ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร
บทอ่านและคำแปล
บทอ่านจากพระสูตร
ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เขตกรุงพาราณสี ณ ที่นั้น พระองค์ตรัสเรียกภิกษุปัญจวัคคีย์ แล้วทรงแสดงธรรมว่า ทางสุดโต่ง ๒ อย่าง บรรพชิตไม่ควรเสพ ๑. กามสุขัลลิกานุโยค — การหมกมุ่นพัวพันอยู่ในกามสุข เป็นธรรมอันต่ำ เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ประเสริฐ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ๒. อัตตกิลมถานุโยค — การประกอบตนให้ลำบากเดือดร้อน เป็นทุกข์ ไม่ประเสริฐ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ มัชฌิมาปฏิปทา ตถาคตตรัสรู้แล้วซึ่งทางสายกลาง ไม่เข้าไปใกล้ทางสุดโต่งทั้ง ๒ นั้น เป็นทางทำให้เกิดจักษุ ทำให้เกิดญาณ เป็นไปเพื่อความสงบ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ และเพื่อพระนิพพาน ทางสายกลางนั้น คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ — ความเห็นชอบ สัมมาสังกัปปะ — ความดำริชอบ สัมมาวาจา — เจรจาชอบ สัมมากัมมันตะ — การงานชอบ สัมมาอาชีวะ — เลี้ยงชีพชอบ สัมมาวายามะ — เพียรชอบ สัมมาสติ — ระลึกชอบ สัมมาสมาธิ — ตั้งจิตมั่นชอบ
อริยสัจ ๔
ทุกขอริยสัจ ความเกิดเป็นทุกข์ ความแก่เป็นทุกข์ ความเจ็บเป็นทุกข์ ความตายเป็นทุกข์ ความประสบกับสิ่งไม่เป็นที่รักเป็นทุกข์ ความพลัดพรากจากสิ่งเป็นที่รักเป็นทุกข์ ความปรารถนาสิ่งใดแล้วไม่ได้สิ่งนั้นก็เป็นทุกข์ โดยย่อ อุปาทานขันธ์ ๕ เป็นทุกข์ ทุกขสมุทยอริยสัจ ตัณหาเป็นเหตุให้เกิดทุกข์ ทำให้เกิดภพใหม่ ประกอบด้วยความกำหนัดเพลิดเพลิน เพลิดเพลินยิ่งในอารมณ์นั้น ๆ คือ กามตัณหา — ความทะยานอยากในกาม ภวตัณหา — ความทะยานอยากในภพ วิภวตัณหา — ความทะยานอยากในความไม่มีภพ ทุกขนิโรธอริยสัจ ความดับตัณหาโดยสิ้นเชิง ความสละ ความปล่อย ความวาง ความไม่อาลัยในตัณหานั้น ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ ทางปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์ คือ อริยมรรคมีองค์ ๘
ญาณ ๓ รอบ ๑๒ อาการ
พระผู้มีพระภาคทรงแสดงว่า ในอริยสัจแต่ละข้อ มีรอบแห่งญาณ ๓ ประการ ทุกข์ ๑. นี้คือทุกขอริยสัจ ๒. ทุกขอริยสัจนี้ควรกำหนดรู้ ๓. ทุกขอริยสัจนี้เรากำหนดรู้แล้ว สมุทัย ๑. นี้คือทุกขสมุทยอริยสัจ ๒. ทุกขสมุทยอริยสัจนี้ควรละ ๓. ทุกขสมุทยอริยสัจนี้เราละแล้ว นิโรธ ๑. นี้คือทุกขนิโรธอริยสัจ ๒. ทุกขนิโรธอริยสัจนี้ควรทำให้แจ้ง ๓. ทุกขนิโรธอริยสัจนี้เราทำให้แจ้งแล้ว มรรค ๑. นี้คือทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ ๒. ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจนี้ควรเจริญ ๓. ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจนี้เราเจริญแล้ว เมื่อญาณทัสสนะในอริยสัจ ๔ มีวน ๓ รอบ มีอาการ ๑๒ อย่างนี้หมดจดดีแล้ว พระองค์จึงทรงปฏิญาณว่า ได้ตรัสรู้สัมมาสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม
ผลแห่งพระธรรมเทศนา
เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสพระธรรมเทศนานี้จบ พระโกณฑัญญะได้ดวงตาเห็นธรรมว่า “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งหมดมีความดับไปเป็นธรรมดา” พระผู้มีพระภาคจึงทรงเปล่งอุทานว่า “โกณฑัญญะรู้แล้วหนอ โกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” เพราะเหตุนั้น พระโกณฑัญญะจึงได้นามว่า อัญญาโกณฑัญญะ
หมวด: พระสูตรสำคัญอื่น
ที่มาในพระไตรปิฎก: สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค สัจจสังยุต พระไตรปิฎกเล่ม ๑๙
ที่มาในพระไตรปิฎก: สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค สัจจสังยุต พระไตรปิฎกเล่ม ๑๙