"ติ. "ภนฺเต มยา หิยฺโย อิทํ นาม
กตํ, อถ เม สหายิกา มํ วิเหฐยมานา ทาสิโย นิวาเรตฺวา มยฺหํ อุปการเมว
อกาสิ, สาหํ อิมิสฺสา คุณํ ชานิตฺวา อิมํ ขมาเปสึ, อถ มํ เอสา `ตุเมฺหสุ
@เชิงอรรถ: ๑-๑ ก. วิสฺสาโส นตฺถีติ. โหตุ อยฺเยติ. อหํ กึ กริสฺสามีติ
ขมาปิเตสุ ๑- ขมิสฺสามี'ติ อาหา"ติ. เอวํ กิร อุตฺตเรติ. อาม ภนฺเต, สีเส เม
สหายิกาย ปกฺกสปฺปิ อาสิตฺตนฺติ. อถ ตยา กึ จินฺติตนฺติ. "จกฺกวาฬํ อติสมฺพาธํ,
พฺรหฺมโลโก อตินีจโก, มม สหายิกาย คุโณว มหนฺโต, อหํ หิ เอตํ นิสฺสาย
ทานญฺจ ทาตุํ ธมฺมญฺจ โสตุํ อลตฺถํ, สเจ เม อิมิสฺสา อุปริ โกโธ อตฺถิ,
อิทํ มํ ทหตุ, โน เจ, มา ทหตู"ติ เอวํ จินฺเตตฺวา อิมํ เมตฺตาย ผรึ ภนฺเตติ.
สตฺถา "สาธุ สาธุ อุตฺตเร, เอวํ โกธํ ชินิตุํ วฏฺฏติ, โกธโน หิ นาม อกฺโกเธน
อกฺโกสโก อนกฺโกสนฺเตน, ปริภาสโก อปริภาสนฺเตน, ถทฺธมจฺฉรี อตฺตโน สนฺตกสฺส
ทาเนน, มุสาวาที สจฺจวจเนน ชินิตพฺโพ"ติ อิมมตฺถํ ทสฺเสนฺโต:-
"อกฺโกเธน ชิเน โกธํ อสาธุํ สาธุนา ชิเน
ชิเน กทริยํ ทาเนน สจฺเจนาลิกวาทินนฺ"ติ ๒-
อิมํ คาถํ วตฺวา คาถาปริโยสาเน จตฺสจฺจกถํ อภาสิ. สจฺจปริโยสาเน อุตฺตรา
สกทาคามิผเล ปติฏฺฐหิ, สามิโก จ สสุโร จ สสฺสุ จ โสตาปตฺติผลํ สจฺฉิกรึสุ,
สิริมาปิ ปญฺจสตปริวารา โสตาปนฺนา อโหสิ. อปรภาเค อุตฺตรา กาลํ กตฺวา
ตาวตึสภวเน อุปฺปชฺชิ. อถายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว เทวจาริกํ
จรนฺโต อุตฺตรํ เทวธีตรํ ทิสฺวา:-
[๑๒๔] "อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต
โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา โอสธี วิย ตารกา.
[๑๒๕] เกน เต'ตาทิโส วณฺโณ เกน เต อิธ มิชฺฌติ
อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา เย เกจิ มนโส ปิยา.
[๑๒๖] ปุจฺฉามิ ตํ เทวิ มหานุภาเว
มนุสฺสภูตา กิมกาสิ ปุญฺญํ
@เชิงอรรถ: ๑ ก. ขมิเตสุ ๒ ขุ.ธ. ๒๕/๒๒๓/๕๖
เนื้อความอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรไทย เล่มที่ ๓๐ หน้าที่ ๗๒-๗๕.
http://84000.org/tipitaka/read/attha_page.php?book=30&page=72&pages=4&modeTY=2&edition=pali
ศึกษาพระสูตร (เนื้อความ) นี้แยกตามสารบัญ :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=30&A=1545&modeTY=2&pagebreak=1
http://84000.org/tipitaka/atthapali/th_line.php?B=30&A=1545&modeTY=2&pagebreak=1#p72
