![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
453. 3. Khematherigathavannana
dahara tvam rupavatitiadika khemaya theriya gatha.
Ayam kira padumuttarassa bhagavato kale hamsavatinagare paradhinavuttika paresam
dasi ahosi. Sa paresam veyyavaccakaranena jivitam kappenti ekadivasam padumuttara-
sammasambuddhassa aggasavakam sujatattheram pindaya carantam disva tayo modake
datva tam divasameva attano kese vissajjetva therassa danam datva "anagate
mahapanna buddhasavika bhaveyyan"ti patthanam katva yavajivam kusaladhamme appamatta
hutva devamanussesu samsaranti anukkamena chakamavacaranam sakkadinam 1- tesam tesam
devarajunam mahesibhavena upapanna manussalokepi anekavaram cakkavattinam mandala-
rajunanca mahesibhavam upagata mahasampattiyo anubhavitva vipassissa bhagavato kale
manussaloke uppajjitva vinnutam patva satthu santike dhammam sutva
patiladdhasamvega pabbajitva dasavassasahassani brahmacariyam caranti bahussuta dhammakathika
hutva bahujanassa dhammakathanadina pannasamvattaniyakammam katva tato cuta 2- sugatisuyeva
samsaranti imasmim kappe bhagavato ca kakusandhassa bhagavato ca konagamanassa kale
vibhavasampanne kule nibbattitva vinnutam patva mahantam samgharamam karetva
buddhappamukhassa bhikkhusamghassa niyyadesi.
@Footnote: 1 cha.Ma. chakamasagge 2 cha.Ma. cavitva
Bhagavato pana kassapadasabalassa kale kikissa kasiranno sabbajetthika samani
nama dhita hutva satthu santike dhammam sutva patiladdhasamvega agareyeva thita
visativassasahassani komaribrahmacariyam caranti samanaguttadihi attano bhaginihi saddhim
ramaniyam parivenam karetva buddhappamukhassa bhikkhusamghassa niyyadesi. Evameva sa 1-
tattha tattha bhave ayatanagatam ularam punnakammam katva sugatisuyeva samsaritva
imasmim buddhuppade maddaratthe 2- sagalanagare rajakule nibbatti, khematissa namam
ahosi. Suvannavanna kancanasannibhattaca. Sa vayappatta bimbisararanno geham
gata satthari veluvane viharante rupamatta hutva "rupe dosam dasseti"ti satthu
dassanaya na gacchati.
Raja manussehi veluvanassa vanne pakasapetva deviya viharadassanaya cittam
uppadesi. Atha devi "viharam passissami"ti rajanam patipucchi. Raja "viharam
gantva sattharam adisva agantum na labhissasi"ti vatva purisanam sannam adasi
"balakkarenapi devim dasabalam dassetha"ti. Devi viharam gantva divasabhagam khepetva
nivattenti sattharam adisvava gantum araddha. Atha nam rajapurisa anicchantimpi
satthu santikam nayimsu. Sattha tam agacchantim disva iddhiya devaccharasadisam
itthim nimminitva talapannam gahetva bijayamanam akasi. Khemadevi tam disva
cintesi "evarupa nama devaccharapatibhaga itthi 3- bhagavato avidure titthati,
aham etasam paricarikatayapi nappahomi, manampi nikkarana papacittassa vasena
nattha"ti nimittam gahetva tameva itthim olokayamana atthasi. Athassa
passantiyava satthu adhitthanabalena sa itthi pathamavayam atikkamma majjhimavayampi
atikkamma pacchimavayam patva khandadanta palitakesa valittaca hutva saddhim
talapannena parivattitva pati. Tato tam disva 4- khema katadhikaratta evam cintesi
@Footnote: 1 Si. evamesa, cha.Ma. ayam patho na dissati 2 Si. magadharatthe 3 cha.Ma. itthiyo
@4 cha.Ma. ime patha na dissanti
"evamvidhampi sariram idisam vipattim papuni, mayhampi sariram evamgatikameva
bhavissati"ti. Athassa cittavaram natva sattha:-
"ye ragarattanupatanti sotam
sayam katam makkatakova jalam
etampi chetvana paribbajanti 1-
anapekkhito kamasukham 2- pahaya"ti
gathamaha. Sa gathapariyosane saha patisambhidahi arahattam papuniti atthakathasu
agatam. Apadane pana "imam gatham sutva sotapattiphale patitthita rajanam
anujanapetva pabbajitva arahattam papuni"ti agatam. Tatthayam apadanapali 3-:-
"padumuttaro nama jino sabbadhammesu cakkhuma
ito satasahassamhi kappe uppajji nayako.
