คิริมานนทสูตร

สมัยหนึ่ง พระคิริมานนท์อาพาธ ได้รับทุกขเวทนาอย่างหนัก
พระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลเรื่องนั้น
พระผู้มีพระภาคตรัสแก่พระอานนท์ว่า
ถ้าเธอเข้าไปหาคิริมานนท์ภิกษุ แล้วกล่าวสัญญา ๑๐ ประการแก่เธอ
ข้อที่คิริมานนท์ภิกษุฟังสัญญา ๑๐ ประการแล้ว อาพาธพึงสงบระงับได้ ก็เป็นฐานะที่จะมีได้

๑. อนิจจสัญญา
พิจารณาเห็นรูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณว่าไม่เที่ยง

๒. อนัตตสัญญา
พิจารณาเห็นอายตนะภายในและภายนอก คือ ตา รูป หู เสียง จมูก กลิ่น ลิ้น รส กาย โผฏฐัพพะ ใจ และธรรมารมณ์ ว่าไม่ใช่ตัวตน

๓. อสุภสัญญา
พิจารณากายนี้ ตั้งแต่พื้นเท้าขึ้นไป ตั้งแต่ปลายผมลงมา มีหนังหุ้มอยู่โดยรอบ
เต็มด้วยของไม่สะอาดต่าง ๆ เช่น ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนื้อ เอ็น กระดูก ฯลฯ

๔. อาทีนวสัญญา
พิจารณากายนี้ว่า มีทุกข์มาก มีโทษมาก เป็นที่เกิดของอาพาธต่าง ๆ
เช่น โรคตา โรคหู โรคจมูก โรคลิ้น โรคกาย โรคศีรษะ โรคท้อง ไข้ ความเจ็บป่วย และความแปรปรวนต่าง ๆ

๕. ปหานสัญญา
อกุศลวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว คือ กามวิตก พยาบาทวิตก และวิหิงสาวิตก
ไม่ยอมรับ ไม่ปล่อยให้ตั้งอยู่ ละ บรรเทา ทำให้สิ้นไป

๖. วิราคสัญญา
พิจารณาว่า ธรรมชาตินี้สงบ ประณีต คือความระงับสังขารทั้งปวง
ความสละคืนอุปธิทั้งปวง ความสิ้นตัณหา ความคลายกำหนัด พระนิพพาน

๗. นิโรธสัญญา
พิจารณาว่า ธรรมชาตินี้สงบ ประณีต คือความระงับสังขารทั้งปวง
ความสละคืนอุปธิทั้งปวง ความสิ้นตัณหา ความดับ พระนิพพาน

๘. สัพพโลเก อนภิรตสัญญา
พิจารณาไม่เพลิดเพลินในโลกทั้งปวง ละความยึดถือ ความถือมั่น และความนอนเนื่องในโลก

๙. สัพพสังขาเรสุ อนิฏฐสัญญา
พิจารณาว่าสังขารทั้งปวงไม่น่าปรารถนา ไม่น่าเพลิดเพลิน ไม่น่ายึดมั่น

๑๐. อานาปานสติ
ตั้งสติไว้เฉพาะหน้า มีสติหายใจเข้า มีสติหายใจออก
รู้ลมหายใจยาว สั้น รู้ทั่วกาย ระงับกายสังขาร
รู้ปีติ สุข จิตตสังขาร ระงับจิตตสังขาร
รู้จิต ทำจิตให้ปราโมทย์ ตั้งจิตให้มั่น เปลื้องจิต
พิจารณาอนิจจัง วิราคะ นิโรธ และปฏินิสสัคคะ หายใจเข้าและหายใจออก