|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
viya amatavassaṃ vassanto viya ca dhammaṃ desetuṃ anupubbīkathaṃ ārabhi.--------------------------------------------------------------------------------------------- page65.
Sammāsambuddhe pana dhammaṃ desente, purato ṭhitāpi pacchato ṭhitāpi cakkavāḷasataṃ cakkavāḷasahassaṃ atikkamitvā ṭhitāpi akaniṭṭhabhavane ṭhitāpi "satthā maññeva oloketi, mayhameva dhammaṃ desetīti vadanti. Satthā hi taṃ taṃ olokento viya tena tena saddhiṃ sallapanto viya ca hoti. Candupamā kira buddhā, yathā cando gagaṇamajjhe ṭhito "mayhaṃ upari cando, mayhaṃ upari candoti sabbasattānaṃ khāyati; evameva yattha katthaci ṭhitānaṃ abhimukhe ṭhitā viya khāyanti. Idaṃ kira tesaṃ alaṅkatasīsaṃ chinditvā suañjanaakkhīni uppāṭetvā hadayamaṃsaṃ ubbattetvā parassa dāsatthāya jālisadise putte kaṇhājināsadisā dhītaro maddīsadisā pajāpatiyo pariccajitvā dinnadānassa phalaṃ. Migāraseṭṭhīpi, tathāgate dhammadesanaṃ vinivattente vinivattente, bahisāṇiyaṃ nisinnova sahassanayappaṭimaṇḍite sotāpattiphale patiṭṭhāya acalasaddhāya samannāgato tīsu ratanesu nikkaṅkho hutvā sāṇikaṇṇaṃ ukkhipitvā āgantvā suṇisāya thanaṃ mukhena gahetvā "tvaṃ me ajjato paṭṭhāya mātāti taṃ mātiṭṭhāne ṭhapesi. Tato paṭṭhāya migāramātā nāma jātā. Pacchābhāge puttaṃ labhitvā "migārotissa nāmaṃ akāsi. Mahāseṭṭhī suṇisāya thanaṃ vissajjetvā gantvā bhagavato pādesu patitvā pāde pāṇīhi ca parisambāhanto mukhena ca paricumbanto "migāro ahaṃ bhanteti tikkhattuṃ nāmaṃ sāvetvā "ahaṃ bhante ettakaṃ kālaṃ `ettha dinnaṃ mahapphalanti na jānāmi, idāni me suṇisaṃ nissāya ñātaṃ, sabbā apāyadukkhā--------------------------------------------------------------------------------------------- page66.
Muttomhi, suṇisā me imaṃ gehaṃ āgacchantī mama atthāya hitāya sukhāya āgatāti vatvā imaṃ gāthamāha "sohaṃ ajja pajānāmi yattha dinnaṃ mahapphalaṃ, atthāya vata me bhaddā suṇisā gharamāgatāti. Visākhā punadivasatthāyapi satthāraṃ nimantesi. Punadivasepi sassu sotāpattiphalaṃ pattā. Tato paṭṭhāya taṃ gehaṃ sāsanassa vivaṭadvāraṃ ahosi. Tato seṭṭhī cintesi "bahūpakārā me suṇisā, paṇṇākāramassā karissāmi, etissā hi bhāriyaṃ pasādhanaṃ, niccakālaṃ pasādhituṃ na sakkā, sallahukamassā divā ca ratto ca sabbiriyāpathesu pasādhanayoggaṃ pasādhanaṃ kāressāmīti satasahassagghanikaṃ ghanamaṭṭhakaṃ nāma pasādhanaṃ kāretvā, tasmiṃ niṭṭhite, buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā sakkaccaṃ bhojetvā visākhaṃ soḷasahi gandhodakaghaṭehi nahāpetvā satthu sammukhe ṭhapetvā satthāraṃ vandāpesi. Satthā anumodanaṃ katvā vihārameva gato. Visākhāpi tato paṭṭhāya dānādīni puññāni karontī satthu santikā aṭṭha vare labhitvā gagaṇatale candalekhā viya paññāyamānā puttadhītāhi vuḍḍhiṃ pāpuṇi. Tassā kira dasa puttā dasa dhītaro ahesuṃ, tesu ekekassa dasa dasa puttā ca dhītaro ca ahesuṃ, tesupi ekekassa dasa dasa puttā ca dhītaro cāti: evamassā puttanattapanattasantānavasena pavattāni vīsādhikāni cattāri satāni aṭṭha ca pāṇasahassāni ahesuṃ. 1- Sayaṃ vīsavassasataṃ aṭṭhāsi, sīse ekaṃpi palitaṃ nāma @Footnote: 1. Ma. Yu. visākhā vīsatiputtā nattā ca caturo satā @ panattā aṭṭhasahassā jambudīpesu pākaṭāti.--------------------------------------------------------------------------------------------- page67.
Nāhosi, niccaṃ soḷasavassuddesikā viya ahosi. Taṃ puttanattaparivāraṃ vihāraṃ gacchantiṃ disvā "katamā ettha visākhāti paṭipucchitāro [1]- honti. Ye naṃ gacchantiṃ passanti "idāni thokaṃ gacchatu, gacchamānāva no ayyā sobhatīti cintenti. Ye naṃ ṭhitaṃ nisinnaṃ nipannaṃ passanti "idāni thokaṃ nipajjatu, nipannāva no ayyā sobhatīti cintenti. Iti sā "catūsu iriyāpathesu asukairiyāpathe nāma na sobhatīti na vattabbā ahosi. Pañcannaṃ kho pana hatthīnaṃ thāmaṃ dhāreti. Rājā "visākhā kira pañcannaṃ hatthīnaṃ thāmaṃ dhāretīti sutvā tassā vihāraṃ gantvā dhammaṃ sutvā āgamanavelāya thāmaṃ vīmaṃsitukāmo hatthiṃ vissajjāpesi. So soṇḍaṃ ukkhipitvā visākhābhimukho agamāsi. Tassā parivāritthiyo pañcasatā ekaccā palāyiṃsu, ekaccā naṃ apariccajitvā, "kimidanti vutte, "rājā kira te ayye thāmaṃ vīmaṃsitukāmo hatthiṃ vissajjāpesīti vadiṃsu. Visākhā "imaṃ disvā kiṃ palāyitena, kathannu kho taṃ gaṇhissāmīti cintetvā "sace taṃ daḷhaṃ gaṇhissāmi, vinasseyyāti dvīhi aṅgulīhi soṇḍāya gahetvā paṭippaṇāmesi. Hatthī attānaṃ saṇṭhātuṃ nāsakkhi, rājaṅgaṇe ukkuṭiko hutvā pati. Mahājano sādhukāraṃ adāsi. Sā saparivārā sotthinā gehaṃ agamāsi. Tena kho pana samayena sāvatthiyaṃ visākhā migāramātā bahuputtā hoti bahunattā arogaputtā aroganattā abhimaṅgalasammatā. Tāvatakesu puttanattasahassesu ekopi antarā maraṇappatto nāma @Footnote: 1. Sī. Yu. etthantare "nāti atthi.--------------------------------------------------------------------------------------------- page68.
Nāhosi. Sāvatthīvāsino maṅgalesu chaṇesu visākhaṃ paṭhamaṃ nimantetvā bhojenti. Athekasmiṃ ussavadivase mahājane maṇḍitappasādhite dhammassavanāya vihāraṃ gacchante, visākhāpi nimantitaṭṭhāne bhuñjitvā mahālatāpasādhanaṃ pasādhetvā mahājanena saddhiṃ vihāraṃ gantvā ābharaṇāni muñcitvā dāsiyā adāsi, yaṃ sandhāya vuttaṃ 1- "tena kho pana samayena sāvatthiyaṃ ussavo hoti, manussā alaṅkatapaṭiyattā ārāmaṃ gacchanti. Visākhāpi migāramātā alaṅkatapaṭiyattā vihāraṃ gacchati. Athakho visākhā migāramātā ābharaṇāni muñcitvā uttarāsaṅge bhaṇḍikaṃ bandhitvā dāsiyā adāsi "handa je imaṃ bhaṇḍikaṃ gaṇhāhīti. Sā kira vihāraṃ gacchantī "evarūpaṃ mahagghaṃ pasādhanaṃ sīse paṭimukkaṃ yāvapādappiṭṭhiṃ alaṅkāraṃ alaṅkaritvā vihāraṃ pavisituṃ ayuttanti taṃ muñcitvā bhaṇḍikaṃ katvā attano puññeneva nibbattāya pañcahatthitthāmadharāya dāsiyā hatthe adāsi. Sā eva taṃ gaṇhituṃ sakkoti, tena taṃ āha "amma imaṃ pasādhanaṃ gaṇha, satthu santikā nivattanakāle pasādhessāmi nanti. Taṃ pana datvā ghanamaṭṭhakaṃ pasādhanaṃ pasādhetvā satthāraṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ assosi. Dhammassavanāvasāne bhagavantaṃ vanditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Sāpissā dāsī taṃ pasādhanaṃ pammuṭṭhā. Dhammaṃ sutvā pana pakkantāya parisāya, sace kiñci pammuṭṭhaṃ hoti, taṃ ānandatthero paṭisāmeti. Iti so taṃ divasaṃ mahālatāpasādhanaṃ disvā satthu ārocesi "bhante visākhā @Footnote: 1. mahāvibhaṅga. 2/489.--------------------------------------------------------------------------------------------- page69.
