|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
 |
| |
    
____________________________ ๑- จูฬราหุโลวาทสูตฺตํ ในพระสูตรนั้น คำว่า บ่มวิมุตติ มีวิเคราะห์ว่า ที่ชื่อว่าบ่มวิมุตติ ก็เพราะทำวิมุตติให้สุกงอม. คำว่า ธรรม ได้แก่ ธรรม ๑๕ อย่าง. ธรรมเหล่านั้น พึงทราบด้วยอำนาจแห่งของความหมดจดแห่งอินทรีย์มีความเชื่อเป็นต้น. สมจริงดังคำที่ท่านกล่าวไว้ว่า (๑) อินทรีย์คือความเชื่อย่อมหมดจดด้วยอาการ ๓ อย่างเหล่านี้คือ ก. เว้นบุคคลผู้ไม่มีความเชื่อ. ข. เสพ คบ เข้านั่งใกล้ บุคคลผู้มีความเชื่อ. ค. พิจารณาสูตรที่เป็นเหตุให้เกิดความเลื่อมใส. (๒) อินทรีย์คือความเพียรย่อมหมดจดด้วยอาการ ๓ อย่างเหล่านี้ คือ ก. เว้นบุคคลเกียจคร้าน. ข. เสพ คบ เข้านั่งใกล้บุคคลผู้ปรารภความเพียร. ค. พิจารณาถึงความเพียรชอบ. (๓) อินทรีย์คือความระลึกย่อมหมดจดด้วยอาการ ๓ อย่างเหล่านี้ คือ ก. เว้นบุคคลผู้หลงลืมสติ. ข. เสพ คบ เข้านั่งใกล้บุคคลผู้ตั้งสติมั่น. ค. พิจารณาหลักการตั้งสติ (สติปัฏฐาน). (๔) อินทรีย์คือความตั้งใจมั่นย่อมหมดจดด้วยอาการ ๓ อย่างเหล่านี้ คือ ก. เว้นบุคคลผู้ไม่ตั้งใจมั่น. ข. เสพ คบ เข้านั่งใกล้บุคคลผู้ตั้งใจมั่น. ค. พิจารณาฌานและวิโมกข์. (๕) อินทรีย์คือความรู้ชัดย่อมหมดจดด้วยอาการ ๓ อย่างเหล่านี้ คือ ก. เว้นบุคคลผู้มีปัญญาทราม. ข. เสพ คบ เข้านั่งใกล้บุคคลผู้มีปัญญา. ค. พิจารณาญาณจริยาที่ลึกซึ้ง. เมื่อเว้นบุคคล ๕ พวก เสพ คบ เข้านั่งใกล้บุคคล ๕ พวก พิจารณากองสูตร ๕ กองเหล่านี้ ดังว่ามานี้ ด้วยอาการ ๑๕ อย่างเหล่านี้ อินทรีย์ทั้ง ๕ อย่างก็ย่อมหมดจด. ยังมีธรรมสำหรับบ่มวิมุตติอีก ๑๕ อย่างคือ อินทรีย์มีความเชื่อเป็นต้นเหล่านี้ ๕ อย่าง ความสำคัญอันเป็นส่วนแห่งการแทงตลอด (นิพ ถามว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีพระดำริอย่างนี้ในเวลาใดเล่า. ตอบว่า เมื่อพระองค์ทรงตรวจดูโลก ในสมัยใกล้สว่าง ก็ทรงมีพระดำริอย่างนี้. คำว่า เทวดาหลายพันองค์ ความว่า ท่านพระราหุลตั้งความปรารถนาไว้แทบบาทมูลของพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าปทุมุตตระ ในครั้งที่เป็นพญานาคชื่อปาลิต พร้อมกับเทวดาที่ตั้งความปรารถนาไว้เหมือนกัน. ก็แหละ บรรดาเทวดาเหล่านั้น บางพวกก็เป็นเทวดาอยู่บนแผ่นดิน. บางพวกก็เกิดในอากาศ. บางพวกก็อยู่จาตุมหาราชิกา. บางพวกก็อยู่ในเทวโลก. บางพวกก็เกิดในพรหมโลก. แต่ในวันนี้ เทวดาทั้งหมดมาประชุมกันในป่าอันธวันนั่นแลในที่เดียวกัน. คำว่า ดวงตาเห็นธรรม ความว่า ปฐมมรรค (โสดาปัตติมรรค) ท่านเรียกว่า ดวงตาเห็นธรรม ในอุปาลีโอวาทสูตรและทีฆนขสูตร. ผลทั้งสามท่านเรียกว่า ดวงตาเห็นธรรม ในพรหมายุสูตร. ในสูตรนี้ มรรค ๔ ผล ๔ พึงทราบว่าเป็นดวงตาเห็นธรรม. ก็แหละ ในบรรดาเทวดาเหล่านั้น เทวดาบางพวกได้เป็นพระโสดาบัน. บางพวกเป็นพระสกทา คำที่เหลือในที่ทุกแห่งตื้นทั้งนั้นแล. จบอรรถกถาราหุโลวาทสูตรที่ ๕ ------------------------------------- .. อรรถกถา มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ สฬายตนวรรค จูฬราหุโลวาทสูตร จบ. |