อรรถกถาเล่มที่ ๔๙ ภาษาบาลี อักษรไทย
อป.อ.๑ (วิสุทฺธ.๑)
หน้าที่ ๒๙๔-๒๙๕.

สุตฺวา อตฺตมโน ปมุทิโต อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา อตฺตโน เทวโลกเมว
คโต. อถายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เอวํ จินฺเตสิ "อยํ สกฺโก ภควนฺตํ
อุปสงฺกมิตฺวา เอวรูปํ คมฺภีรนิพฺพานปฏิสํยุตฺตํ ปญฺหํ ปุจฺฉิ, ภควตา จ ปโญฺห
วิสฺสชฺชิโต, กึ นุ โข ชานิตฺวา คโต, อุทาหุ อชานิตฺวา. ยนฺนูนาหํ เทวโลกํ
คนฺตฺวา ตมตฺถํ ชาเนยฺยนฺ"ติ. โส ตาวเทว ตาวตึสภวนํ คนฺตฺวา สกฺกํ
เทวานมินฺทํ ตมตฺถํ ปุจฺฉิ. สกฺโก ทิพฺพสมฺปตฺติยา ปมตฺโต หุตฺวา วิกฺเขปํ
อกาสิ. เถโร ตสฺส สํเวคชนนตฺถํ เวชยนฺตปาสาทํ ปาทงฺคุฏฺเฐน กมฺเปสิ.
เตน วุตฺตํ:-
           "โย เวชยนฺตปาสาทํ         ปาทงฺคุฏฺเฐน กมฺปยิ
           อิทฺธิพเลนุปตฺถทฺโธ           สํเวเชสิ จ เทวตา"ติ. ๑-
     อยํ ปนตฺโถ:- จูฬตณฺหาสงฺขยวิมุตฺติสุตฺเตน ๒- ทีเปตพฺโพ. กมฺปิตากาโร
เหฏฺฐา วุตฺโตเยว. "สกฺกํ โส ปริปุจฺฉตี"ติ ๑- ยถาวุตฺตเมว เถรสฺส ตณฺหาสงฺขย-
วิมุตฺติปุจฺฉํ สนฺธาย วุตฺตํ. เตนาห "อปาวุโส ชานาสิ ๓- ตณฺหกฺขยวิมุตฺติโย"ติ.
ตสฺส สกฺโก วิยากาสิ. อิทํ เถเรน ปาสาทกมฺปเน กเต สํวิคฺคหทเยน ปมาทํ
ปหาย โยนิโส มนสิ กริตฺวา ปญฺหสฺส พฺยากตภาวํ สนฺธาย วุตฺตํ. สตฺถารา
เทสิตนิยาเมเนว หิ โส ตทา กเถสิ. เตนาห "ปญฺหํ ปุฏฺโฐ ยถาตถนฺ"ติ. ๑- ตตฺถ
สกฺกํ โส ปริปุจฺฉตีติ สกฺกํ เทวราชํ  มหาโมคฺคลฺลานตฺเถโร สตฺถารา เทสิตาย
ตณฺหาสงฺขยวิมุตฺติยา สมฺมเทว คหิตภาวํ ปุจฺฉิ. อตีตตฺเถ หิ อิทํ วตฺตมานวจนํ.
อปาวุโส ชานาสีติ ๔- อาวุโส อปิ ชานาสิ, กึ ชานาสิ. ตณฺหกฺขยวิมุตฺติโยติ ๑-
ตณฺหาสงฺขยวิมุตฺติโย สตฺถารา ตุยฺหํ เทสิตา, ตถา กึ ชานาสีติ ปุจฺฉติ.
ตณฺหกฺขยวิมุตฺติโยติ วา ตณฺหาสงฺขยวิมุตฺติสุตฺตสฺส เทสนํ ปุจฺฉติ.
     พฺรหฺมานนฺติ มหาพฺรหฺมานํ. สุธมฺมายาภิโต สภนฺติ ๑- สุธมฺมาย สภาย.
อยํ ปน พฺรหฺมโลเก สุธมฺมา สภา, น ตาวตึสภวเน. สุธมฺมาสภาวิรหิโต
เทวโลโก นาม นตฺถิ. "อชฺชาปิ เต อาวุโส สา ทิฏฺฐิ, ยา เต ทิฏฺฐิ ปุเร
@เชิงอรรถ: ๑ ม. มู. ๑๒/๕๑๓/๔๕๗.  ๒ ม. มู. ๑๒/๓๙๐/๓๔๘.