Tadaham hamsavatiyam jata setthikule ahum
nanaratanapajjote mahasukhasamappita.
Upetva tam mahaviram assosim dhammadesanam
tato jatappasadaham upemi saranam jinam.
Mataram pitarancaham ayacitva vinayakam
nimantayitva sattaham bhojayim sahasavakam.
Atikkante ca sattahe mahapannanamuttamam
bhikkhunim etadaggamhi thapesi narasarathi.
@Footnote: 1 Si. vajanti dhira, khu.dha. 25/347/77 2 Si. sabbadukkham,
@khu.dha. 25/347/77 3 khu.apa. 33/289/329
Tam sutva mudita hutva puna tassa mahesino
karam katvana tam thanam panipacca panidahim.
Tato mam sa 1- jino aha sijjhatam panidhi tava
sasamghe me katam karam appameyyaphalam taya.
Satasahassito kappe okkakakulasambhavo
gotamo nama gottena sattha loke bhavissati.
Tassa dhammesu dayada orasa dhammanimmita
etadaggamanuppatta khema nama bhavissati.
Tena kammena sukatena cetanapanidhihi ca
jahitva manusam deham tavatimsupaga aham.
Tato cuta yamamagam tatoham tusitam gata
tato ca nimmanaratim vasavattipuram tato.
Yattha yatthupapajjami tassa kammassa vahasa
tattha tattheva rajunam mahesittamakarayim.
Tato cuta manussatte rajunam cakkavattinam
mandalinanca rajunam mahesittamakarayim.
Sampattim anubhotvana devesu manusesu 2- ca
sabbattha sukhita hutva nekakappesu samsarim.
Ekanavutito kappe vipassi lokanayako
uppajji carudassano sabbadhammavipassako.
@Footnote: 1 cha.Ma. tato mama 2 cha.Ma. manujesu
Tamaham lokanayakam upetva narasarathim
dhammam bhanitam sunitva pabbajim anagariyam.
Dasavassasahassani tassa virassa sasane
brahmacariyam caritvana yuttayoga bahussuta.
Paccayakarakusala catusaccavisarada
nipuna cittakathika satthusasanakarika.
Tato cutaham tusitam upapanna yasassini
abhibhosim 1- tahim anne brahmacariphalenaham.
Yattha yatthupapannaham mahabhoga mahaddhana
medhavini rupavati 2- vinitaparisapi ca.
Bhavami tena kammena yogena jinasasane
sabba sampattiyo mayham sulabha manaso piya.
Yopi me bhavate bhatta yattha yattha gatayapi
vimaneti na mam koci patipattibalena me.
Imamhi bhaddake kappe brahmabandhu mahayaso
namena konagamano uppajji vadatam varo.
Tada hi baranasiyam susamiddhakulappaja
dhananjani sumedha ca ahampi ca tayo jana.
Samgharamam adasimha neke sahassike mune 3-
samghassa ca viharampi uddissa karika mayam.
@Footnote: 1 cha.Ma. abhibhomi 2 cha.Ma. silavati 3 cha.Ma. danasahayika pure
Tato cuta mayam sabba tavatimsupaga ahum
yasasa aggatam patta manussesu tatheva ca.
Imasmimyeva kappamhi brahmabandhu mahayaso
kassapo nama gottena uppajji vadatam varo.
Upatthako mahesissa tada asi narissaro
kasiraja kiki nama baranasipuruttame.
Tassasim jetthika dhita samani iti vissuta
dhammam sutva jinaggassa pabbajjam samarocayim.
Anujani na no tato agareva tada mayam
visavassasahassani vicarimha atandita.
Komaribrahmacariyam rajakanna sukhedhita
buddhopatthananirata mudita satta dhitaro.
Samani samanagutta ca bhikkhuni bhikkhudasika
dhamma ceva sudhamma ca sattami sanghadasika.
Aham uppalavanna ca patacara ca kundala
kisagotami dhammadinna visakha hoti sattami.
Kadaci so naradicco dhammam desesi abbhutam
mahanidanasuttantam sutva tam pariyapunim.
Tehi kammehi sukatehi cetanapanidhihi ca
jahitva manusam deham tavatimsam aganchaham.
Pacchime ca bhave dani sakalayam puruttame
ranno maddassa dhitamhi manapa dayita piya.
Saha me jatamattamhi khemam tamhi pure ahu
tato khemati namam me gunato upapajjatha.
Yadaham yobbanam patta rupavannavibhusita 1-
tada adasi mam tato bimbisarassa rajino.