Pasādhanaṃ pammussitvā gatāti. "ekamante ṭhapehi ānandāti. Thero taṃ ukkhipitvā sopāṇapasse laggetvā ṭhapesi. Visākhāpi suppiyāya saddhiṃ "āgantukagamikagilānādīnaṃ kattabbayuttakaṃ jānissāmīti antovihāre vicari. Tā pana upāsikāyo antovihāre disvā sappimadhutelādīhi atthikā pakatiyāva daharā ca sāmaṇerā ca thālakādīni gahetvā upasaṅkamanti. Tasmiṃpi divase tatheva kariṃsu. Athekaṃ gilānaṃ disvā suppiyā "kenattho ayyassāti pucchitvā, "paṭicchādanīyenāti vutte, "hotu ayya, pesessāmīti dutiyadivase kappiyamaṃsaṃ alabhantī attano ūrumaṃsena kattabbakiccaṃ katvā puna satthari pasādena pākatikasarīrāva ahosi. Visākhāpi gilāne dahare ca sāmaṇere ca oloketvā aññena dvārena nikkhamitvā vihārupacāre ṭhitā "amma pasādhanaṃ āhara, pasādhessāmīti āha. Tasmiṃ khaṇe sā dāsī pammussitvā nikkhantabhāvaṃ ñatvā "ayye pammuṭṭhamhīti āha. "tenahi gantvā gaṇhitvā ehi; sace pana mayhaṃ ayyena ānandattherena ukkhipitvā aññasmiṃ ṭhāne ṭhapitaṃ hoti, mā āhareyyāsi, ayyasseva taṃ mayā pariccattanti. Jānāti kira sā "manussānaṃ pammuṭṭhabhaṇḍakaṃ thero paṭisāmetīti; tasmā evamāha. Theropi taṃ dāsiṃ disvāva "kimatthaṃ āgatāsīti pucchitvā, "ayyāya me pasādhanaṃ pammussitvā āgatamhīti vutte, "etasmiṃ me sopāṇapasse ṭhapitaṃ, gaṇhāhīti āha. Sā "ayya tumhākaṃ hatthena āmaṭṭhabhaṇḍakaṃ mayhaṃ ayyāya anāharaṇīyaṃ katanti vatvā tucchahatthāva gantvā--------------------------------------------------------------------------------------------- page70.
"kiṃ ammāti visākhāya puṭṭhā tamatthaṃ ārocesi. "amma nāhaṃ mama ayyena āmaṭṭhabhaṇḍakaṃ pilandhissāmi, pariccattaṃ mayā, ayyānaṃ pana paṭijaggituṃ dukkhaṃ, taṃ vissajjetvā kappiyabhaṇḍaṃ upanessāmi, gaccha taṃ āharāhīti. Sā gantvā āhari. Visākhā taṃ apilandhitvā kammāre pakkosāpetvā agghāpesi. Tehi "nava koṭiyo agghati, kārāpaṇiyaṃ pana satasahassanti vutte, pasādhanaṃ yāne ṭhapetvā "tenahi taṃ vikkīṇathāti āha. Tattakaṃ dhanaṃ datvā gaṇhituṃ na koci sakkhissati, taṃ hi pasādhanaṃ pasādhetuṃ anucchavikā itthiyo dullabhā. Paṭhavīmaṇḍalasmiṃ hi tissova itthiyo mahālatāpasādhanaṃ labhiṃsu "visākhā mahāupāsikā, bandhulamallasenāpatissa bhariyā mallikā, bārāṇasīseṭṭhino dhītāti; tasmā visākhā sayameva tassa mūlaṃ datvā satasahassādhikā navakoṭiyo sakaṭe āropetvā vihāraṃ netvā satthāraṃ vanditvā "bhante mayhaṃ ayyena ānandattherena mama pasādhanaṃ hatthena āmaṭṭhaṃ, tenāmaṭṭhakālato paṭṭhāya na sakkā mayā pilandhituṃ, taṃ pana `vissajjetvā kappiyaṃ upanessāmīti vikkīṇāpentī aññaṃ gaṇhituṃ samatthaṃ adisvā ahamevassa mūlaṃ gāhāpetvā āgatā, catūsu paccayesu katarappaccaye upanemi bhanteti. "pācīnadvāre saṅghassa vasanaṭṭhānaṃ kātuṃ te yuttaṃ visākheti. "yuttaṃ bhanteti visākhā tuṭṭhamānasā navakoṭīhi bhūmimeva gaṇhi, aparāhi navakoṭīhi vihāraṃ kātuṃ ārabhi. Athekadivasaṃ satthā paccūsasamaye lokaṃ volokento devalokā cavitvā bhaddiyanagare seṭṭhikule nibbattassa bhaddiyassa nāma--------------------------------------------------------------------------------------------- page71.
Seṭṭhiputtassa upanissayasampattiṃ disvā anāthapiṇḍikassa gehe bhattakiccaṃ katvā uttaradvārābhimukho ahosi. Pakatiyāpi satthā visākhāya gehe bhikkhaṃ gaṇhitvā dakkhiṇadvārena nikkhamitvā jetavane vasati, anāthapiṇḍikassa gehe bhikkhaṃ gaṇhitvā pācīnadvārena nikkhamitvā pubbārāme vasati. Uttaradvāraṃ sandhāya gacchantaṃyeva bhagavantaṃ disvā "cārikaṃ pakkamissatīti jānanti. Visākhāpi taṃdivasaṃ "satthā uttaradvārābhimukho gatoti sutvāva vegena gantvā vanditvā āha "cārikaṃ gantukāmattha bhanteti. "āma visākheti. "bhante ettakaṃ dhanaṃ pariccajitvā tumhākaṃ vihāraṃ kāremi, nivattatha bhanteti. "anivattagamanaṃ idaṃ visākheti. Sā "addhā hetusampannaṃ kañci passati bhagavāti cintetvā "tenahi bhante mayhaṃ katākatavijānanakaṃ ekaṃ bhikkhuṃ nivattāpetvā gacchathāti āha. "yaṃ rocesi, tassa pattaṃ gaṇha visākheti. Sā kiñcāpi ānandattheraṃ piyāyati, "mahāmoggallānatthero iddhimā, etaṃ me nissāya kammaṃ lahuṃ nippajjissatīti pana cintetvā therassa pattaṃ gaṇhi. Thero satthāraṃ olokesi. Satthā "tava parivāre pañcasate bhikkhū gahetvā nivatta moggallānāti. So tathā akāsi. Tassānubhāvena paññāsasaṭṭhiyojanānipi rukkhatthāya ca pāsāṇatthāya ca gatā manussā mahante mahante rukkhe ca pāsāṇe ca gahetvā taṃdivasameva āgacchanti, neva sakaṭe rukkhapāsāṇe āropentā kilamanti, na akkho bhañjati, na cirasseva dvebhūmikaṃ pāsādaṃ kariṃsu. "heṭṭhābhūmiyaṃ pañca gabbhasatāni uparibhūmiyaṃ--------------------------------------------------------------------------------------------- page72.
Pañca gabbhasatānīti gabbhasahassapaṭimaṇḍito pāsādo ahosi. Satthā navahi māsehi cārikaṃ caritvā puna sāvatthiṃ agamāsi. Visākhāyapi pāsāde kammaṃ navahi eva māsehi niṭṭhitaṃ. Pāsādakūṭaṃ ghanakoṭimarattasuvaṇṇeneva saṭṭhiudakaghaṭaggaṇhanakaṃ kāresi. "satthā jetavanamahāvihāraṃ gacchatīti sutvā paccuggamanaṃ katvā satthāraṃ attano vihāraṃ netvā paṭiññaṃ gaṇhi "bhante imaṃ cātummāsaṃ bhikkhusaṅghaṃ gahetvā idheva vasatha, pāsādamahaṃ karissāmīti. Satthā adhivāsesi. Sā tato paṭṭhāya buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa vihāreyeva dānaṃ deti. Athassā ekā sahāyikā sahassagghanikaṃ ekaṃ vatthaṃ ādāya āgantvā "sahāyike ahaṃ imaṃ vatthaṃ tava pāsāde bhummattharaṇasaṅkhepena attharitukāmā, attharaṇaṭṭhānaṃ me ācikkhathāti āha. "sahāyike sace tyāhaṃ `okāso natthīti vakkhāmi, tvaṃ `me okāsaṃ adātukāmāti maññissasi, sayameva pāsādassa dve bhūmiyo gabbhasahassañca oloketvā attharaṇaṭṭhānaṃ jānāhīti. Sā sahassagghanikaṃ vatthaṃ gahetvā tattha tattha vicarantī tato appataramūlaṃ vatthaṃ adisvā "nāhaṃ imasmiṃ pāsāde puññabhāgaṃ labhāmīti domanassappattā ekasmiṃ ṭhāne rodantī aṭṭhāsi. Atha naṃ ānandatthero disvā "kasmā rodasīti pucchi. Sā tamatthaṃ ārocesi. Thero "mā cintayi, ahaṃ te attharaṇaṭṭhānaṃ ācikkhissāmīti vatvā `sopāṇe pādapuñchanakaṃ katvā attharāhi, bhikkhū pāde dhovitvā paṭhamaṃ tattha pādaṃ puñchitvā anto pavisissanti, evante mahapphalaṃ bhavissatīti āha.--------------------------------------------------------------------------------------------- page73.