@๓ ปาฬิ. อปิ วาสว ชานาสิ, ม. มู. ๑๒/๕๑๓/๔๕๗.  ๔ ม. มู. ๑๒/๕๑๓/๔๕๗.
อหู"ติ อิมํ พฺรหฺมโลกํ อุปคนฺตุํ สมตฺโถ นตฺถิ โกจิ สมโณ วา พฺราหฺมโณ
วา, สตฺถุ อิธาคมนโต ปุพฺเพ ยา ตุยฺหํ ทิฏฺฐิ อโหสิ, กึ อชฺชาปิ อิทานิปิ
สา ทิฏฺฐิ น วิคตาติ. ปสฺสสิ วีติวตฺตนฺตํ พฺรหฺมโลเก ปภสฺสรนฺติ ๑- พฺรหฺมโลเก
วีติปตนฺตํ มหากปฺปินมหากสฺสปาทีหิ สาวเกหิ ปริวาริตสฺส เตโชธาตุํ
สมาปชฺชิตฺวา นิสินฺนสฺส สสาวกสฺส ภควโต โอกาสํ ปสฺสสีติ อตฺโถ. เอกสฺมึ
หิ สมเย ภควา พฺรหฺมโลเก สุธมฺมาย สภาย สนฺนิปติตฺวา สนฺนิสินฺนสฺส
"อตฺถิ นุ โข โกจิ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เอวํมหิทฺธิโก, โส อิธ อาคนฺตุํ
สกฺกุเณยฺยา"ติ จินฺเตนฺตสฺส พฺรหฺมุโน จิตฺตมญฺญาย ตตฺถ คนฺตฺวา พฺรหฺมุโน
มตฺถเก อากาเส นิสินฺโน เตโชธาตุํ สมาปชฺชิตฺวา โอภาสํ มุญฺจนฺโต
มหาโมคฺคลฺลานาทีนํ อาคมนํ จินฺเตสิ. สห จินฺตเนน เตปิ ตตฺถ คนฺตฺวา
สตฺถารํ วนฺทิตฺวา สตฺถุ อชฺฌาสยํ ญตฺวา เตโชธาตุํ สมาปชฺชิตฺวา ปจฺเจกทิสาสุ
นิสีทิตฺวา โอภาสํ วิสฺสชฺเชสุํ. สกลพฺรหฺมโลโก เอโกภาโส อโหสิ. สตฺถา
พฺรหฺมุโน กลฺลจิตฺตตํ ญตฺวา จตุสจฺจปกาสนํ  ธมฺมํ เทเสสิ.
     เทสนาปริโยสาเน อเนกานิ พฺรหฺมสหสฺสานิ มคฺคผเลสุ ปติฏฺฐหึสุ.
ตํ สนฺธาย โจเทนฺโต อชฺชาปิ เต อาวุโส สา ทิฏฺฐีติ คาถมาห. อยํ ปนตฺโถ
พกพฺรหฺมสุตฺเตน ๒- ทีเปตพฺโพ. วุตฺตํ เหตํ ๓-:-
           "เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส
        อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตรสฺส พฺรหฺมุโน เอวรูปํ ปาปกํ
        ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ โหติ "นตฺถิ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา,
        โย อิธ อาคจฺเฉยฺยา"ติ. อถ โข ภควา ตสฺส พฺรหฺมุโน เจตสา
        เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา
        พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย. เอวเมว เชตวเน
        อนฺตรหิโต ตสฺมึ พฺรหฺมโลเก ปาตุรโหสิ อถ โข ภควา ตสฺส
        พฺรหฺมุโน อุปุริเวหาสํ ปลฺลงฺเกน นิสีทิ เตโชธาตุํ สมาปชฺชิตฺวา.
@เชิงอรรถ: ๑ ม. มู. ๑๒/๕๑๓/๔๕๗.  ๒ สํ. ส. ๑๕/๑๗๕/๑๗๑.  ๓ สํ. ส. ๑๕/๑๗๖/๑๗๔.


เนื้อความอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรไทย เล่มที่ ๔๙ หน้าที่ ๒๙๔-๒๙๕.
http://84000.org/tipitaka/read/attha_page.php?book=49&page=294&pages=2&modeTY=2&edition=pali
ศึกษาพระสูตร (เนื้อความ) นี้แยกตามสารบัญ  :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=49&A=7332&modeTY=2&pagebreak=1
http://84000.org/tipitaka/atthapali/th_line.php?B=49&A=7332&modeTY=2&pagebreak=1#p294