อรรถกถาเล่มที่ ๕๓ หน้าที่ ๓๙๖.

ปรมตฺถโต ปน ตสฺส นิสฺสยภูตานิ ภูตาเนว จิตฺตสมุฏฺฐานานิ, ตนฺนิสฺสิตตฺตา ยถา อนิจฺจสฺส รูปสฺส ชรามรณํ อนิจฺจํ นาม โหติ, เอวมิทมฺปิ จิตฺตสมุฏฺฐานํ นาม ชาตํ. [๖๖๘] จิตฺตสหภุนิทฺเทเสปิ เอเสว นโย. ยาว จิตฺตํ, ตาว ปญฺญายนโต อิทเมว ทฺวยํ วุตฺตํ, น ปเนตํ จิตฺเตน สห ภูตานิ วิย เจตนาทโย ^๑- วิย จ อุปฺปชฺชติ. [๖๗๐] จิตฺตานุปริวตฺติตายปิ เอเสว นโย. ยาว จิตฺตํ, ตาว ปญฺญายนโตเอว เหตํ ทฺวยํ "จิตฺตานุปริวตฺตี"ติ วุตฺตํ. [๖๗๔] โอฬาริกนฺติ วตฺถุอารมฺมณภูตตฺตา สงฺฆฏฺฏนวเสน ^๒- คเหตพฺพโต ถูลํ. วุตฺตวิปลฺลาสโต สุขุมํ เวทิตพฺพํ. [๖๗๖] ทูเรติ ฆฏฺฏนวเสน อคฺคเหตพฺพตฺตา ทุวิญฺเญยฺยภาเวน สมีเป ฐิตมฺปิ ทูเร. อิตรํ ปน ฆฏฺฏนวเสน คเหตพฺพตฺตา สุวิญฺเญยฺยภาเวน ทูเร ฐิตมฺปิ สนฺติเก จกฺขายตนาทินิทฺเทสา เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว วิตฺถารโต เวทิตพฺพา. อิทํ ตาว ทุวิเธน รูปสงฺคเห วิเสสมตฺตํ. ติวิธสงฺคโห อุตฺตานตฺโถเยว. จตุกฺกนิทฺเทสวณฺณนา [๙๖๖] จตุพฺพิธสงฺคหาวสาเน ทิฏฺฐาทิปจฺฉิมปทสฺส เภทาภาเวน อาทิโต ปฏฺฐาย ปุจฺฉํ อกตฺวา "รูปายตนํ ทิฏฺฐํ สทฺทายตนํ สุตนฺ"ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ รูปายตนํ จกฺขุนา โอโลเกตฺวา ทกฺขิตุํ สกฺกาติ ทิฏฺฐํ นาม ชาตํ. สทฺทายตนํ โสเตน สทฺทํ ^๓- สุตฺวา ชานิตุํ สกฺกาติ สุตํ นาม ชาตํ. คนฺธายตนาทิตฺตยํ ฆานชิวฺหากาเยหิ ปตฺวา คเหตพฺพโต มุนิตฺวา ชานิตพฺพฏฺเฐน มุตํ นาม ชาตํ, ผุสิตฺวา วิญฺญาณุปฺปตฺติการณโต มุตํ นามาติปิ วุตฺตํ. สพฺพเมว ปน รูปํ มโนวิญฺญาเณน ชานิตพฺพนฺติ มนสา วิญฺญาตํ นาม ชาตํ. @เชิงอรรถ: ^๑ ก. เวทนาทโย ^๒ สี. ปสาทฆฏฺฏนวเสน ^๓ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ

เนื้อความอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรไทย เล่มที่ ๕๓ หน้าที่ ๓๙๖. http://84000.org/tipitaka/read/attha_page.php?book=53&page=396&pages=1&modeTY=2&edition=pali ศึกษาพระสูตร (เนื้อความ) นี้แยกตามสารบัญ :- http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=53&A=9862&modeTY=2&pagebreak=1 http://84000.org/tipitaka/atthapali/th_line.php?B=53&A=9862&modeTY=2&pagebreak=1#p396