Visākhāya kiretaṃ asallakkhitaṭṭhānaṃ. Visākhā cattāro māse antovihāre buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ adāsi. Osānadivase bhikkhusaṅghassa cīvarasāṭake adāsi. Saṅghanavakena laddhacīvarasāṭakā sahassaṃ agghiṃsu. Sabbesaṃ pattāni 1- pūretvā bhesajjaṃ adāsi. Dānapariccāge nava koṭiyo agamaṃsu. Iti "vihārassa bhūmiggahaṇe nava koṭiyo, vihārakārāpane nava, vihāramahe navāti sabbāpi sattavīsati koṭiyo buddhasāsane pariccaji. Itthībhāve ṭhatvā micchādiṭṭhikassa gehe vasamānāya evarūpo pariccāgo nāma aññissā natthi. Sā vihāramahassa niṭṭhitadivase vaḍḍhamānakacchāyāya puttanattaparivutā "yaṃ yaṃ mayā pubbe patthitaṃ, sabbameva matthakaṃ pattanti pāsādaṃ anupariyāyantī pañcahi gāthāhi madhurasaddena imaṃ udānaṃ udānesi "kadāhaṃ navappāsādaṃ 2- sudhāmattikalepanaṃ vihāradānaṃ dassāmi, saṅkappo mayha pūrito. `kadāhaṃ Mañcapīṭhañca, bhisibimbohanāni ca senāsanabhaṇḍaṃ dassāmi, saṅkappo mayha pūrito. `kadāhaṃ Salākabhattaṃ, sucimaṃsūpasecanaṃ bhojanadānaṃ dassāmi, saṅkappo mayha pūrito. `kadāhaṃ Kāsikavatthaṃ khomakappāsikāni ca cīvaradānaṃ dassāmi, saṅkappo mayha pūrito. @Footnote: 1. patte (?) 2. Sī. Ma. Yu. pāsādaṃ rammaṃ.--------------------------------------------------------------------------------------------- page74.
`kadāhaṃ Sappinavanītaṃ madhutelañca phāṇitaṃ bhesajjadānaṃ dassāmi, saṅkappo mayha pūritoti. Bhikkhū tassā saddaṃ sutvā satthu ārocayiṃsu "bhante amhehi ettake addhāne visākhāya gāyanaṃ nāma na diṭṭhapubbaṃ, sā ajja puttanattaparivutā gāyamānā pāsādaṃ anupariyāyati, kinnu khvassā pittaṃ kupitaṃ, udāhu ummattikā jātāti. Satthā "na bhikkhave mayhaṃ dhītā gāyati, attano panassā ajjhāsayo paripuṇṇo, sā `patthitappatthanā me matthakaṃ pattāti tuṭṭhamānasā udānaṃ udānentī vicaratīti vatvā, "kadā pana bhante tāya patthanā patthitāti vutte, "suṇissatha bhikkhaveti, "suṇissāma bhanteti vutte, atītaṃ āhari: bhikkhave ito kappasatasahassamatthake padumuttaro nāma buddho loke nibbatti, tassa vassasatasahassaṃ āyu ahosi, khīṇāsavānaṃ satasahassaṃ parivāro, nagaraṃ haṃsavatī nāma, pitā sunando nāma rājā, mātā sujātā nāma devī. Tassa satthu aggupaṭṭhāyikā upāsikā aṭṭha vare yācitvā mātiṭṭhāne ṭhatvā satthāraṃ catūhi paccayehi paṭijaggantī sāyaṃ pātaṃ upaṭṭhānaṃ gacchati. Tassā ekā sahāyikā tāya saddhiṃ nibaddhaṃ vihāraṃ gacchati. Sā tassā satthārā saddhiṃ vissāsena kathanañca vallabhabhāvañca disvā "kinnu kho katvā evaṃ buddhānaṃ vallabhā hotīti cintetvā satthāraṃ pucchi "bhante esā itthī tumhākaṃ kiṃ hotīti. "upaṭṭhāyikānaṃ aggāti. "bhante kiṃ katvā upaṭṭhāyikānaṃ aggā hotīti. "kappasatasahassaṃ patthanaṃ paṭṭhetvāti.--------------------------------------------------------------------------------------------- page75.
"idāni paṭṭhetvā laddhuṃ sakkā bhanteti. "āma sakkāti. "tenahi bhante bhikkhusatasahassena saddhiṃ sattāhaṃ mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhathāti āha. Satthā adhivāsesi. Sā sattāhaṃ dānaṃ datvā osānadivase cīvarasāṭake datvā satthāraṃ vanditvā pādamūle nipajjitvā "bhante nāhaṃ imassa dānassa phalena devissariyādīnaṃ aññataraṃ paṭṭhemi, tumhādisassa buddhassa santike aṭṭha vare labhitvā mātiṭṭhāne ṭhatvā catūhi paccayehi paṭijaggituṃ samatthānaṃ aggā bhaveyyanti patthanaṃ paṭṭhesi. Satthā "samijjhissati nu kho imissā patthanāti anāgataṃ āvajjento kappasatasahassaṃ oloketvā "kappasatasahassa- pariyosāne gotamo nāma buddho uppajjissati, tadā tvaṃ visākhā nāma upāsikā hutvā tassa santike aṭṭha vare labhitvā mātiṭṭhāne ṭhatvā catūhi paccayehi paṭijaggantīnaṃ upaṭṭhāyikānaṃ aggā bhavissasīti āha. Tassā sā sampatti sveva laddhabbā viya ahosi. Sā yāvatāyukaṃ puññaṃ katvā tato cutā devaloke nibbattitvā devamanussesu saṃsarantī kassapasammāsambuddhakāle kikissa kāsīrañño sattannaṃ dhītānaṃ kaniṭṭhā saṅghadāsī nāma hutvā parakulaṃ agantvā tāhi bhaginīhi saddhiṃ dīgharattaṃ dānādīni puññāni katvā kassapa- sammāsambuddhapādamūlepi "anāgate tumhādisassa buddhassa santike aṭṭha vare labhitvā mātiṭṭhāne ṭhatvā catuppaccayadāyikānaṃ aggā bhaveyyanti patthanaṃ akāsi; tato paṭṭhāya pana devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ attabhāve meṇḍakaseṭṭhiputtassa dhanañjayaseṭṭhino dhītā--------------------------------------------------------------------------------------------- page76.
Hutvā nibbatti, mayhaṃ sāsane bahūni puññāni akāsi. "iti kho bhikkhave na mayhaṃ dhītā gāyati, patthitappatthanāya pana nipphattiṃ disvā udānaṃ udānetīti vatvā satthā dhammaṃ desento "bhikkhave yathā nāma cheko mālākāro nānāpupphānaṃ mahantaṃ rāsiṃ katvā nānappakāre mālāguṇe karoti; evameva visākhāya nānappakārāni kusalāni kātuṃ cittaṃ namatīti vatvā imaṃ gāthamāha "yathāpi puppharāsimhā kayirā mālāguṇe bahū: evaṃ jātena maccena kattabbaṃ kusalaṃ bahunti. Tattha "puppharāsimhāti: nānappakārānaṃ pupphānaṃ rāsimhā. Kayirāti: kareyya. Mālāguṇe bahūti: ekato vaṇṭikamālādibhedā nānappakārā mālāvikatiyo. Maccenāti: maritabbasabhāvatāya `maccoti laddhanāmena sattena cīvaradānādibhedaṃ bahuṃ kusalaṃ kattabbaṃ. Tattha puppharāsiggahaṇaṃ bahupupphadassanatthaṃ. Sace hi appāni pupphāni honti, mālākāro ca cheko neva bahū mālāguṇe kātuṃ sakkoti; accheko pana appesupi bahūsupi pupphesu vijjamānesu na sakkotiyeva; bahūsu pana pupphesu sati, cheko mālākāro dakkho kusalo bahū mālāguṇe karoti; evameva sace ekaccassa saddhā mandā hoti, bhogā ca bahū saṃvijjanti, neva sakkoti bahūni kusalāni kātuṃ, mandāya ca pana saddhāya mandesu ca bhogesu, na sakkoti; uḷārāya ca pana saddhāya mandesu ca bhogesu, na sakkotiyeva; uḷārāya ca pana saddhāya uḷāresu ca bhogesu sati, sakkoti; tathārūpāva visākhā upāsikā, taṃ--------------------------------------------------------------------------------------------- page77.
