อรรถกถาเล่มที่ ๕๓ หน้าที่ ๓๒๓.

ทุติยา ปน ปญฺจสุ ฐาเนสุ วิปจฺจติ. กถํ? มนุสฺสโลเก ตาว ชจฺจนฺธชจฺจพธิรชจฺจชฬชจฺจุมฺมตฺตกอุภโตพฺยญฺชนกนปุํสกานํ ปฏิสนฺธิคฺคหณกาเล ปฏิสนฺธิ หุตฺวา วิปจฺจติ, ปฏิสนฺธิยา วีติวตฺตาย ยาวตายุกํ ภวงฺคํ หุตฺวา วิปจฺจติ, อิฏฺฐมชฺฌตฺเต ปญฺจารมฺมณวีถิยา สนฺตีรณํ หุตฺวา, พลวารมฺมเณ ฉทฺวาเรสุ ตทารมฺมณํ หุตฺวา, มรณกาเล จุติ หุตฺวาติ อิเมสุ ปญฺจสุ ฐาเนสุ วิปจฺจตีติ. มโนวิญฺญาณธาตุทฺวยํ นิฏฺฐิตํ. -------------- อพฺยากตปทวิปากุทฺธารกถา อฏฺฐมหาวิปากจิตฺตวณฺณนา [๔๙๘] อิทานิ อฏฺฐ มหาวิปากจิตฺตานิ ทสฺเสตุํ ปุน "กตเม ธมฺมา อพฺยากตา"ติอาทิ อารทฺธํ. ตตฺถ ปาลิยํ นยมตฺตํ ทสฺเสตฺวา สพฺพวารา สงฺขิตฺตา, เตสํ อตฺโถ เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ. โย ปเนตฺถ วิเสโส, ตํ ทสฺเสตุํ "อโลโภ อพฺยากตมูลนฺ"ติอาทิ วุตฺตํ. ยมฺปิ น วุตฺตํ, ตํ เอวํ เวทิตพฺพํ:- โย หิ กามาวจรกุสเลสุ กมฺมทฺวารกมฺมปถปุญฺญกิริยาวตฺถุเภโท วุตฺโต, โส อิธ นตฺถิ. กสฺมา? อวิญฺญตฺติชนกโต อวิปากธมฺมโต ตถาอปฺปวตฺติโต จ. ยาปิ ^๑- เยวาปนเกสุ กรุณามุทิตา วุตฺตา. ตา สตฺตารมฺมณตฺตา วิปาเกสุ น สนฺติ, เอกนฺตปริตฺตารมฺมณานิ หิ กามาวจรวิปากานิ. น เกวลญฺจ กรุณามุทิตา, วิรติโยเปตฺถ น สนฺติ. "ปญฺจ สิกฺขาปทานิ กุสลาเนวา"ติ ^๒- หิ วุตฺตํ. อสงฺขารสสงฺขารวิธานญฺเจตฺถ กุสลโต เจว ปจฺจยเภทโต จ เวทิตพฺพํ. อสงฺขาริกสฺส หิ กุสลสฺส อสงฺขาริกเมว วิปากํ, สสงฺขาริกสฺส สสงฺขาริกํ. พลวปจฺจเยหิ จ อุปฺปนฺนํ อสงฺขาริกํ, อิตเรหิ อิตรํ. หีนาทิเภเทปิ อิมานิ หีนมชฺฌิมปณีเตหิ ฉนฺทาทีหิ อนิปฺผาทิตตฺตา หีนมชฺฌิมปณีตานิ นาม น @เชิงอรรถ: ^๑ ฉ.ม. ยาปิ ตา ^๒ อภิ. ๓๕/๗๐๓/๕๔๙

เนื้อความอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรไทย เล่มที่ ๕๓ หน้าที่ ๓๒๓. http://84000.org/tipitaka/read/attha_page.php?book=53&page=323&pages=1&modeTY=2&edition=pali ศึกษาพระสูตร (เนื้อความ) นี้แยกตามสารบัญ :- http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=53&A=8063&modeTY=2&pagebreak=1 http://84000.org/tipitaka/atthapali/th_line.php?B=53&A=8063&modeTY=2&pagebreak=1#p323