|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
442. 4. Sundarīnandātherīgāthāvaṇṇanā
āturaṃ asucintiādikā sundarīnandāya theriyā gāthā.
Ayampi kira padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā
viññutaṃ patvā satthu santike dhammaṃ suṇantī satthāraṃ ekaṃ bhikkhuniṃ jhāyinīnaṃ
aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikāraṃ 1- katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā kusalaṃ
upacinantī kappasatasahassaṃ devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde sakyarājakule
nibbatti, nandātissā nāmaṃ akaṃsu. Aparabhāge rūpasampattiyā sundarīnandā,
janapadakalyāṇīti ca paññāyittha. Bhaddakāpilānī viya ghanandhakāre dvādasahatthe gabbhe
padīpakiccaṃ natthi, sarīrobhāseneva joteti, etāsaṃ sataguṇena yasodharā sobhati. Sā amhākaṃ
@Footnote: 1 cha.Ma. adhikārakammaṃ
Bhagavati sabbaññutaṃ patvā anupubbena kapilavatthuṃ gantvā nandakumārañca rāhula-
kumārañca pabbājetvā gate suddhodanamahārāje ca parinibbute mahāpajāpatiyā
gotamiyā rāhulamātāya ca pabbajitāya cintesi "mayhaṃ jeṭṭhabhātā cakkavattirajjaṃ
pahāya pabbajitvā loke aggapuggalo buddho jāto, puttopissa rāhulakumāropi
pabbaji, bhattāpi 1- me nandarājā, mātāpi mahāpajāpatigotamī, bhaginīpi rāhulamātā
pabbajitā, idānāhaṃ gehe kiṃ karissāmi, pabbajissāmī"ti sā 2- bhikkhunupassayaṃ
gantvā ñātisinehena pabbaji, no saddhāya. Tasmā 3- pabbajitvāpi rūpaṃ nissāya
uppannamadā. "satthā rūpaṃ vivaṇṇeti garahati, anekapariyāyena rūpe ādīnavaṃ dassetī"ti
buddhupaṭṭhānaṃ na gacchatītiādi sabbaṃ heṭṭhā abhirūpanandāya vatthusmiṃ vuttanayeneva
veditabbaṃ. Ayaṃ pana viseso:- satthārā nimmitaṃ itthirūpaṃ anukkamena jarābhibhūtaṃ
disvā aniccato dukkhato anattato manasikarontiyā theriyā kammaṭṭhānābhimukhaṃ cittaṃ
ahosi. Taṃ disvā satthā tassā sappāyavasena dhammaṃ desento:-
[82] "āturaṃ asuciṃ 4- pūtiṃ passa nande samussayaṃ
asubhāya cittaṃ bhāvehi ekaggaṃ susamāhitaṃ.
[83] Yathā idaṃ tathā etaṃ yathā etaṃ tathā idaṃ
duggandhaṃ pūtikaṃ vāti bālānaṃ abhinanditaṃ.
[84] Evametaṃ avekkhantī rattindivamatanditā
tato sakāya paññāya abhinibbijjha dakkhisan"ti
imā tisso gāthā abhāsi.
Sā desanānusārena ñāṇaṃ pesetvā sotāpattiphale patiṭṭhahi. Tassā upari-
maggatthāya kammaṭṭhānaṃ ācikkhanto "nande imasmiṃ sarīre appamattakopi sāro
natthi, maṃsalohitalepano jarādīnaṃ vāsabhūto, aṭṭhipuñjamatto evāyan"ti dassetuṃ:-
@Footnote: 1 Ma.,i. bhātā 2 cha.Ma. ayaṃ pāṭho na dissati 3 i. yasmā 4 kuṇapaṃ,
@khu.apa. 33/212/376
"aṭṭhīnaṃ nagaraṃ kataṃ maṃsalohitalepanaṃ
yattha jarā ca maccu ca māno makkho ca ohito"ti 1-
dhammapade imaṃ gāthamāha.
Sā desanāvasāne arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 2-:-
"padumuttaro nāma jino sabbadhammāna pāragū
ito satasahassamhi kappe uppajji nāyako.