Sandhāyetaṃ vuttaṃ "yathāpi puppharāsimhā kayirā mālāguṇe bahū; evaṃ jātena maccena kattabbaṃ kusalaṃ bahunti. Desanāvasāne bahū sotāpannādayo ahesuṃ. Mahājanasla sātthikā desanā jātāti. Visākhāvatthu. ---------- 9. Ānandattherapañhavatthu. (41) "na pupphagandho paṭivātametīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā sāvatthiyaṃ viharanto ānandattherassa pañhaṃ vissajjento kathesi. Thero kira sāyaṇhasamaye paṭisallīno cintesi "bhagavatā `mūlagandho sāragandho pupphagandhoti tayo uttamagandhā vuttā, tesaṃ anuvātameva gandho gacchati no paṭivātaṃ; atthi nu kho taṃ gandhajātaṃ yassa paṭivātaṃpi gandho gacchatīti. Athassa etadahosi "kiṃ mayhaṃ attanā vinicchitena, satthāraṃyeva pucchissāmīti. So satthāraṃ upasaṅkamitvā pucchi. Tena vuttaṃ 1- "athakho āyasmā ānando sāyaṇhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito, 2- yena bhagavā, tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā 3- @Footnote: 1. aṅ. tika. 20/290. 2. sāyaṇhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhitoti ime pāliyaṃ na @dissanti. 3. etthantare ca "bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. @ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānandoti dissati.--------------------------------------------------------------------------------------------- page78.
Bhagavantaṃ etadavoca "tīṇimāni bhante gandhajātāni, yesaṃ anuvātameva gandho gacchati no paṭivātaṃ. Katamāni tīṇi? mūlagandho, sāragandho, pupphagandhoti. 1- Imāni kho bhante tīṇi gandhajātāni, yesaṃ anuvātameva gandho gacchati no paṭivātaṃ. Atthi nu kho bhante kiñci gandhajātaṃ, yassa anuvātaṃpi gandho gacchati, paṭivātaṃpi gandho gacchati, anuvātap paṭivātaṃpi gandho gacchatīti. Athassa bhagavā pañhaṃ vissajjento "atthānanda gandhajātaṃ, yassa anuvātaṃpi gandho gacchati, paṭivātaṃpi gandho gacchati, anuvātappaṭivātaṃpi gandho gacchatīti. "katamaṃ pana taṃ bhante gandhajātaṃ, yassa anuvātaṃpi gandho gacchati, paṭivātaṃpi gandho gacchati, anuvātappaṭivātaṃpi gandho gacchatīti. "idhānanda yasmiṃ gāme vā nigame vā itthī vā puriso vā buddhaṃ saraṇaṃ gato hoti, dhammaṃ saraṇaṃ gato hoti, saṅghaṃ saraṇaṃ gato hoti; pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato hoti, kāmesu micchācārā paṭivirato hoti, musāvādā paṭivirato hoti, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti; sīlavā hoti kalyāṇadhammo; vigatamalamaccherena cetasā agāraṃ ajjhāvasati muttacāgo payatapāṇi vossaggarato yācayogo dānasaṃvibhāgarato, tassa disāsu samaṇabrāhmaṇā vaṇṇaṃ bhāsanti `asukasmiṃ nāma gāme vā nigame vā itthī vā puriso vā buddhaṃ saraṇaṃ gato hoti, .pe. Dānasaṃvibhāgaratoti. Devatāpissa vaṇṇaṃ bhāsanti `asukasmiṃ nāma gāme vā nigame vā itthī vā puriso @Footnote: 1. itisaddo natthi. ña. va.--------------------------------------------------------------------------------------------- page79.
Vā buddhaṃ saraṇaṃ gato hoti, .pe. Dānasaṃvibhāgaratoti. Idaṃ kho taṃ ānanda gandhajātaṃ, yassa anuvātaṃpi gandho gacchati, paṭivātaṃpi gandho gacchati, anuvātappaṭivātaṃpi gandho gacchatīti vatvā imā gāthā abhāsi 1- "na pupphagandho paṭivātameti, na candanaṃ tagaramallikā vā; satañca gandho paṭivātameti. Sabbā disā sappuriso pavāyati. Candanaṃ tagaraṃ vāpi uppalaṃ atha vassikī etesaṃ gandhajātānaṃ sīlagandho anuttaroti. 2- Tattha "na pupphagandhoti: tāvatiṃsabhavane pāricchattakarukkho āyāmato ca vitthārato ca yojanasatiko, tassa pupphānaṃ ābhā paññāsayojanāni gacchati, gandho yojanasataṃ, sopi anuvātameva gacchati, paṭivātaṃ pana aḍḍhaṅgulaṃpi gantuṃ na sakkoti, evarūpopi na pupphagandho paṭivātameti. Candananti: candanagandho. Tagaramallikā vāti: imesaṃpi gandho eva adhippeto. Sāragandhānaṃ aggassa hi lohitacandanassāpi tagaramallikāyapi anuvātameva yāti no paṭivātaṃ. Satañca gandhoti: sappurisānaṃ pana buddhappaccekabuddhasāvakānaṃ sīlagandho paṭivātameti. Kiṃkāraṇā? sabbā disā sappuriso pavāyatīti: yasmā sappuriso @Footnote: 1. vatvā imā gāthā abhāsīti na dissanti. ña. va. 2. candanaṃ .pe. anuttaroti @na dissati. ña. va.--------------------------------------------------------------------------------------------- page80.
Sīlagandhena sabbā disā ajjhottharitvā gacchati; tasmā "tassa gandho paṭivātametīti vattabbo; tena vuttaṃ "paṭivātametīti. Vassikīti: jātisumanā. Etesanti: imesaṃ candanādīnaṃ gandhajātānaṃ gandhato sīlavantānaṃ sappurisānaṃ sīlagandhova anuttaro asadiso appaṭibhāgoti. Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pattā. Desanā mahājanassa sātthikā jātāti. Ānandattherapañhavatthu. ------------ 10. Mahākassapattherapiṇḍapātadānavatthu. 1- (42) "appamatto ayaṃ gandhoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto mahākassapattherassa piṇḍapātadānaṃ ārabbha kathesi. Ekasmiṃ hi divase thero sattāhaccayena nirodhā vuṭṭhāya "rājagahe sapadānaṃ piṇḍāya carissāmīti nikkhami. Tasmiṃ samaye sakkassa devarañño paricārikā kakuṭapādiniyo pañcasatā accharāyo "therassa piṇḍapātaṃ dassāmāti ussāhajātā pañca piṇḍapātasatāni sajjetvā ādāya antarāmagge ṭhatvā "bhante imaṃ piṇḍapātaṃ gaṇhatha, saṅgahaṃ no karothāti vadiṃsu. "gacchatha tumhe ahaṃ duggatānaṃ saṅgahaṃ karissāmīti. "bhante mā no nāsetha, saṅgahaṃ no @Footnote: 1. mahākassapattherapiṇḍapātadinnavatthūti sabbattha dissati.--------------------------------------------------------------------------------------------- page81.
Karothāti. Thero ñatvā puna paṭikkhipitvā apagantuṃ anicchamānā yācantiyo "attano pamāṇaṃ na jānātha, apagacchathāti accharaṃ pahari. Tā therassa accharasaddaṃ sutvā santhambhitvā ṭhātuṃ asakkontiyo palāyitvā devalokameva gantvā sakkena "kahaṃ gatatthāti puṭṭhā "samāpattivuṭṭhitassa mahākassapattherassa piṇḍapātaṃ dassāmāti gatamhā devāti. "dinno pana voti. "gaṇhituṃ na icchatīti. "kiṃ kathesīti. "duggatānaṃ saṅgahaṃ karissāmīti āha devāti. "tumhe kenākārena gatāti. "imināva devāti. Sakko "tumhādisiyo therassa piṇḍapātaṃ kiṃ dassantīti sayaṃ dātukāmo hutvā jarājiṇṇo mahallako khaṇḍadanto palitakeso obhaggasarīro mahallakatantavāyo hutvā sujampi devadhītaraṃ tathārūpameva mahallikaṃ katvā ekaṃ pesakāravīthiṃ māpetvā tantaṃ pasārento acchi. Theropi "duggatānaṃ saṅgahaṃ karissāmīti nagarābhimukho gacchanto bahinagare eva taṃ vīthiṃ disvā olokento dve jane addasa. Tasmiṃ khaṇe sakko tantaṃ pasāreti, sujātā tasaraṃ vaṭṭeti. Thero cintesi "ime mahallakakālepi kammaṃ karonti, imasmiṃ nagare imehi duggatataro natthi maññe, imehi dinnaṃ uḷuṅkamattampi gahetvā imesaṃ saṅgahaṃ karissāmīti. So tesaṃ gehābhimukhova ahosi. Sakko taṃ āgacchantaṃ disvā sujaṃ āha "bhadde mayhaṃ ayyo ito āgacchati, taṃ apassantī viya hutvā nisīda, khaṇena naṃ vañcetvā piṇḍapātaṃ dassāmāti. Thero āgantvā gehadvāre aṭṭhāsi. Tepi apassantā viya attano--------------------------------------------------------------------------------------------- page82.
