อรรถกถาเล่มที่ ๘ หน้าที่ ๑๗๕-๑๗๖.

สํสารปารํ นิพฺพานํ คมิสฺสนฺตีติ อิมินา นเยน สพฺพวาเรสุ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. ธมฺมานุสาริโน สทฺธานุสาริโนติ อิเม เทฺว ปฐมมคฺคสมงฺคิโน. ชานตาติ สพฺพธมฺเม ชานนฺเตน พุทฺเธน. สุปกาสิโตติ สุกถิโต. วิวฏนฺติ วิวริตํ. อมตทฺวารนฺติ อริยมคฺโค. นิพฺพานปตฺติยาติ ตทตฺถาย วิวฏํ. ^๑- วินฬีกตนฺติ วิคตมานนฬํ กตํ. เขมํ ปตฺเถถาติ กตฺตุกมฺยตาฉนฺเทน อรหตฺตํ ปตฺเถถ, ปตฺเถตุกามา ^๒- นิพฺพตฺเตตุกามา โหถาติ อตฺโถ. "ปตฺตตฺถา"ติปิ ปาโฐ, เอวรูปํ สตฺถารํ ลภิตฺวา ตุเมฺห ปตฺตาเยว นามาติ อตฺโถ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมว. ภควา ปน ยถานุสนฺธินาว เทสนํ นิฏฺฐเปสีติ. ปปญฺจสูทนิยา มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถาย จูฬโคปาลกสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ----------- ๕. จูฬสจฺจกสุตฺตวณฺณนา [๓๕๓] เอวมฺเม สุตนฺติ จูฬสจฺจกสุตฺตํ. ตตฺถ มหาวเน กูฏาคารสาลายนฺติ มหาวนํ นาม สยํชาตํ อโรปิมํ สปริจฺเฉทํ มหนฺตํ วนํ. กปิลวตฺถุสามนฺตา ปน มหาวนํ หิมวนฺเตน สห เอกาพทฺธํ อปริจฺเฉทํ หุตฺวา มหาสมุทฺทํ อาหจฺจ ฐิตํ. อิทํ ตาทิสํ น โหติ. สปริจฺเฉทํ มหนฺตํ วนนฺติ มหาวนํ. กูฏาคารสาลา ปน มหาวนํ นิสฺสาย กเต อาราเม กูฏาคารํ อนฺโตกตฺวา หํสวฏฺฏกจฺฉนฺเนน กตา สพฺพาการสมฺปนฺนา พุทฺธสฺส ภควโต คนฺธกุฏิ เวทิตพฺพา. สจฺจโก นิคณฺฐปุตฺโตติ ปุพฺเพ กิร เอโก นิคณฺโฐ จ นิคณฺฐี จ ปญฺจปญฺจวาทสตานิ อุคฺคเหตฺวา วาทํ อาโรเปสฺสามาติ ชมฺพูทีเป วิจรนฺตา @เชิงอรรถ: ^๑ สี. นิพฺพานปตฺติอตฺถาย ^๒ ฉ.ม. กตฺตุกามา เวสาลิยํ สมาคตา, ลิจฺฉวิราชาโน ทิสฺวา "ตฺวํ โก, เตฺวํ กา"ติ ปุจฺฉึสุ. นิคณฺโฐ "อหํ วาทํ อาโรเปสฺสามีติ ชมฺพูทีเป วิจรามี"ติ อาห. นิคณฺฐีปิ ตถา อาห. ลิจฺฉวิโน "อิเธว อญฺญมญฺญํ วาทมาโรเปถา"ติ อาหํสุ. นิคณฺฐี อตฺตนา อุคฺคหิตานิ ปญฺจ วาทสตานิ ปุจฺฉิ, นิคณฺโฐ กเถสิ. นิคณฺเฐน ปุจฺฉิเตปิ นิคณฺฐี กเถสิเยว. เอกสฺสปิ น ชโย, น ปราชโย, อุโภ สมสมาว อเหสุํ. ลิจฺฉวิโน อาหํสุ ^๑- "ตุเมฺห อุโภปิ สมสมา อาหิณฺฑิตฺวา กึ กริสฺสถ, อิเธว วสถา"ติ เคหํ ทตฺวา พลึ ปฏฺฐเปสุํ. เตสํ สํวาสมนฺวาย จตสฺโส ธีตโร ชาตา, เอกา สจฺจา นาม, เอกา โลลา นาม, เอกา ปฏาจารา นาม, เอกา สิลาวตกา ^๒- นาม, ตาปิ ปณฺฑิตาว อเหสุํ, มาตาปิตูหิ อุคฺคหิตานิ ปญฺจปญฺจวาทสตานิ อุคฺคเหสุํ. ตา วยปฺปตฺตา มาตาปิตโร อโวจุํ "อมฺมา อมฺหากํ กุลทาริกา นาม หิรญฺญสุวณฺณาทีนิ ทตฺวา กุลฆรํ เปสิตปุพฺพา นาม นตฺถิ. โย ปน อาคาริโก ตาสํ วาทํ มทฺทิตุํ สกฺโกติ, ตสฺส ปาทปริจาริกา โหนฺติ. โย ปพฺพชิโต ตาสํ วาทํ มทฺทิตุํ สกฺโกติ, ตสฺส สนฺติเก ปพฺพชนฺติ, ตุเมฺห กึ กริสฺสถา"ติ. มยํปิ เอวเมว กริสฺสามาติ, จตสฺโสปิ ปริพฺพาชิกเวสํ คเหตฺวา "อยํ ชมฺพูทีโป นาม ชมฺพุยา ปญฺญายตี"ติ ชมฺพูสาขํ คเหตฺวา จาริกํ ปกฺกมึสุ. ยํ คามํ ปาปุณนฺติ, ตสฺส ทฺวาเร ปํสุปุญฺเช วา วาลิกปุญฺเช วา ชมฺพูธชํ. ^๓- ฐเปตฺวา "โย วาทํ อาโรเปตุํ สกฺโกติ, โส อิมํ มทฺทตู"ติ วตฺวา คามํ ปวิสนฺติ. เอวํ คาเมน คามํ วิจรนฺติโย สาวตฺถึ ปาปุณิตฺวา ตเถว คามทฺวาเร ชมฺพูธชํ ฐเปตฺวา สมฺปตฺตมนุสฺสานํ อาโรเจตฺวา อนฺโตนครํ ปวิฏฺฐา. เตน จ สมเยน ภควา สาวตฺถึ นิสฺสาย เชตวเน วิหรติ. อถายสฺมา สาริปุตฺโต คิลาเน ปุจฺฉนฺโต อชคฺคิตฏฺฐานํ ชคฺคนฺโต อตฺตโน กิจฺจมหนฺตตาย อญฺเญหิ ภิกฺขูหิ ทิวาตรํ คามํ ปิณฺฑาย ปวิสนฺโต คามทฺวาเร ชมฺพูธชํ ทิสฺวา "กึ อิทนฺ"ติ ทารเก ปุจฺฉิ. เต ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. เตนหิ มทฺทถาติ. น สกฺโกม ภนฺเต ภายามาติ. กุมารา มา ภายถ, `เกน อมฺหากํ ชมฺพูธโช มทฺทาปิโต'ติ วุตฺเต พุทฺธสาวเกน สาริปุตฺตตฺเถเรน มทฺทาปิโต, วาทํ อาโรเปตุกามา เชตวเน @เชิงอรรถ: ^๑ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ ^๒ ฉ.ม. อาจารวตี, สี. สิวาวติกา ^๓ สี. ชมฺพุสาขํ

เนื้อความอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรไทย เล่มที่ ๘ หน้าที่ ๑๗๕-๑๗๖. http://84000.org/tipitaka/read/attha_page.php?book=8&page=175&pages=2&modeTY=2&edition=pali ศึกษาพระสูตร (เนื้อความ) นี้แยกตามสารบัญ :- http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=8&A=4470&modeTY=2&pagebreak=1 http://84000.org/tipitaka/atthapali/th_line.php?B=8&A=4470&modeTY=2&pagebreak=1#p175