|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
satthā anupubbīkathaṃ kathetvā saccāni pakāsesi. So desanāvasāne
sotāpattiphale patiṭṭhahi. Satthāpi anumodanaṃ katvā uṭṭhāyāsanā
pakkāmi. Mahājano satthāraṃ anugantvā nivatti.
Bhikkhū satthārā saddhiṃ gacchantāyeva ujjhāyiṃsu "passathāvuso
satthu kammaṃ, aññesu divasesu evarūpaṃ natthi, ajja panekaṃ manussaṃ
nissāya yāguādīni vicāretvā dāpesīti. Satthā nivattitvā
ṭhitakova "kiṃ bhikkhave kathethāti pucchitvā tamatthaṃ sutvā
"āma bhikkhave, `ahaṃ tiṃsayojanakantāraṃ āgacchanto tassa
upāsakassa upanissayaṃ disvā āgato, so ativiya jighacchito,
pātova uṭṭhāya 1- goṇaṃ pariyesanto araññe vicari, jighacchādukkhena
dhamme desiyamānepi paṭivijjhituṃ na sakkhissatīti cintetvā evaṃ
akāsiṃ; bhikkhave jighacchārogasadiso hi rogo nāma natthīti
vatvā imaṃ gāthamāha
"jighacchā paramā rogā, saṅkhārā paramā dukkhā,
etaṃ ñatvā yathābhūtaṃ nibbānaṃ paramaṃ sukhanti.
@Footnote: 1. Sī. Ma. Yu. paṭṭhāYu.
Tattha "jighacchā paramā rogāti: yasmā añño rogo sakiṃ
tikicchito vinassati vā tadaṅgavasena vā pahīyati, jighacchā pana
niccakālaṃ tikicchitabbāyevāti sesarogānaṃ ayaṃ paramā nāma.
Saṅkhārāti: pañcakkhandhā. Etaṃ ñatvāti: "jighacchāya samo
rogo natthi, khandhapariharaṇasamaṃ dukkhaṃ nāma natthīti etamatthaṃ
yathābhūtaṃ ñatvā paṇḍito nibbānaṃ sacchikaroti. Nibbānaṃ paramaṃ
sukhanti: taṃ hi sabbasukhānaṃ paramaṃ uttamaṃ sukhanti attho.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Aññataraupāsakavatthu.
-------------
6. Pasenadikosalavatthu. (162)
"ārogyaparamā lābhāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane
viharanto rājānaṃ pasenadikosalaṃ ārabbha kathesi.
Ekasmiṃ hi samaye rājā taṇḍuladoṇassa odanaṃ tadupiyena 1-
sūpabyañjanena bhuñjati. So ekadivasaṃ bhuttapātarāso bhattasammadaṃ
avinodetvā va satthu santikaṃ gantvā kilantarūpo ito cito ca
samparivattanto niddāya abhibhuyyamānopi ujukaṃ nipajjituṃ
asakkonto ekamantaṃ nisīdi. Atha naṃ satthā āha "kiṃ mahārāja
@Footnote: 1. Sī. tadanucchavikena.
Avissamitvā va āgatosīti. "āma bhante, bhuttakālato paṭṭhāya
me mahādukkhaṃ hotīti. Atha naṃ satthā "mahārāja atibahubhojanaṃ
evaṃ dukkhaṃ hotīti vatvā
"middhī yadā hoti mahagghaso ca
niddāyitā samparivattasāyī,
mahāvarāhova nivāpapuṭṭho
punappunaṃ gabbhamupeti mandoti
imāya gāthāya ovaditvā "mahārāja bhojanaṃ nāma mattāya
bhuñjituṃ vaṭṭati, mattabhojino hi sukhaṃ hotīti uttariṃ ovadanto
imaṃ gāthamāha
"manujassa sadā satīmato
mattaṃ jānato laddhabhojane
tanukassa bhavanti vedanā
saṇikaṃ jīrati āyu pālayanti.