Kammameva karontā thokaṃ āgamiṃsu. Atha sakko "gehadvāre eko thero viya ṭhito, upadhārehi tāvāti āha. "gantvā upadhāretha sāmīti. So gehā nikkhamitvā, theraṃ pañcappatiṭṭhitena vanditvā, ubhohi hatthehi jannukāni olambitvā nitthunanto uṭṭhāya, "kataratthero nu kho ayyoti thokaṃ osakkitvā, "akkhīni me dhūmāyantīti. Vatvā, nalāṭe hatthaṃ ṭhapetvā uddhaṃ oloketvā, "aho dukkhaṃ, ayyo no mahākassapatthero cirassaṃ me kuṭidvāraṃ āgato, atthi nu kho kiñci geheti āha. Sujātā thokaṃ ākulā viya hutvā "atthi sāmīti paṭivacanaṃ adāsi. Sakko "bhante `lūkhaṃ vā paṇītaṃ vāti acintetvā saṅgahaṃ no karothāti pattaṃ gaṇhi. Thero "etehi dinnaṃ sākaṃ vā hotu kuṇḍakamuṭṭhi vā, saṅgahaṃ nesaṃ karissāmīti pattaṃ adāsi. So antogehaṃ pavisitvā ghaṭiodanaṃ nāma ghaṭito uddharitvā pattaṃ pūretvā therassa hatthe ṭhapesi. So ahosi piṇḍapāto anekasūpabyañjano sakalarājagahanagaraṃ gandhena ajjhotthari. Tadā thero cintesi "ayaṃ puriso appesakkho, piṇḍapāto mahesakkho sakkassa bhojanasadiso, ko nu kho esoti. Atha naṃ "sakkoti ñatvā āha "bhāriyaṃ te kammaṃ kataṃ duggatānaṃ sampattiṃ vilumpantena, ajja mayhaṃ dānaṃ datvā kocideva duggato senāpatiṭṭhānaṃ vā seṭṭhiṭṭhānaṃ vā labheyyāti. "mayā duggatataro natthi bhanteti. "kiṃkāraṇā tvaṃ duggato devaloke rajjasiriṃ anubhavantoti. "bhante evannāmetaṃ; mayā pana, anuppanne buddhe, kalyāṇakammaṃ kataṃ, buddhuppāde vattamāne, kalyāṇakammaṃ katvā--------------------------------------------------------------------------------------------- page83.
`cūḷarathadevaputto Mahārathadevaputto anekavaṇṇadevaputtoti ime tayo samānadevaputtā mama āsannaṭṭhāne nibbattā mayā tejavantatarā; ahañhi, tesu devaputtesu `nakkhattaṃ kīḷissāmāti pariccārikāyo gahetvā antaravīthiṃ otiṇṇesu, palāyitvā gehaṃ pavisāmi; tesaṃ hi sarīrato tejo mama sarīraṃ ottharati, mama sarīrato tejo tesaṃ sarīraṃ na ottharati, ko mayā duggatataro bhanteti. "evaṃ santepi, ito paṭṭhāya mayhaṃ mā evaṃ vañcetvā dānaṃ adāsīti. "vañcetvā tumhākaṃ dāne dinne, mayhaṃ kusalaṃ atthi natthīti. "atthi āvusoti. "evaṃ sante, kusalakammakaraṇaṃ nāma mayhaṃ bhāro bhanteti. So evaṃ vatvā theraṃ vanditvā sujaṃ ādāya theraṃ padakkhiṇaṃ katvā vehāsaṃ abbhuggantvā "aho dānaṃ paramadānaṃ kassape supatiṭṭhitanti udānaṃ udānesi. Tena vuttaṃ 1- "ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena āyasmā mahākassapo pipphaliguhāyaṃ viharati, sattāhaṃ ekapallaṅkena nisinno hoti 2- aññataraṃ samādhiṃ samāpajjitvā. Athakho āyasmā mahākassapo tassa sattāhassa accayena tamhā samādhimhā vuṭṭhāsi. Athakho āyasmato mahākassapassa tamhā samādhimhā vuṭṭhitassa etadahosi `yannūnāhaṃ rājagahaṃ piṇḍāya paviseyyanti. Tena kho pana samayena pañcamattāni devatāsatāni ussukkaṃ āpannāni honti āyasmato mahākassapassa @Footnote: 1. khu. u. 25/114. 2. pāliyaṃ hotisaddo natthi.--------------------------------------------------------------------------------------------- page84.
Piṇḍapātappaṭilābhāya. Athakho āyasmā mahākassapo tāni pañcamattāni devatāsatāni paṭikkhipitvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi. Tena kho pana samayena sakko devānamindo āyasmato mahākassapassa piṇḍapātaṃ dātukāmo hoti pesakārakavaṇṇaṃ abhinimminitvā tantaṃ vāyamāno, 1- sujātā asurakaññā tasaraṃ vaṭṭeti. 2- Athakho āyasmā mahākassapo, 3- yena sakkassa devānamindassa nivesanaṃ, tenupasaṅkami; addasā kho sakko devānamindo āyasmantaṃ mahākassapaṃ dūratova āgacchantaṃ; disvā 4- gharā nikkhamitvā paccuggantvā hatthato pattaṃ gahetvā gharaṃ pavisitvā ghaṭiodanaṃ 5- uddharitvā pattaṃ pūretvā āyasmato mahākassapassa adāsi. So ahosi piṇḍapāto anekasūpo anekabyañjano. Athakho āyasmato mahākassapassa etadahosi "ko nu kho ayaṃ satto, yassāyaṃ evarūpo iddhānubhāvoti. Athakho āyasmato mahākassapassa etadahosi "sakko kho 6- ayaṃ devānamindoti. Viditvā 7- sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca "kataṃ kho te idaṃ kosiya, mā punapi evarūpamakāsīti. "amhākaṃpi bhante kassapa puññenattho, 8- amhākaṃpi puññena karaṇīyanti. Athakho sakko devānamindo āyasmantaṃ mahākassapaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse antalikkhe tikkhattuṃ udānaṃ udānesi @Footnote: 1. vinātīti dissati. 2. pūretīti. 3. etthantare ca "rājagahe sapadānaṃ piṇḍāya @caramānoti. 4. disvānāti. 5. ghaṭiyā odananti dissati. 6. sakko nu khoti. @7. iti viditvāti. 8. puññena atthoti. ña. va.--------------------------------------------------------------------------------------------- page85.
"aho dānaṃ paramadānaṃ kassape supatiṭṭhitaṃ, aho dānaṃ paramadānaṃ kassape supatiṭṭhitaṃ, aho dānaṃ paramadānaṃ kassape supatiṭṭhitanti. 1- Bhagavā vihāre ṭhito eva tassa saddaṃ sutvā bhikkhū āmantetvā "passatha bhikkhave sakkaṃ devānamindaṃ udānaṃ udānetvā ākāsena gacchantanti āha. "kiṃ pana tena kataṃ bhanteti. "vañcetvā tena mayhaṃ puttassa kassapassa piṇḍapāto dinno, taṃ datvā tuṭṭhamānaso udānaṃ udānento gacchatīti. "therassa piṇḍapātaṃ dātuṃ vaṭṭatīti kathantena bhante ñātanti. "bhikkhave mama puttasadisannāma piṇḍapātikaṃ devāpi manussāpi pihayantīti vatvā sayaṃpi udānaṃ udānesi. Sutte pana ettakameva āgataṃ "assosi kho bhagavā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya sakkassa devānamindassa vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse antalikkhe tikkhattuṃ udānaṃ udānentassa "aho dānaṃ paramadānaṃ kassape supatiṭṭhitaṃ, aho dānaṃ paramadānaṃ kassape supatiṭṭhitanti. Athakho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi "piṇḍapātikassa bhikkhuno attabharassa anaññaposino devā pihayanti tādino upasantassa sadā satīmatoti. @Footnote: 1. ime visamasamapādā na dissanti. ña. va.--------------------------------------------------------------------------------------------- page86.
Imañca udānaṃ udānetvā "bhikkhave sakko devānamindo mama puttassa sīlagandhena āgantvā piṇḍapātaṃ adāsīti vatvā imaṃ gāthamāha "appamatto ayaṃ gandho yvāyaṃ tagaracandanī, yo ca sīlavataṃ gandho vāti devesu uttamoti. Tattha "appamattoti: parittappamāṇo. Yo ca sīlavatanti: yo pana sīlavantānaṃ sīlagandho, so tagare viya lohitacandane viya ca parittako na hoti ativiya uḷāro vipphārito, teneva kāraṇena vāti devesu uttamo varo seṭṭho hutvā devesu ca manussesu ca sabbatthakameva vāti ottharanto gacchatīti. Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pattā. Desanā mahājanassa sātthikā jātāti. Mahākassapattherapiṇḍapātadānavatthu. ------------ 11. Godhikattheraparinibbānavatthu. (43) "tesaṃ sampannasīlānanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā rājagahaṃ upanissāya veḷuvane viharanto godhikattherassa parinibbānaṃ ārabbha kathesi. So hi āyasmā isigilipasse kālasilāyaṃ viharanto appamatto--------------------------------------------------------------------------------------------- page87.
