|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
 |
| |
    
อรรถกถาปัจจนีกปัญจกะ หมวด ๕ แห่งปัจจนิก ในปัจจนิกนั้นเป็นคำถามของปรวาที. คำรับรองของสกวาทีหมายเอาสัจฉิกัตถปรมัตถะอันต่างด้วยรูปเป็นต้น. คำซักถามของปรวาทีอีกว่า "สภาวะใดเป็นสัจฉิกัตถะ" หมายเอาสมมติสัจจะล้วน หรือสมมติสัจจะที่เจือด้วยปรมัตถะ. คำปฏิเสธของสกวาทีว่า ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น เพราะสัจฉิกัตถปรมัตถะนั้นใครๆ ไม่พึงกล่าวว่า หยั่งเห็นไม่ได้ด้วยสามารถแห่งสมมติสัจจะ หรือเพราะความซักถามอันระคนแล้วด้วยสัจจะทั้ง ๒. คำเป็นต้นว่า ท่านจงรับรู้นิคคหะ ดังนี้ ด้วยสักว่าเป็นคำธรรมดาว่า ท่านปฏิเสธอยู่ซึ่งคำอันท่านรับรองแล้ว เป็นของปรวาที. พึงทราบว่า นิคคหะที่ ๒ อาศัยวาทะที่ ๒ ว่า ท่านไม่หยั่งเห็นบุคคล ดังนี้ ด้วยประการฉะนี้. ปรวาทียกนิคคหะขึ้นแล้วด้วยเลศนัยนั้น ดังพรรณนามาฉะนี้. อรรถกถาปฏิกัมมจตุกกะ ข้อ [๗] หมวด ๔ แห่งการทำตอบ คำตอบรับรองของปรวาทีอาศัยลัทธิของตน. การซักถามไม่ให้โอกาสแก่ลัทธิของปรวาทีด้วยสามารถแห่งปรมัตถะอีก เป็นของสกวาที. การปฏิเสธของปรวาที เพราะความที่บุคคลเป็นสภาพไม่มีอยู่โดยปรมัตถะ. เบื้องหน้าแต่นี้ คำของสกวาทีทั้งปวงมีคำว่า ท่านจงรู้ปฏิกรรมเป็นต้นนั่นเทียว เพื่อแสดงความชนะของตนโดยธรรมเสมอ. ในปฏิกัมมจตุกกะนั้น พึงทราบเนื้อความแห่งปฏิกัมมะ นิค ข้อนี้ชื่อว่าปัจจนิกานุโลมปัญจกะ พึงทราบว่าท่านชี้แจงแล้ว ด้วยสามารถแห่งปฏิกัมมะ นิค ปัญจกะ คือหมวด ๕ ทั้ง ๒ ในปฐมสัจฉิกัตถะเหล่านี้ ท่านอธิบายแล้วด้วยประการฉะนี้. ในปัญจกะทั้ง ๒ นั้น ปัญจกะแรกสกวาทีทำนิคคหะแก่ปรวาที ชื่อว่าเป็นนิคคหะดี แต่ความชนะที่ปรวาทีอาศัยวาทะอันมีเลศนัย ทำตอบแก่สกวาทีที่ตนให้สำเร็จแล้ว เป็นความชนะที่ไม่ดี. ในปัญจกะที่ ๒ ปรวาทีทำนิคคหะแก่สกวาทีเป็นนิคคหะที่ไม่ดี. แต่ความชนะที่สกวาทีอาศัย อรรถกถาปฐมสัจฉิกัตถะ ปฐมปัญจกะ สกวาทีทำนิคคหะอันบริสุทธิ์แก่ปรวาที แต่การชนะในการทำตอบของปรวาทีในปัญหานั้นนั่นแหละ ไม่บริสุทธิ์. ในทุติยปัญจกะ ปรวาทีทำนิคคหะแก่สกวาทีเป็นนิคคหะ ที่ไม่บริสุทธิ์ แต่ชัยชนะในการทำตอบของสกวาทีในที่นั้น นั่นแหละ บริสุทธิ์วิเศษแล้ว. เพราะฉะนั้น ในฐานะแม้ทั้ง ๒ ความชนะของสกวาทีเทียว ชื่อว่าชนะโดยธรรม ความชนะโดยอธรรมของปรวาทีจักมีแต่ที่ไหน. ความมีชัยและความปราชัยในสัจฉิกัตถะอันประดับด้วย หมวด ๒ แห่งปัญจกะนี้ท่านกล่าวแล้วด้วยสามารถแห่งธรรมและ อธรรม ฉันใด ในสัจฉิกัตถะทั้งปวงอื่นจากนี้ บัณฑิตพึงยังความ มีชัยและปราชัยทั้ง ๒ ให้แจ่มแจ้ง ฉันนั้นนั่นแหละ ดังนี้แล. อรรถกถานิคคหะที่ ๒ จบ. ----------------------------------------------------- .. อรรถกถา กถาวัตถุปกรณ์ ปุคคลกถา นิคหะ ๘ นิคหะที่ ๒ จบ. |