Ovādako viññāpako tārako sabbapāṇinaṃ
desanākusalo buddho tāresi janataṃ bahuṃ.
Anukampako kāruṇiko hitesī sabbapāṇinaṃ
sampatte titthiye sabbe pañcasīle patiṭṭhapi.
Evaṃ nirākulaṃ āsi suññataṃ titthiyehi ca
vicittaṃ arahantehi vasībhūtehi tādibhi.
Ratanānaṭṭhapaññāsaṃ uggato so 3- mahāmuni
kañcanagghiyasaṅkāso dvattiṃsavaralakkhaṇo.
Vassasatasahassāni āyu vijjati tāvade
tāvatā tiṭṭhamāno so tāresi janataṃ bahuṃ.
Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ jātā seṭṭhikule ahuṃ
nānāratanapajjote mahāsukhasamappitā.
Upetvā taṃ mahāvīraṃ assosiṃ dhammadesanaṃ
amataṃ paramassādaṃ paramatthaṃ nivedakaṃ.
@Footnote: 1 khu.dha. 25/150/43 2 khu.apa. 33/166/371 3 cha.Ma. uggatova
Tadā nimantayitvāna sasaṃghaṃ lokanāyakaṃ
datvā tassa mahādānaṃ pasannā sehi pāṇibhi.
Jhāyinīnaṃ bhikkhunīnaṃ aggaṭṭhānaṃ apatthayiṃ
nipacca sirasā vīraṃ sasaṃghaṃ lokanāyakaṃ.
Tadā adantadamako tilokasaraṇo pabhū
byākāsi narasundharo 1- lacchase taṃ supatthitaṃ.
Satasahassito kappe okkākakulasambhavo
gotamo nāma gottena satthā loke bhavissati.
Tassa dhammesu dāyādā orasā dhammanimmitā
nandāti nāma nāmena hessati satthusāvikā.
Taṃ sutvā muditā hutvā yāvajīvaṃ tadā jinaṃ
mettacittā paricariṃ paccayehi vināyakaṃ.
Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhi ca
jahitvā mānusaṃ dehaṃ tāvatiṃsaṃ agañchahaṃ.
Tato cutā yāmamagaṃ tatohaṃ tusitaṃ gatā
tato ca nimmānaratiṃ vasavattipuraṃ tato.
Yattha yatthūpapajjāmi tassa kammassa vāhasā
tattha tattheva rājūnaṃ mahesittamakārayiṃ.
Tato cutā manussatte rājānaṃ cakkavattinaṃ
maṇḍalīnañca rājūnaṃ mahesittamakārayiṃ.
@Footnote: 1 cha.Ma. narasārathi
Sampattiṃ anubhotvāna devesu manujesu ca
sabbattha sukhitā hutvā nekakappesu saṃsariṃ.
Pacchime bhave sampatte purasmiṃ 1- kapilavhaye
rañño suddhodanassāhaṃ dhītā āsiṃ aninditā.
Raṃsiriva 2- rūpiniṃ disvā nanditaṃ āsi taṃ kulaṃ
tena nandāti me nāmaṃ sundarā pavarā ahaṃ. 3-
Yuvatīnañca sabbāsaṃ kalyāṇīti ca vissutā
tasmimpi nagare ramme ṭhapetvā taṃ yasodharaṃ.
Jeṭṭho bhātā tilokaggo pacchimo arahā tathā
ekākinī gahaṭṭhāhaṃ mātuyā paricoditā.
Sākiyamhi kule jātā putte buddhānujā tuvaṃ
nandenapi vinā bhūtā agāre kiṃ nu lacchasi.
Jarāvasānaṃ yobbaññaṃ rūpaṃ asucisammataṃ
rogantamapicārogyaṃ jīvitaṃ maraṇantikaṃ.
Idampi te subhaṃ rūpaṃ sasīkantaṃ manoharaṃ
bhūsanānaṃ alaṅkāraṃ sirisaṅketasannibhaṃ. 4-
Pūjitaṃ lokasāraṃva nayanānaṃ rasāyanaṃ
puññānaṃ kittijananaṃ okkākakulanandanaṃ.