Ātāpi pahitatto sāmāyikaṃ cetovimuttiṃ phusitvā ekassa anusāyikassa rogassa vasena tato parihāyi. So dutiyampi tatiyampi chakkhattuṃ jhānaṃ nibbattetvā parihīno sattame vāre uppādetvā cintesi "ahaṃ chakkhattuṃ jhānā parihīno, parihīnajjhānassa kho pana aniyatā gati, idāneva satthaṃ āharissāmīti kesoropanasatthaṃ gahetvā galanāliṃ chindituṃ mañcake nipajji. Māro tassa cittaṃ ñatvā "ayaṃ bhikkhu satthaṃ āharitukāmo, satthaṃ āharantā kho pana jīvite nirapekkhā honti, te vipassanaṃ paṭṭhapetvā arahattaṃpi pāpuṇanti, sacāhaṃ etaṃ vāressāmi, na me vacanaṃ karissati, satthāraṃ vārāpessāmīti aññātakavesena satthāraṃ upasaṅkamitvā evamāha "mahāvīra mahāpuñña iddhiyā yasasā jala sabbaverabhayātīta pāde vandāmi cakkhuma. Sāvako te mahāvīra maraṇaṃ maraṇābhibhū ākaṅkhati cetayati, taṃ nisedha jutindhara. Kathaṃ hi bhagavā tuyhaṃ sāvako sāsane rato appattamānaso sekho kālaṃ kayirā janesutāti. 1- Tasmiṃ khaṇe therena satthaṃ āharitaṃ hoti. Satthā "māro ayanti viditvā imaṃ gāthamāha "evaṃ hi dhīrā kubbanti nāvakaṅkhanti jīvitaṃ, samūlaṃ taṇhaṃ abbuyha godhiko parinibbutoti. @Footnote: 1. saṃ. sa. 15/177.--------------------------------------------------------------------------------------------- page88.
Athakho bhagavā sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ therassa satthaṃ āharitvā nipannaṭṭhānaṃ agamāsi. Tasmiṃ khaṇe māro pāpimā "kattha nu kho imassa paṭisandhiviññāṇaṃ patiṭṭhitanti dhūmarāsi viya timirapuñjo viya ca hutvā sabbadisāsu therassa viññāṇaṃ samanvesati. 1- Taṃ bhagavā dhūmatimirabhāvaṃ bhikkhūnaṃ dassetvā "eso kho bhikkhave māro pāpimā godhikassa kulaputtassa viññāṇaṃ samanvesati `kattha godhikassa kulaputtassa viññāṇaṃ patiṭṭhitanti, appatiṭṭhiteneva bhikkhave viññāṇena godhiko kulaputto parinibbutoti āha. Māropi tassa viññāṇaṭṭhānaṃ daṭṭhuṃ asakkonto kumāravaṇṇo 2- hutvā beluvapaṇḍuvīṇaṃ ādāya satthāraṃ upasaṅkamitvā pucchi "uddhaṃ adho ca tiriyaṃ disāsu ca vidisāsu ca 3- anvesaṃ nādhigacchāmi, godhiko so kuhiṃ gatoti. Atha naṃ satthā āha "yo 4- dhīro dhītisampanno jhāyī jhānarato sadā ahorattaṃ anuyuñjaṃ jīvitaṃ anikāmayaṃ jitvāna maccuno senaṃ anāgantvā punabbhavaṃ samūlaṃ taṇhaṃ abbuyha godhiko parinibbutoti. Evaṃ vutte, [5]- @Footnote: 1. Sī. Yu. samannesati. 2. Sī. Yu. kumāravaṇṇī. Ma. kumāravaṇṇaṃ. @3. Sī. Ma. Yu. disā @anudisāsvahaṃ. 4. Sī. Yu. so. 5. Sī. Yu. etthantare "māro pāpimā bhagavantaṃ @gāthāya ajjhabhāsīti atthi.--------------------------------------------------------------------------------------------- page89.
"tassa sokaparetassa vīṇā kacchā abhassatha tato so dummano yakkho tatthevantaradhāyathāti. Satthāpi "kinte pāpima godhikassa kulaputtassa nibbattaṭṭhānena, tassa hi nibbattaṭṭhānaṃ tumhādisānaṃ satampi sahassampi daṭṭhuṃ na sakkotīti vatvā imaṃ gāthamāha "tesaṃ sampannasīlānaṃ appamādavihārinaṃ sammadaññā vimuttānaṃ māro maggaṃ na vindatīti. Tattha "tesanti: yathā appatiṭṭhitena viññāṇena godhiko kulaputto parinibbuto, ye ca evaṃ parinibbāyanti, tesaṃ. Sampannasīlānanti: paripuṇṇasīlānaṃ. Appamādavihārinanti: satiavippavāsasaṅkhātena appamādena viharantānaṃ. Sammadaññā vimuttānanti: hetunā nayena kāraṇena jānitvā "tadaṅgavimuttiyā vikkhambhanavimuttiyā samucchedavimuttiyā paṭipassaddhivimuttiyā nissaraṇavimuttiyāti imāhi pañcahi vimuttīhi vimuttānaṃ. Māro maggaṃ na vindatīti: evarūpānaṃ mahākhīṇāsavānaṃ sabbatthāmena maggantopi māro gatamaggaṃ na vindati na paṭilabhati na passatīti. Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pattā. Desanā mahājanassa sātthikā jātāti. Godhikattheraparinibbānavatthu. ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- page90.
12. Garahadinnavatthu. (44) "yathā saṅkāradhānasminti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto garahadinnaṃ nāma niggaṇṭhasāvakaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ hi sirigutto ca garahadinno ca dve sahāyakā ahesuṃ. Tesu sirigutto upāsako. Garahadinno niggaṇṭhasāvako. Taṃ niggaṇṭhā abhikkhaṇaṃ evaṃ vadanti "tava sahāyakaṃ siriguttaṃ `kiṃ tvaṃ samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamasi, tassa santike kiṃ labhissasīti vatvā, yathā amhe upasaṅkamitvā amhākaṃ deyyadhammaṃ dassati, kiṃ evaṃ ovadituṃ na vaṭṭatīti. Garahadinno tesaṃ vacanaṃ sutvā abhikkhaṇaṃ gantvā ṭhitanisinnaṭṭhānādīsu siriguttaṃ evaṃ vadesi "samma kinte samaṇena gotamena, taṃ upasaṅkamitvā kiṃ labhissasi, kinte mama ayye upasaṅkamitvā tesaṃ dānaṃ dātuṃ na vaṭṭatīti. Sirigutto tassa kathaṃ sutvāpi bahudivase tuṇhī hutvā nibbijjitvā ekadivasaṃ "samma tvaṃ abhikkhaṇaṃ āgantvā maṃ ṭhitaṭṭhānādīsu evaṃ vadesi `samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamitvā kiṃ labhissasi, mama ayye upasaṅkamitvā tesaṃ dānaṃ dehīti, kathehi tāva me, tava ayyā kiṃ jānantīti. "aho sāmi mā evaṃ vadi, mama ayyānaṃ aññātannāma natthi, sabbaṃ atītānāgatappaccuppannaṃ sabbaṃ kāyavacīmanokammaṃ `idaṃ bhavissati idaṃ na bhavissatīti sabbaṃ bhabbābhabbaṃ jānantīti. "jānantīti vadesīti. "āma vademīti. "yadi evaṃ, bhāriyante kataṃ ettakaṃ kālaṃ mayhaṃ etamatthaṃ anācikkhantena, ajja mayā ayyānaṃ ñāṇānubhāvo ñāto, gaccha--------------------------------------------------------------------------------------------- page91.
Samma ayye mama vacanena nimantehīti. So niggaṇṭhānaṃ santikaṃ gantvā te vanditvā "mayhaṃ sahāyako sirigutto svātanāya tumhe nimantetīti āha. "siriguttena sāmaṃ tvaṃ vuttoti. "āma ayyāti. Te haṭṭhatuṭṭhā hutvā "nipphannaṃ no kiccaṃ, siriguttassa amhesu pasannakālato paṭṭhāya kā nāma sampatti amhākaṃ na bhavissatīti vadiṃsu. Siriguttassāpi mahantaṃ nivesanaṃ. So tasmiṃ dvinnaṃ gehānaṃ antare ubhato dīghaṃ āvāṭaṃ khanāpetvā gūthakalalassa pūrāpesi, bahiāvāṭe dvīsu pariyantesu khānuke koṭṭāpetvā tesu rajjuyo bandhāpetvā āsanānaṃ uparimapāde āvāṭassa purimapasse ṭhapāpetvā pacchimapāde rajjukesu ṭhapāpesi "evaṃ nisinnakāleyeva avaṃsirā patissantīti maññamāno, yathā āvāṭo na paññāyati; evaṃ āsanānaṃ upari paccattharaṇāni dāpesi, mahantamahantā cāṭiyo dhovāpetvā kadalipaṇṇehi ca pilotikāhi ca mukhāni bandhāpetvā tā tucchā eva gehassa pacchābhāge bahiyāgubhattasitthasappiphāṇitapūvacuṇṇamakkhitā katvā ṭhapāpesi. Garahadinno pātova tassa gharaṃ vegena gantvā "ayyānaṃ sakkāro sajjitoti pucchi. "āma samma sajjitoti. "kahaṃ panesoti. "etāsu ettakāsu cāṭīsu yāgu, ettakāsu bhattaṃ, ettakāsu sappiphāṇitapūvādīni, āsanāni paññattānīti. So "sādhūti vatvā gato. Tassa gatakāle pañcasatā niggaṇṭhā āgamiṃsu. Sirigutto gehā nikkhamitvā pañcappatiṭṭhitena niggaṇṭhe vanditvā tesaṃ purato añjaliṃ paggayha ṭhito cintesi "tumhe kira atītādibhedaṃ sabbaṃ--------------------------------------------------------------------------------------------- page92.