Rājā gāthaṃ uggaṇhituṃ nāsakkhi, samīpe ṭhitaṃ pana bhāgineyyaṃ
sudassanaṃ nāma "imaṃ gāthaṃ uggaṇha tātāti āha. So taṃ
gāthaṃ uggaṇhitvā "kiṃ karomi bhanteti satthāraṃ pucchi. Atha naṃ
satthā āha "rañño bhuñjantassa osānapiṇḍakāle imaṃ gāthaṃ
vadeyyāsi, rājā atthaṃ sallakkhetvā taṃ piṇḍaṃ chaḍḍessati,
tasmiṃ piṇḍe sitthagaṇanāya rañño bhattapacanakāle tattake
Taṇḍule harāpeyyāsīti. 1- So "sādhu bhanteti sāyaṃpi pātopi
rañño bhuñjantassa osānapiṇḍakāle taṃ gāthaṃ udāharitvā
tena chaḍḍitapiṇḍe sitthagaṇanāya taṇḍule hāresi. Rājāpissa
gāthaṃ sutvā sahassaṃ sahassaṃ dāpesi. So aparena samayena
nāḷikodanaparamatāya saṇṭhahitvā sukhappatto tanusarīro ahosi.
Athekadivasaṃ satthu santikaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā āha
"bhante idāni me sukhaṃ jātaṃ, migaṃpi assaṃpi anubandhitvā
gaṇhanasamattho jātomhi, pubbe me bhāgineyyena saddhiṃ yuddhameva
hoti; idāni me vajirakumāriṃ nāma dhītaraṃ bhāgineyyassa datvā so
gāmo tassāyeva nahānamūlakaṃ katvā dinno, tena saddhiṃ viggaho
vūpasanto, imināpi me kāraṇena sukhameva jātaṃ, kusarājasantakaṃ
maṇiratanaṃpi no gehe purimadivase naṭṭhaṃ: taṃpi idāni hatthapathaṃ
āgataṃ, imināpi me kāraṇena sukhameva jātaṃ, tumhākaṃ sāvakehi
saddhiṃ vissāsaṃ icchantena ñātidhītāpi vo gehe katā, imināpi
me kāraṇena sukhameva jātanti. Satthā "ārogyā nāma
mahārāja paramā lābhā, yathāladdhena santuṭṭhibhāvasadisaṃpi dhanaṃ,
vissāsasadiso ca ñāti nāma, nibbānasadisaṃ paramaṃ sukhaṃ nāma
natthīti vatvā imaṃ gāthamāha
"ārogyaparamā lābhā santuṭṭhiparamaṃ dhanaṃ
vissāsaparamā ñātī nibbānaṃ paramaṃ 2- sukhanti.
@Footnote: 1. Sī. Ma. Yu. hareyyāsi. 2. Sī. Ma. nibbānaparamaṃ.
Tattha ārogyaparamāti: ārogabhāvaparamā, rogino hi
vijjamānāpi lābhā alābhāyeva, tasmā arogassa sabbalābhā
āgatā va honti; tena vuttaṃ "ārogyaparamā lābhāti.
Santuṭṭhiparamaṃ dhananti: gihino vā pabbajitassa vā yaṃ attanā
laddhaṃ attano santakaṃ teneva tussanabhāvo santuṭṭhi nāma, so
sesadhanehi paramaṃ dhanaṃ. Vissāsaparamā ñātīti: mātā vā hotu
pitā vā, yena saddhiṃ vissāso natthi, so aññātako va; yena
pana saddhiṃ vissāso atthi, so asambaddhopi paramo uttamo
ñāti; tena vuttaṃ "vissāsaparamā ñātīti. Nibbānasadisaṃ pana
sukhaṃ nāma natthi, tenāha "nibbānaṃ paramaṃ sukhanti.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Pasenadikosalavatthu.
------------
7. Tissattheravatthu. (163)
"pavivekarasanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā vesāliyaṃ viharanto
aññataraṃ bhikkhuṃ 1- ārabbha kathesi.