Nacireneva kālena jarā samabhibhossati 5-
6- pahāya gehaṃ gārayhaṃ 6- cara dhammamanindite.
@Footnote: 1 cha.Ma. suramme 2 cha.Ma. siriyā 3 cha.Ma. sundaraṃ pavaraṃ ahu
@4 cha.Ma. sirisaṅghāṭasaṃnibhaṃ 5 cha.Ma. samadhisessati 6-6 cha.Ma.,i. vihāya gehaṃ kāruññe
Sutvāhaṃ mātu vacanaṃ pabbajiṃ anagāriyaṃ
dehena na tu cittena rūpayobbanalolitā. 1-
Mahatā ca payattena jhānajjhena saraṃ mamaṃ 2-
kātuñca vadate mātā na cāhaṃ tattha ussukā.
Tato mahākāruṇiko disvā maṃ kamalānanaṃ 3-
nibbindanatthaṃ rūpasmiṃ mama cakkhupathe jino.
Sakena ānubhāvena itthiṃ māpesi sobhanaṃ 4-
dassanīyaṃ suruciraṃ mamatopi surūpiniṃ.
Tamahaṃ vimhitā disvā ativimhitadehiniṃ
cintayiṃ saphalaṃ meti nettalābhañca mānusaṃ.
Tamahaṃ ehi subhane 5- yenattho taṃ vadehi me
kulante nāmagottañca vada me yadi te piyaṃ.
Na pañhakālo 6- subhane ucchaṅge maṃ nivesaya 7-
sīdantīva mamaṅgāni pasuppaya muhuttakaṃ.
Tato sīsaṃ mamaṅke sā katvā sayi susobhanā 8-
tassā lalāte patitā luddhā paramadāruṇā.
Saha tassā nipātena piḷakā upapajjatha
pagghariṃsu pabhinnā ca kuṇapā pubbalohitā.
Sambhinnaṃ 9- vadanañcāpi kuṇapapūtigandhikaṃ 10-
uddhumātaṃ vinīlañca sabbañcāpi 11- sarīrakaṃ.
@Footnote: 1 cha.Ma....lāḷitā 2 cha.Ma. paraṃ mama 3 cha.Ma. kāmalālasaṃ 4 cha.Ma. sobhiniṃ 5 cha.Ma. subhage
@6 cha.Ma. na vañcakālo 7 cha.Ma. nivāsaya 8 cha.Ma. sulocanā 9 cha.Ma. pabhinnaṃ 10 cha.Ma. kuṇapaṃ
@pūtigandhanaṃ 11 cha.Ma. pubbañcāpi
Sā pavedhitasabbaṅgī nissasantī muhuṃ muhuṃ
vedayantī sakaṃ dukkhaṃ karuṇaṃ paridevayi.
Dukkhena dukkhitā homi phusayantī ca vedanā
mahādukkhe nimuggamhi saraṇaṃ hohi me sakhī.
Kuhiṃ vadanasobhante kuhinte tuṅganāsikā
tambabimbavaroṭṭhante vadanante kuhiṃ gataṃ.
Kuhiṃ sasinibhaṃ 1- vaṇṇaṃ kambugīvā kuhiṃ gatā
2- dāmāmālañca te kaṇṇaṃ vevaṇṇaṃ samupāgataṃ. 2-
Makulapadumākārā 3- kalasāva 4- payodharā
pabhinnā pūtikuṇapā duṭṭhagandhajamāgatā. 5-
Vedimajjhā puthussoṇi suṇāva 6- nītakibbisā
jātā amajjhabharitā aho rūpaṃ asassataṃ.
Sabbaṃ sarīrasañjātaṃ pūtigandhaṃ bhayānakaṃ
susānamiva jegucchaṃ 7- ramante yattha bāliyā. 8-
Tadā mahākāruṇiko bhātā me lokanāyako
disvā saṃviggacittaṃ maṃ imā gāthā abhāsatha.