Jānātha, evaṃ tumhākaṃ upaṭṭhākena mayhaṃ kathitaṃ; sace sabbaṃ tumhe jānātha, mayhaṃ gehaṃ mā pavisatha; mama gehaṃ paviṭṭhānaṃ hi vo neva yāgu atthi na bhattādīni; sace ajānitvā pavisissatha, gūthaāvāṭe vo pātetvā pothessāmīti; evaṃ cintetvā purisānaṃ saññaṃ adāsi "etesaṃ nisīdanabhāvaṃ ñatvā pacchimapasse ṭhatvā āsanānaṃ upari paccattharaṇāni apaneyyātha, mā tāni asucinā makkhiyiṃsūti. Atha niggaṇṭhe "ito etha bhanteti āha. Niggaṇṭhā pavisitvā pattharitāsanesu nisīdituṃ ārabhiṃsu. Atha ne manussā vadiṃsu "āgametha bhante, mā tāva nisīdathāti. "kiṃkāraṇāti. "amhākaṃ gehaṃ paviṭṭhānaṃ ayyānaṃ vattaṃ ñatvā nisīdituṃ vaṭṭatīti. "kiṃ kātuṃ vaṭṭati āvusoti. "attano attano pattāsanamūlesu ṭhatvā sabbehi ekappahāreneva nisīdituṃ vaṭṭatīti. Idaṃ kira so "ekasmiṃ āvāṭe patite, mā avasesā nisīdiṃsūti kāresi. Te "sādhūti vatvā "imehi kathitakathaṃ amhehi kātuṃ vaṭṭatīti cintayiṃsu. Atha sabbe attano attano pattāsanamūle paṭipāṭiyā aṭṭhaṃsu. Atha ne "bhante khippaṃ ekappahāreneva nisīdathāti vatvā tesaṃ nisīdanabhāvaṃ ñatvā āsanānaṃ upari paccattharaṇāni nīhariṃsu. Niggaṇṭhā ekappahāreneva nisinnā, rajjūnaṃ upari ṭhapitā āsanapādā bhaṭṭhā. Niggaṇṭhā avaṃsirā āvāṭe patiṃsu. Sirigutto, tesu patitesu, dvāraṃ pidahitvā uttiṇṇuttiṇṇe "atītānāgatappaccuppannaṃ kasmā na jānāthāti daṇḍehi pothāpetvā "ettakaṃ etesaṃ vaṭṭissatīti dvāraṃ vivarāpesi. Te nikkhamitvā palāyituṃ ārabhiṃsu. Gamanamagge pana tesaṃ suddhāparikammakataṃ bhūmiṃ picchilaṃ--------------------------------------------------------------------------------------------- page93.
Kārāpesi. Te tattha asaṇṭhahitvā patite patite puna pothāpetvā "alaṃ ettakaṃ tumhākanti uyyojesi. Te "nāsitamhā tayā, nāsitamhā tayāti kandantā upaṭṭhākassa gehadvāraṃ agamaṃsu. Garahadinno tesaṃ taṃ vippakāraṃ disvā kuddho "nāsitamhi siriguttena, hatthaṃ pasāretvā vandantānaṃ cha devaloke yathāruciyā dātuṃ samatthe nāma puññakkhettabhūte mama ayye pothāpetvā byasanaṃ pāpesīti rājakulaṃ gantvā tassa kahāpaṇasahassaṃ daṇḍaṃ kāresi. Athassa rājā sāsanaṃ pesesi. So gantvā rājānaṃ vanditvā "deva upaparikkhitvā daṇḍaṃ gaṇhissatha, mā anupaparikkhitvāti āha. "upaparikkhitvā gaṇhissāmīti. "sādhu deva, tenahi gaṇhāhīti. "tenahi bhaṇāhīti. "deva mayhaṃ sahāyako niggaṇṭhasāvako maṃ upasaṅkamitvā ṭhitanisinnaṭṭhānādīsu abhiṇhaṃ evaṃ vadesi `samma kinte samaṇena gotamena, taṃ upasaṅkamitvā kiṃ labhissatīti idaṃ ādiṃ katvā sirigutto sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocetvā "deva sace imasmiṃ kāraṇe daṇḍaṃ gahetuṃ yuttaṃ, gaṇhathāti. Rājā garahadinnaṃ oloketvā "saccaṃ kira te evaṃ vuttanti āha. "saccaṃ devāti. "tvaṃ ettakampi ajānante `satthāroti gahetvā vicaranto `sabbaṃ jānantīti kiṃkāraṇā tathāgatasāvakassa kathesi, tayā āropitadaṇḍo tuyhameva hotūti. Evaṃ sveva daṇḍaṃ pāpito, tasseva kulupakā pothetvā nīhaṭā. So taṃ kujjhitvā tato paṭṭhāya aḍḍhamāsamattaṃ siriguttena saddhiṃ akathetvā cintesi "evaṃ vicarituṃ mayhaṃ ayuttaṃ, 1- etassa @Footnote: 1. Sī. Yu. nāgghati.--------------------------------------------------------------------------------------------- page94.
Kulupakānaṃpi mayā byasanaṃ kātuṃ vaṭṭatīti siriguttaṃ upasaṅkamitvā āha "sahāya siriguttāti. "kiṃ sammāti. "ñātisuhajjānaṃ nāma kalahopi hoti vivādopi, tvaṃ kiñci na kathesi, kasmā evaṃ karosīti. "samma tava mayā saddhiṃ akathanato na kathemi, yaṃ kataṃ, katameva taṃ; na mayaṃ mettiṃ bhindissāmāti. Tato paṭṭhāya ubhopi ekaṭṭhāne tiṭṭhanti nisīdanti. Athekadivasaṃ sirigutto garahadinnaṃ āha "kinte niggaṇṭhehi, te upasaṅkamitvā kiṃ labhissasi, mama satthāraṃ upasaṅkamituṃ vā ayyānaṃ dānaṃ dātuṃ vā kinte na vaṭṭatīti. Sopi etameva paccāsiṃsati, tenassa kaṇḍuvaṇaṭṭhāne nakhena vilekhitaṃ viya ahosi. Sopi siriguttaṃ "tava satthā kiṃ jānātīti pucchi. "ambho mā evaṃ vada, satthu me ajānitabbaṃ nāma natthi; atītādibhedaṃ sabbaṃ jānāti, soḷasahākārehi sattānaṃ cittaṃ paricchindatīti. "evaṃ na jānāmi, kasmā mayhaṃ ettakaṃ kālaṃ na kathesi; tenahi gaccha, satthāraṃ svātanāya nimantehi, bhojessāmi, pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ mama bhikkhaṃ gaṇhituṃ vadehīti. Sirigutto satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā evamāha "bhante mama sahāyako garahadinno tumhe nimantāpeti, pañcahi kira bhikkhusatehi saddhiṃ sve tassa bhikkhaṃ gaṇhatha; purimadivase kho pana tassa kulupakānaṃ mayā idaṃ nāma kataṃ, mayā katassa paṭikkaraṇaṃpi na jānāmi, tumhākaṃ suddhacittena bhikkhaṃ dātukāmataṃpi na jānāmi, āvajjetvā, yuttañce, adhivāsetha, no ce mā adhivāsayitthāti. Satthā "kiṃ nu kho so amhākaṃ dātukāmoti--------------------------------------------------------------------------------------------- page95.
Āvajjetvā addasa "dvinnaṃ gehānaṃ antare mahantaṃ āvāṭaṃ khanāpetvā asītisakaṭamattāni khadīradārūni āharāpetvā pūretvā aggiṃ datvā amhe aṅgāraāvāṭe pātetvā niggaṇhitukāmoti, puna āvajjesi "kinnu kho tattha gatappaccayā attho atthi natthīti, tato idaṃ addasa "ahaṃ aṅgāraāvāṭe pādaṃ pasāressāmi, taṃ paṭicchādetvā ṭhapitakilañjaṃ antaradhāyissati, aṅgārakāsuṃ bhinditvā cakkamattaṃ mahāpadumaṃ uṭṭhahissati, athāhaṃ padumakaṇṇikaṃ akkamanto gantvā āsane nisīdissāmi, pañcasatāpi bhikkhū tatheva gantvā nisīdissanti; mahājano sannipatissati, ahaṃ tasmiṃ samāgame dvīhi gāthāhi anumodanaṃ karissāmi, anumodanāpariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo bhavissati, sirigutto ca garahadinno ca sotāpannā bhavissanti, attano dhanarāsiṃ sāsane vikkirissanti; imaṃ kulaputtaṃ nissāya mayā gantuṃ vaṭṭatīti bhikkhaṃ adhivāsesi. Sirigutto satthu adhivāsanaṃ viditvā garahadinnassa ārocetvā "lokajeṭṭhassa sakkāraṃ karohīti āha. Garahadinno "idānissa kattabbayuttakaṃ jānissāmīti dvinnaṃ gehānaṃ antare mahantaṃ āvāṭaṃ khanāpetvā asītisakaṭāni 1- khadīradārūni āharāpetvā [2]- aggiṃ datvā sabbarattiṃ dhūmāpetvā khadīraṅgārarāsiṃ kāretvā āvāṭamatthake rukkhapadarāni ṭhapetvā kilañjena paṭicchādetvā gomayena limpāpetvā ekena passena dubbaladaṇḍake attharitvā gamanamaggaṃ kāresi "evaṃ @Footnote: 1. Sī. Yu. asītisakaṭamattāni. 2. Sī. Yu. etthantare "pūretvāti atthi.--------------------------------------------------------------------------------------------- page96.