Satthārā hi "bhikkhave ahaṃ ito catūhi māsehi
parinibbāyissāmīti vutte, satthu santike satta bhikkhusatāni santāsaṃ
āpajjiṃsu. Khīṇāsavānaṃ dhammasaṃvego uppajji. Puthujjanā assūni
sandhāretuṃ nāsakkhiṃsu. Bhikkhū vaggavaggā hutvā "kiṃ nu kho
karissāmāti mantetvā vicaranti. Atheko tissatthero nāma bhikkhu
"satthā kira cātummāsaccayena parinibbāyissati, ahañcamhi
avītarāgo, satthari dharamāneyeva mayā arahattaṃ gaṇhituṃ vaṭṭatīti
catūsu iriyāpathesu ekako va vihāsi. Bhikkhūnaṃ santike gamanaṃ vā
yenakenaci saddhiṃ kathāsallāpo vā natthi. Atha naṃ bhikkhū āhaṃsu
"āvuso tissa kasmā evaṃ karosīti. So tesaṃ kathaṃ na suṇāti. Te
taṃ pavattiṃ satthu ārocetvā "bhante tumhesu tissattherassa sineho
natthīti āhaṃsu. Satthā taṃ pakkosāpetvā "kasmā tissa evaṃ akāsīti
pucchitvā, tena attano adhippāye ārocite, `sādhu tissāti
sādhukāraṃ datvā "bhikkhave mayi sinehā 2- tissasadisā va hontu;
gandhamālādīhi pūjaṃ karontāpi neva maṃ pūjenti, dhammānudhammaṃ
paṭipajjamānāyeva pana maṃ pūjentīti vatvā imaṃ gāthamāha
@Footnote: 1. tissattheranti yuttataraṃ. 2. sasinehāti yuttataraṃ.
"pavivekarasaṃ pitvā rasaṃ upasamassa ca
niddaro hoti nippāpo dhammapītirasaṃ pivanti.
Tattha "pavivekarasanti: pavivekato uppannaṃ rasaṃ, ekībhāvasukhanti
attho. Pitvāti: dukkhapariññādīni karonto ārammaṇato
sacchikiriyāvasena pivitvā. Rasaṃ upasamassa cāti: kilesūpasamassa
nibbānassa ca rasaṃ pivitvā. Niddaro hotīti: tena ubhayarasapānena
khīṇāsavo bhikkhu abbhantare rāgadarathādīnaṃ abhāvena niddaro ceva
nippāpo ca hoti. Rasaṃ pivanti: navavidhalokuttaradhammavasena uppannaṃ
pītirasaṃ pivantopi niddaro ceva nippāpo ca hotīti attho.
Desanāvasāne tissatthero arahattaṃ pāpuṇi. Mahājanassāpi
sātthikā desanā ahosīti.
Tissattheravatthu.
---------
8. Sakkavatthu. (164)
"sāhu dassananti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvagāmake
viharanto sakkaṃ ārabbha kathesi.
Tathāgatassa hi āyusaṅkhāre vissaṭṭhe lohitappakkhandikābādhassa
uppannabhāvaṃ ñatvā sakko devarājā "mayā satthu santikaṃ
gantvā gilānupaṭṭhānaṃ kātuṃ vaṭṭatīti cintetvā tigāvutappamāṇaṃ
Attabhāvaṃ vijahitvā satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā hatthehi
pāde parimajji. Atha naṃ satthā āha "ko esoti. "ahaṃ bhante
sakkoti. "kasmā āgatosīti. "tumhe gilāne upaṭṭhahituṃ bhanteti.
"sakka devānaṃ manussagandho yojanasatato paṭṭhāya gale baddhakuṇapaṃ
viya hoti, gaccha tvaṃ, atthi me gilānupaṭṭhāko bhikkhūti. "bhante
ahaṃpi caturāsītiyojanasahassamatthake ṭhito tumhākaṃ sīlagandhaṃ ghāyitvā
āgato, ahameva upaṭṭhahissāmīti satthu sarīravalañjanabhājanaṃ
aññassa hatthenāpi phusituṃ adatvā sīseyeva ṭhapetvā nīharanto
mukhasaṅkocanamattaṃpi na akāsi, gandhabhājanaṃ pariharanto viya ahosi,
evaṃ satthāraṃ paṭijaggitvā satthu phāsukakāleyeva agamāsi. Bhikkhū
kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ "aho satthari sakkassa sineho, evarūpaṃ nāma
dibbasampattiṃ pahāya mukhasaṅkocanamattaṃpi akatvā gandhabhājanaṃ
nīharanto viya satthu sarīravalañjanabhājanaṃ sīsena nīharanto upaṭṭhānamakāsīti.