Tassaham suppiya asim rupake layane rata
rupanam dosavaditi na upemi 2- mahadayam.
Bimbisaro tada raja mamanuggahabuddhiya
vannayitva veluvanam gayake gapayi mamam.
Rammam veluvanam yena na dittham sugatalayam
na tena nandanam dittham iti mannamhase 3- mayam.
Yena veluvanam dittham naranandananandanam
sudittham nandanam tena amarindasunandanam.
Vihaya nandanam deva otaritva mahitalam
rammam veluvanam disva na tappanti suvimhita.
Rajapunnena nibbattam buddhapunnena bhusitam
ko vatta tassa nissesam vanassa gunasancayam.
Tam sutva vanasamiddhim 4- mama sotamanoharam
datthukama tamuyyanam ranno arocayim tada.
@Footnote: 1 cha.Ma. rupalavannabhusita 2 cha.Ma. upesim 3 cha.Ma. mannamase 4 cha.Ma. vanasamiddham
Mahata parivarena tada ca so mahipati
mam pesesi tamuyyanam dassanaya samussukam.
Gaccha passa mahabhoge vanam nettarasayanam
yam sada bhati siriya sugatabhanuranjitam.
Yada ca pindaya muni giribbajapuruttamam
pavitthoham tadayeva vanam datthumupagamim.
Tada tam samphullavanam 1- nanabhamarakujjitam 2-
kokilagitasahitam mayuragananaccitam.
Appasaddamanakinnam nanacankamabhusitam
kutimandapasankinnam yogivaravirajitam.
Vicaranti amannissam saphalam nayanam mamam
tatthapi tarunam bhikkhum yuttam disva vicintayim.
Idise vipine ramme thitoyam navayobbane
vasantamiva kantena rupena susamanvito.
Nisinno rukkhamulampi mundo sanghatiparuto
jhayate vatayam bhikkhu hitva visayajam ratim.
Nanunama gahatthena kamam bhutva yathasukham
paccha jinnena dhammoyam caritabbo subhaddako.
Sunnakanti viditvana gandhageham jinalayam
upetva jinamaddakkham udayantamva bhakaram.
@Footnote: 1 cha.Ma. phullavipinam 2 cha.Ma. nanabhamarakujitam
Ekakam sukhamasinam vijamanam varitthiya
disva nevam vicintesim nayam lukho narasabho.
Sa kanna kanakabhasa padumananalocana
bimbotthi kundadasana manonettarasayana.
Hemadola suvadana 1- kamalakarasutthani 2-
vedimajjhava sussoni rambhoru carubhusana.
Rattamsakupasambyana nilamatthanivasana
atappaneyyarupena sabbabharanamandita 3-.
Disva tamevam cintesim ahoyamabhirupini
na mayanena nettena ditthapubba kudacanam.
Tato jarabhibhuta sa vivanna vikatanana
chinnadanta 4- setasira salala vadanasuci.
Sankhittakanna setakkhi lambasubhapayodhara
valivitatasabbangi siravitatadehini.
Natanga dandadutiya upphasulikata kisa
pavedhamana patita nissasanti muhum muhum.
Tato me asi samvego abbhuto lomahamsano
dhiratthu rupam asucim ramante yattha balisa.
Tada mahakaruniko disva samviggamanasam
udaggacitto sumano 5- ima gatha abhasatha.
@Footnote: 1 cha.Ma. hemadolabhasavana 2 cha.Ma. kalikakarasutthani 3 cha.Ma. hasabhavasamanvita
@4 cha.Ma. bhinnadanta 5 cha.Ma. sugato
Aturam asucim putim passa kheme samussayam
uggharantam paggharantam balanam abhinanditam.
Asubhaya cittam bhavehi ekaggam susamahitam
sati kayagata tyatthu nibbida bahula bhava.
Yatha idam tatha etam yatha etam tatha idam
ajjhattanca bahiddha ca kaye chandam virajaya.
Animittanca bhavehi mananusayamujjaha
tato manabhisamaya upasanta carissasi.
Ye ragarattanupatanti sotam
sayam katam makkatakova jalam
etampi chetvana paribbajanti
anapekkhino kamasukham pahaya.
Tato kallitacittam mam natvana narasarathi
mahanidanam desesi suttantam 1- vinayaya me.
Sutva suttantasettham tam pubbasannamanussarim
tattha thitavaham santi dhammacakkhum visodhayim.
Nipatitva mahesissa padamulamhi tavade
accayam desanatthaya idam vacanamabravim.
Namo te sabbadassavi namo te karunalaya 2-
namo te tinnasamsara namo te amatam dada.