Akkantakkantakāle daṇḍakesu bhaggesu, parivattitvā aṅgārakāsuyaṃ patissantīti maññamāno, gehapacchābhāge siriguttena ṭhapitaniyāmeneva cāṭiyo ṭhapāpesi, āsanānipi tatheva paññāpesi. Sirigutto pātova tassa gehaṃ gantvā "kato te samma sakkāroti āha. "āma sammāti. "kahaṃ panesoti. "ehi, passāmāti sabbaṃ siriguttena dassitaniyāmeneva dassesi. Sirigutto "sādhu sammāti āha. Mahājano sannipati. Micchādiṭṭhikena hi nimantite satthari, mahanto sannipāto hoti. Micchādiṭṭhikāpi "samaṇassa gotamassa vippakāraṃ passissāmāti sannipatanti. Sammādiṭṭhikāpi "ajja satthā mahādhammadesanaṃ desessati, buddhavisayaṃ buddhalīḷhaṃ upadhāressāmāti sannipatanti. Punadivase satthā pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ garahadinnassa gehadvāraṃ agamāsi. So gehā nikkhamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā purato añjaliṃ paggayha ṭhito cintesi "bhante `tumhe kira atītādibhedaṃ sabbaṃ jānātha, sattānaṃ soḷasahākārehi cittaṃ paricchindathāti evaṃ tumhākaṃ upaṭṭhākena mayhaṃ kathitaṃ; sace jānātha, 1- mayhaṃ gehaṃ mā pavisatha, paviṭṭhānaṃ hi vo neva yāgu atthi na bhattādīni, sabbe kho pana tumhe aṅgārakāsuyaṃ pātetvā niggaṇhissāmīti; evaṃ cintetvā satthu pattaṃ gahetvā "ito etu bhagavāti vatvā "bhante amhākaṃ gehaṃ āgatānaṃ vattaṃ ñatvā āgantuṃ vaṭṭatīti āha. "kiṃ kātuṃ vaṭṭati āvusoti. "ekekassa pavisitvā purato gantvā nisinnakāle pacchā aññena āgantuṃ vaṭṭatīti. @Footnote: 1. Sī. Ma. sace na jānātha.--------------------------------------------------------------------------------------------- page97.
Evaṃ kirassa ahosi "purato gacchantaṃ aṅgārakāsuyaṃ patitaṃ disvā avasesā nāgacchissanti, ekekameva pātetvā niggaṇhissāmīti. Satthā "sādhūti vatvā ekakova pāvisi. Garahadinno aṅgārakāsuṃ patvā apasakkitvā ṭhito "purato yātha bhanteti āha. Atha satthā aṅgārakāsumatthake pādaṃ pasāresi, kilañjaṃ antaradhāyi, aṅgārakāsuṃ bhinditvā cakkamattāni padumāni uṭṭhahiṃsu. Satthā padumakaṇṇikā akkamanto gantvā paññattabuddhāsane nisīdi. Bhikkhūpi tatheva gantvā āsane nisīdiṃsu. Garahadinnassa kāyato ḍāho uṭṭhahi. So vegena gantvā siriguttaṃ upasaṅkamitvā "sāmi tāṇaṃ me hohīti āha. "kimetanti. "pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ gehe yāgu vā bhattādīni vā natthi, kiṃ nu kho karomīti. "kiṃ pana tayā katanti. "ahaṃ dvinnaṃ gehānaṃ antare mahantaṃ āvāṭaṃ aṅgārapūraṃ kāresiṃ `tattha pātetvā niggaṇhissāmīti; atha naṃ bhinditvā mahāpadumāni uṭṭhahiṃsu, sabbe padumakaṇṇikā akkamitvā gantvā paññattāsane nisinnā, idāni kiṃ karomīti. "nanu tvaṃ idāneva mayhaṃ `ettakā cāṭiyo yāguyā ettakā bhattādīnanti dassesīti. "musā taṃ sāmi, tucchāva cāṭiyoti. "hotu, gaccha, tāsu cāṭīsu yāguādīni olokehīti. Taṃkhaṇaññeva tena yāsu cāṭīsu yāgu vuttā, tā yāguyā pūriṃsu, yāsu bhattādīni vuttāni, tā bhattādīnaṃ paripuṇṇāva ahesuṃ. Taṃ sampattiṃ disvā garahadinnassa sarīraṃ pītipāmojjena pūritaṃ, cittaṃ pasannaṃ. So sakkaccaṃ buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ parivisitvā katabhattakiccassa satthuno anumodanaṃ--------------------------------------------------------------------------------------------- page98.
Kāretukāmo pattaṃ gaṇhi. Satthā anumodanaṃ karonto "ime sattā paññācakkhuno abhāveneva mama sāvakānaṃ buddhasāsanassa ca guṇaṃ na jānanti, paññācakkhuvirahitā andhā nāma, paññavanto sacakkhukā nāmāti vatvā imā gāthā abhāsi "yathā saṅkāradhānasmiṃ ujjhitasmiṃ mahāpathe padumaṃ tattha jāyetha sucigandhaṃ manoramaṃ evaṃ saṅkārabhūtesu andhabhūte puthujjane atirocati paññāya sammāsambuddhasāvakoti. Tattha "saṅkāradhānasminti: saṅkāraṭṭhānasmiṃ, kacavararāsimhīti attho. Ujjhitasmiṃ mahāpatheti: mahāmagge chaḍḍitasmiṃ. Sucigandhanti: surabhigandhaṃ. Manoramanti: mano ettha ramatīti manoramaṃ. Saṅkārabhūtesūti: saṅkāramivabhūtesu. Puthujjaneti: puthūnaṃ kilesānaṃ jananato evaṃladdhanāme lokiyamahājane. Idaṃ vuttaṃ hoti; yathā nāma mahāpathe chaḍḍite saṅkāradhānasmiṃ asucijegucchapaṭikkūlepi sucigandhaṃ padumaṃ jāyetha, taṃ rājarājamahāmattādīnaṃ manoramaṃ piyaṃ manāpaṃ uparimatthake patiṭṭhānārahameva bhaveyya; evameva saṅkārabhūtesupi puthujjanesu jātesu, nippaññassa mahājanassa acakkhukassa antare nibbattopi attano paññābalena kāmesu ādīnavaṃ nekkhamme ca ānisaṃsaṃ disvā nikkhamitvā pabbajito pabbajjāmattenapi tato uttariṃ sīlasamādhippaññāvimuttivimuttiñāṇadassanāni āropetvāpi sammāsambuddhasāvako khīṇāsavo bhikkhu andhabhūte puthujjane atikkamitvā--------------------------------------------------------------------------------------------- page99.
Virocati sobhatīti. Desanāvasāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Garahadinno ca sirigutto ca sotāpattiphalaṃ pāpuṇiṃsu. Te sabbaṃ attano dhanaṃ buddhasāsane vippakkiriṃsu. Satthā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ agamāsi. Bhikkhū sāyaṇhasamaye dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ "aho acchariyā buddhaguṇā nāma, tathārūpaṃ nāma khadīraṅgārarāsiṃ bhinditvā padumāni uṭṭhahiṃsūti. Satthā āgantvā "kāya nuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti pucchitvā, "imāya nāmāti vutte, "anacchariyaṃ bhikkhave, yaṃ mama etarahi buddhabhūtassa aṅgārarāsito padumāni uṭṭhitāni, tāni pubbe padesañāṇe vattamānassa bodhisattabhūtassāpi me uṭṭhahiṃsūti vatvā "kadā bhante, ācikkhatha noti tehi yācito, atītaṃ āharitvā "kāmaṃ patāmi nirayaṃ uddhaṃpādo 1- avaṃsiro nānariyaṃ karissāmi; handa piṇḍaṃ paṭiggahāti imaṃ khadīraṅgārajātakaṃ 2- vitthāretvā kathesīti. Garahadinnavatthu. Pupphavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. Catuttho vaggo. --------- @Footnote: 1. uddhapādotipi atthi. 2. khu. jā. eka. 27/13. tadaṭṭhakathā 1/338.The Pali Atthakatha in Roman Book 20 page 64-99. http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=20&A=1324&pagebreak=1 อรรถกถาบาลีอักษรไทย :- http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=20&A=1324&pagebreak=1 อ่านอรรถกถาแปลไทย :- http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=25&i=14 เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :- http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=25&A=395 พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :- http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=25&A=385 The Pali Tipitaka in Roman Character :- http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=25&A=385 Contents of The Tipitaka Volume 25 http://84000.org/tipitaka/read/?index_25
        |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]