Āturaṃ kuṇapaṃ 9- pūtiṃ passa nande samussayaṃ
asubhāya cittaṃ bhāvehi ekaggaṃ susamāhitaṃ.
Yathā idaṃ tathā etaṃ yathā etaṃ tathā idaṃ
duggandhaṃ pūtikaṃ vāti bālānaṃ abhinanditaṃ.
@Footnote: 1 cha.Ma. sasīnibhaṃ 2-2 cha.Ma. doḷā lolāva te kaṇṇā vevaṇṇaṃ samupāgatā
@3 cha.Ma. makuḷakhārakākārā 4 cha.Ma. kalikāva 5 cha.Ma. duṭṭhagandhittamāgatā
@6 cha.Ma. vedimajjhāva sussoṇī sūṇāva 7 cha.Ma. bībhacchaṃ 8 cha.Ma. bālisā 9 asuciṃ,
@khu.therī. 26/82/444
Evametaṃ avekkhantī rattindivamatanditā
tato sakāya paññāya abhinibbijjha dakkhisaṃ.
Tatohaṃ āsi saṃviggā 1- sutvā gāthā subhāsitā
tatraṭṭhitāvahaṃ santī arahattaṃ apāpuṇiṃ.
Yattha yattha nisinnāhaṃ tadā jhānaparāyanā
jino tasmiṃ guṇe tuṭṭho etadagge ṭhapesi maṃ.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ bhavā sabbe samūhatā
nāgīva bandhanaṃ chetvā viharāmi anāsavā.
Svāgataṃ vata me āsi buddhaseṭṭhassa santike
tisso vijjā anuppattā kataṃ buddhassa sāsanaṃ.
Paṭisambhidā catasso vimokkhāpi ca aṭṭhime
chaḷabhiññā sacchikatā kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānavasena "āturaṃ
asuciṃ pūtin"tiādinā satthārā desitāhi tīhi gāthāhi saddhiṃ:-
[85] "tassā me appamattāya vicinantiyā yoniso
yathābhūtaṃ ayaṃ kāyo diṭṭho santarabāhiro.
[86] Atha nibbindahaṃ kāye ajjhattañca virajjahaṃ
appamattā visaṃyuttā upasantāmhi nibbutā"ti
imā dve gāthā abhāsi.
@Footnote: 1 cha.Ma. atisaṃviggā
Tattha evametaṃ avekkhantī, rattindivamatanditā, tato sakāya paññāya,
abhinibbijjha dakkhisanti etaṃ āturādisabhāvaṃ kāyaṃ evaṃ "yathā idaṃ tathā etan"ti-
ādinā vuttappakārena rattindivaṃ sabbakālaṃ atanditā hutvā paratoghosahetukaṃ
suttamayañāṇaṃ muñcitvā tato taṃ nimittaṃ attani sambhūtattā sakāya bhāvanāmayāya
paññāya yāthāvato ghanavinibbhogakaraṇena abhinibbijjha kathaṃ nu kho dakkhisaṃ passissantī
ābhogapurecārikena pubbabhāgañāṇacakkhunā avekkhantī vicinantīti attho.
Tenāha "tassā me appamattāyā"tiādiṃ. Tassa attho:- tassā me sati
avippavāsena appamattāya yoniso upāyena aniccādivasena vipassanāpaññāya
vicinantiyā vīmaṃsantiyā ayaṃ khandhapañcakasaṅkhāto kāyo sasantānaparasantānavibhāgato
santarabāhiro yathābhūtaṃ diṭṭho.
Atha tathā dassanato pacchā nibbindahaṃ kāye vipassanāpaññāsahitāya
aggapaññāya attabhāve nibbindiṃ, visesatova ajjhattasantāne virajji virāgaṃ
āpajjiṃ, ahaṃ yathābhūtāya appamādapaṭipattiyā matthakappattiyā appamattā sabbaso
saṃyojanānaṃ samucchinnattā visaṃyuttā upasantā ca nibbutā ca amhīti.
Sundarīnandātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
-------------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 34 page 103-111.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=34&A=2193
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=34&A=2193
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=442
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=9175
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=9220
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=9220
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
        |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]