| |
อ่าน อรรถกถาหน้าต่างที่ [หน้าสารบัญ] [๑] [๒] [๓] [๔] [๕] [๖] [๗] [๘] [๙] [๑๐] [๑๑] [๑๒] [๑๓] [๑๔] [๑๕] [๑๖] [๑๗] [๑๘] [๑๙] [๒๐] [๒๑] [๒๒] [๒๓] [๒๔] [๒๕] [๒๖] [๒๗] [๒๘] [๒๙] [๓๐] [๓๑] [๓๒] [๓๓] [๓๔] [๓๕] [๓๖] [๓๗] [๓๘] [๓๙]
    
อรรถกถา ขุททกนิกาย คาถาธรรมบท พราหมณวรรคที่ ๒๖หน้าต่างที่ ๔ / ๓๙. ๔. เรื่องพราหมณ์คนใดคนหนึ่ง [๒๖๗]
ข้อความเบื้องต้น
พระศาสดา เมื่อประทับอยู่ในพระเชตวัน ทรงปรารภพราหมณ์คนใดคนหนึ่ง ตรัสพระธรรมเทศนานี้ว่า "ฌายึ" เป็นต้น.
พราหมณ์ทูลถามเรื่องพราหมณ์กะพระศาสดา
ได้ยินว่า พราหมณ์นั้นคิดว่า "พระศาสดาตรัสเรียกสาวกของพระองค์ว่า พราหมณ์
ส่วนเราเป็นพราหมณ์โดยชาติและโคตร, การที่พระองค์จะตรัสเรียกเราอย่างนั้นบ้าง ควร." เขาเข้าไปเฝ้าพระศาสดา ทูลถามเนื้อความนั้นแล้ว.
พระศาสดาตรัสว่า "เรามิได้เรียกบุคคลว่า 'พราหมณ์' ด้วยเหตุสักว่าชาติและโคตร แต่เราเรียกบุคคลผู้บรรลุประโยชน์อันสูงสุดนั่นเท่านั้น (ว่าเป็นพราหมณ์)"
ดังนี้แล้ว ตรัสพระคาถานี้ว่า :-
| ๔. | ฌายึ วิรชมาสีนํ | กตกิจฺจํ อนาสวํ
| | | อุตฺตมตฺถํ อนุปฺปตฺตํ | ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.
| | | เราเรียกบุคคลผู้มีความเพ่ง ผู้ปราศจากธุลี
| | | อยู่แต่ผู้เดียว มีกิจอันกระทำแล้ว หาอาสวะมิได้
| | | บรรลุประโยชน์อันสูงสุดแล้วนั้นว่า เป็นพราหมณ์. |
แก้อรรถ
บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า ฌายึ เป็นต้น ความว่า เราเรียกบุคคลผู้เพ่งอยู่ด้วยฌาน ๒ อย่าง ผู้ปราศจากธุลี ด้วยธุลีคือกาม อยู่แต่ผู้เดียวในป่า
ชื่อว่าผู้มีกิจอันกระทำแล้ว เพราะกิจ ๑๖ อย่าง๑- อันตนทำด้วยมรรค ๔ แล้ว ชื่อว่าหาอาสวะมิได้ เพราะไม่มีอาสวะทั้งหลาย บรรลุประโยชน์อันสูงสุด คือพระอรหัตแล้ว ว่าเป็นพราหมณ์.
ในกาลจบเทศนา พราหมณ์นั้นตั้งอยู่ในโสดาปัตติผลแล้ว.
เทศนาได้เป็นประโยชน์แม้แก่ชนผู้ประชุมกันแล้ว ดังนี้แล.
____________________________
๑- ทุกข์มีกิจ ๔ :-
ปีฬนตฺถ ในอรรถว่าเบียดเบียน ๑.
สงฺขตตฺถ ในอรรถว่าปัจจัยประชุมแต่ง ๑.
สนฺตาปนตฺถ ในอรรถว่าเร่าร้อน ๑.
วิปริณามตฺถ ในอรรถว่าแปรปรวน ๑.
สมุทัยมีกิจ ๔ :-
อายฺหนตฺถ ในอรรถว่าทำให้เกิดกองทุกข์ ๑.
นิทานตฺถ ในอรรถว่าเป็นเหตุแห่งทุกข์ ๑.
สงฺโยคตฺถ ในอรรถว่าประกอบไว้ด้วยสังสารทุกข์ ๑.
ปลิโพธนตฺถ ในอรรถว่าขังอยู่ในเรือนจำคือสังสารทุกข์ ๑.
นิโรธมีกิจ ๔ :-
นิสฺสรณตฺถ ในอรรถว่าออกจากอุปธิ ๑.
วิเวกตฺถ ในอรรถว่าสงัดจากหมู่คือกิเลส ๑.
อสงฺขตตฺถในอรรถว่าปัจจัยประชุมแต่งไม่ได้ ๑.
อมตตฺถ ในอรรถว่าเป็นอมตรส (ไม่รู้จักตาย) ๑.
มรรคมีกิจ ๔ :-
นิยฺยานตฺถ ในอรรถว่าออกจากสงสาร ๑.
เหตฺวตฺถ ในอรรถว่าเป็นเหตุแห่งพระนิพพาน ๑.
ทสฺสนตฺถ ในอรรถว่าเห็นพระนิพพาน ๑.
อธิปเตยฺยตฺถ ในอรรถว่าเป็นอธิบดีในอันเห็นพระนิพพาน ๑.
เรื่องพราหมณ์คนใดคนหนึ่ง จบ.
----------------------------------------------------- .. อรรถกถา ขุททกนิกาย คาถาธรรมบท พราหมณวรรคที่ ๒๖
อ่านอรรถกถาหน้าต่างที่ [หน้าสารบัญ] [๑] [๒] [๓] [๔] [๕] [๖] [๗] [๘] [๙] [๑๐] [๑๑] [๑๒] [๑๓] [๑๔] [๑๕] [๑๖] [๑๗] [๑๘] [๑๙] [๒๐] [๒๑] [๒๒] [๒๓] [๒๔] [๒๕] [๒๖] [๒๗] [๒๘] [๒๙] [๓๐] [๓๑] [๓๒] [๓๓] [๓๔] [๓๕] [๓๖] [๓๗] [๓๘] [๓๙]
https://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=25&i=36&p=4
อ่านเนื้อความในพระไตรปิฎก
https://84000.org/tipitaka/attha/v.php?B=25&A=1301&Z=1424
อ่านอรรถกถาภาษาบาลีอักษรไทย
https://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=25&A=2016
The Pali Atthakatha in Roman
https://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=25&A=2016
- -- ---- ----------------------------------------------------------------------------
ดาวน์โหลด โปรแกรมพระไตรปิฎก
ดาวน์โหลด พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาฯ ๔๕ เล่ม
บันทึก ๓ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๔๘
หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]
|