Satthā tesaṃ kathaṃ sutvā "kiṃ vadetha bhikkhaveti pucchitvā,
"idaṃ nāma bhanteti vutte, "anacchariyaṃ bhikkhave etaṃ, yaṃ sakko
devarājā mayi sinehaṃ karoti; ayaṃ hi sakko devarājā maṃ
nissāya jarasakkabhāvaṃ vijahitvā dhammadesanaṃ sutvā sotāpanno
hutvā taruṇasakkabhāvaṃ patto; ahaṃ hissa maraṇabhayatajjitassa
pañcasikhagandhabbadevaputtaṃ purato katvā āgatakāle indasālaguhāyaṃ
devaparisāya majjhe nisinnassa
"puccha vāsava maṃ pañhaṃ, yaṅkiñci manasicchasi,
tassa tasseva pañhassa ahaṃ antaṃ karomi teti 1-
vatvā tassa kaṅkhaṃ vinodento dhammaṃ desesiṃ, desanāvasāne
cuddasannaṃ pāṇakoṭīnaṃ dhammābhisamayo ahosi, sakkopi yathānisinnova
sotāpattiphalaṃ patvā taruṇasakko jāto; evamassāhaṃ bahūpakāro,
tassa mayi sineho nāma anacchariyo; bhikkhave ariyānaṃ hi dassanaṃpi
sukhaṃ, tehi saddhiṃ ekaṭṭhāne sannivāsopi sukho, bālehi pana
sabbametaṃ dukkhanti vatvā imā gāthā abhāsi
"sāhu dassanamariyānaṃ sannivāso sadā sukho,
adassanena bālānaṃ niccameva sukhī siyā,
bālasaṅgatacārī hi dīghamaddhāna socati,
dukkho bālehi saṃvāso amitteneva sabbadā.
Dhīro ca sukhasaṃvāso ñātīnaṃva samāgamo,
[tasmā hi]
dhīrañca paññañca bahussutañca
dhorayhasīlaṃ vatavantamariyaṃ
taṃ tādisaṃ sappurisaṃ sumedhaṃ
bhajetha nakkhattapathaṃva candimāti.
Tattha "sāhūti: sādhu sundaraṃ bhaddakaṃ. Sannivāsoti: na kevalaṃ
tesaṃ dassanameva, tehi pana saddhiṃ ekaṭṭhāne nisīdanādibhāvopi tesaṃ
@Footnote: 1. dī. mahā. 10/310.
Vattappaṭivattaṃ kātuṃ labhanabhāvopi sādhuyeva. Bālasaṅgatacārī hīti:
yo hi bālena sahacārī. Dīghamaddhānanti: so bālasahāyena "ehi,
sandhicchedādīni karomāti vuccamāno tena saddhiṃ ekacchando hutvā
tāni karonto hatthacchedādīni patvā dīghamaddhānaṃ socati. Sabbadāti:
yathā asihatthena vā amittena āsīvisādīhi vā saddhiṃ ekato vāso
nāma niccaṃ dukkho, tatheva bālehi saddhinti attho. Dhīro ca
sukhasaṃvāsoti: ettha sukho saṃvāso etenāti sukhasaṃvāso, paṇḍitena
saddhiṃ ekaṭṭhāne vāso sukhoti attho. Kathaṃ? ñātīnaṃva samāgamoti:
yathā piyañātīnaṃ samāgamo sukho; evaṃ sukho. Tasmāti: yasmā bālena
saddhiṃ saṃvāso dukkho, paṇḍitena saddhiṃ sukho; tasmā hi dhitisampannaṃ
dhīrañca lokiyalokuttarappaññāsampannaṃ paññañca āgamādhigamasampannaṃ
bahussutañca arahattapāpanasaṅkhātāya dhuravahanasīlatāya dhorayhasīlaṃ
sīlavatena ceva dhūtaṅgavatena ca vatavantaṃ kilesehi ārakatāya ariyaṃ
taṃ tathārūpaṃ sappurisaṃ sobhanapaññaṃ, yathā nimmalaṃ nakkhattapathasaṅkhātaṃ
ākāsaṃ candimā bhajati; evaṃ bhajetha payirupāsethāti attho.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Sakkavatthu.
Sukhavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
Paṇṇarasamo vaggo.
------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 23 page 128-137.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=23&A=2567
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=23&A=2567
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=25&i=25
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=25&A=799
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=25&A=792
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=25&A=792
Contents of The Tipitaka Volume 25
http://84000.org/tipitaka/read/?index_25
        |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]