อรรถกถาเล่มที่ ๕๓ หน้าที่ ๑๖.

พุทฺธานํ อธิฏฺฐานอิทฺธิ น ภาวนามยา อิทฺธิ. สณฺหสุขุมธมฺมํ ปน สมฺมสโต โลกนาถสฺส โลหิตํ ปสีทิ, วตฺถุรูปํ ปสีทิ, ฉวิวณฺโณ ปสีทิ, จิตฺตสมุฏฺฐานา วณฺณธาตุ สมนฺตา อสีติหตฺถมตฺเต ปเทเส นิจฺจลา อฏฺฐาสิ. อิมินา นีหาเรน สตฺตาหํ สมฺมสิ. สตฺตรตฺตินฺทิวํ สมฺมสิตธมฺโม กิตฺตโก อโหสีติ? อนนฺโต อปริมาโณ อโหสิ. อยํ ตาว มนสา เทสนา นาม. สตฺถา ปน เอวํ สตฺตาหํ มนสา จินฺติตํ ธมฺมํ วจีเภทํ กตฺวา เทเสนฺโต วสฺสสเตนปิ วสฺสสหสฺเสนปิ วสฺสสตสหสฺเสนปิ มตฺถกํ ปาเปตฺวา เทเสตุํ น สกฺโกตีติ น วตฺตพฺพํ. อปรภาคสฺมึ หิ ตถาคโต ตาวตึสภวเน ปาริจฺฉตฺตกมูเล ปณฺฑุกมฺพลสิลายํ ทสสหสฺสจกฺกวาฬเทวตานํ มชฺเฌ นิสินฺโน มาตรํ กายสกฺขึ กตฺวา "กุลสา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา อพฺยากตา ธมฺมา"ติ ธมฺมํ เทเสนฺโต สตภาเคน สหสฺสภาเคน สตสหสฺสภาเคน ธมฺมนฺตรา ธมฺมนฺตรํ ^๑- สงฺขิปิตฺวา สงฺขิปิตฺวา ^๑- เทเสสิ. ตโย มาเส นิรนฺตรํ ปวตฺตเทสนา ^๒- เวเคน ปวตฺตอากาสคงฺคา วิย อโธมุขฐปิตอุทกฆฏา นิกฺขนฺตอุทกธารา วิย จ หุตฺวา อนนฺตา อปริมาณา อโหสิ. พุทฺธานํ หิ ภตฺตานุโมทนกาเลปิ โถกํ วฑฺเฒตฺวา อนุโมทนฺตานํ เทสนา ทีฆมชฺฌิมนิกายปฺปมาณา อโหสิ. ^๓- ปจฺฉาภตฺตํ ปน สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสนฺตานํ เทสนา สํยุตฺตองฺคุตฺตรนิกายเทฺวมหานิกายปฺปมาณา อโหสิ. กสฺมา? พุทฺธานํ หิ ภวงฺคปริวาโส ลหุโก, ทนฺตาวรณํ สุผุสฺสิตํ, ^๔- มุขาทานํ สิลิฏฺฐํ, ชิวฺหา มุทุกา, สโร มธุโร, วจนํ ลหุกปริวตฺตํ, ตสฺมา ตํ มุหุตฺตํ เทสิตธมฺโมปิ เอตฺตโก อโหสิ. เตมาสํ เทสิตธมฺโม ปน อนนฺโต อปริมาโณเยว อโหสิ. อานนฺทตฺเถโร หิ พหุสฺสุโต ติปิฏกธโร ปญฺจทสคาถาสหสฺสานิ สฏฺฐิปทสหสฺสานิ ลตาปุปฺผานิ อากฑฺฒนฺโต วิย ฐิตปฺปเทเนว ฐตฺวา คณฺหาติ วา วาเจติ วา เทเสติ วา. เอตฺตโก เถรสฺส เอโก อุทฺเทสมคฺโค นาม โหติ. เถรสฺส หิ อนุปทํ อุทฺเทสํ ททมาโน อญฺโญ ทาตุํ น สกฺโกติ น สมฺปาปุณาติ, @เชิงอรรถ: ^๑-๑ ฉ.ม. สงฺกมิตฺวา สงฺกมิตฺวา ^๒ ฉ.ม. ปวตฺติตเทสนา @^๓ ฉ.ม. โหติ. เอวมุปริปิ ^๔ สี. สุผสฺสิตํ

เนื้อความอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรไทย เล่มที่ ๕๓ หน้าที่ ๑๖. http://84000.org/tipitaka/read/attha_page.php?book=53&page=16&pages=1&modeTY=2&edition=pali ศึกษาพระสูตร (เนื้อความ) นี้แยกตามสารบัญ :- http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=53&A=384&modeTY=2&pagebreak=1 http://84000.org/tipitaka/atthapali/th_line.php?B=53&A=384&modeTY=2&pagebreak=1#p16