@Footnote: 1 Ma. kallacittam 2 cha.Ma. karunakara
Ditthigahanapakkhanda kamaragavimohita
taya samma upayena vinita vinaye rata.
Adassanena vihita 1- tadisanam mahesinam
anubhonti mahadukkham satta samsarasagare.
Yadaham lokasaranam aranam maranantagum 2-
naddasami madhurattham 3- desessami 4- tamaccayam.
Mahahitam varadadam ahitoti visankita
nopesim rupanirata desessami tamaccayam.
Tada madhuranigghoso mahakaruniko jino
avoca tittha khemeti sincanto amatena mam.
Tada panamya sirasa katva ca nam padakkhinam
gantva disva narapatim idam vacanamabravim.
Aho samma upayo te cintitoyamarindama
vanadassanakamaya dittho nibbanato muni.
Yadi te ruccate raja sasane tassa tadino
pabbajissami rupeham nibbinna munivanina.
Anjalim paggahetvana tadaha sa mahipati
anujanami te bhadde pabbajja tava sijjhatu.
Pabbajitva tada caham sattamase 5- upatthite
dipodayanca bhedanca disva samviggamanasa.
@Footnote: 1 cha.Ma. vibhoga 2 cha.Ma. aranantagum 3 cha.Ma. adurattham 4 cha.Ma. desayami
@5 cha.Ma. addhamase
Nibbinna sabbasankhare paccayakarakovida
caturoghe atikkamma arahattam apapunim.
Iddhisu ca vasi asim dibbaya sotadhatuya
cetopariyananassa vasi capi bhavamaham.
Pubbenivasam janami dibbacakkhu visodhitam
sabbasavaparikkhina natthi dani punabbhavo.
Atthadhammaniruttisu patibhane tatheva ca
parisuddham mama nanam uppannam buddhasasane.
Kusalaham visuddhisu kathavatthuvisarada
abhidhammanayannu ca vasippattamhi sasane.
Tato toranavatthusmim ranna kosalasamina
pucchita nipune panhe byakaronti yathatatham.
Tada sa raja sugatam upasankamma pucchatha
tatheva buddho byakasi yatha te byakata maya.
Jino tasmim gune tuttho etadagge thapesi mam
mahapannanamaggati bhikkhuninam naruttamo.
Kilesa jhapita mayham .pe. Katam buddhassa sasanan"ti.
Arahattam pana patva phalasukhena nibbanasukhena ca viharantiya imissa theriya
satipi annasam khinasavattherinam pannavepullappattiyam tattha pana katadhikarattaya
mahapannabhavo pakato ahosi. Tatha hi nam bhagava jetavanamahavihare ariyagana-
majjhe nisinno patipatiya bhikkhuniyo thanantare thapento "etadaggam bhikkhave
Mama savikanam bhikkhuninam mahapannanam yadidam khema"ti 1- mahapannataya aggatthane
thapesi. Tam ekadivasam annatarasmim rukkhamule divaviharam nisinnam maro papima
tarunarupena upasankamitva kamehi palobhento:-
[139] "dahara tvam rupavati ahampi daharo yuva
pancangikena turiyena ehi kheme ramamhase"ti
gathamaha.
Tassattho:- kheme tvam tarunapatta, yobbane thita rupasampanna, ahampi
taruno yuva, tasma mayam yobbannam akhepetva pancangikena turiyena vajjamanena
ehi kamakhiddaratiya ramama kilamati.
Tam sutva sa kamesu sabbadhammesu ca attano virattabhavam tassa ca marabhavam
attabhinivesesu sattesu attano thamagatam appasadam katakiccatanca pakasenti:-
[140] "imina putikayena aturena pabhanguna
attiyami harayami kamatanha samuhata.
[141] Sattisulupama kama khandhasam adhikuttana
yam tvam kamaratim brusi arati dani sa mama.
[142] Sabbattha vihata nandi tamokkhandho padalito
evam janahi papima nihato tvamasi antaka.
[143] Nakkhattani namassanta aggim paricaram vane
yathabhuccamajananta bala suddhimamannatha.
@Footnote: 1 an.ekaka. 20/236/26
[144] Ahanca kho namassanti sambuddham purisuttamam
pamutta sabbadukkhehi satthusasanakarika"ti
ima gatha abhasi.
Tattha aggim paricaram vaneti tapovane aggihuttam paricaranto. Yathabhuccamajanantati
pavattiyo yathabhutam aparijananta. Sesamettha hettha vuttanayatta uttanameva.
Khematherigathavannana nitthita.
-----------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 34 page 160-173.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=34&A=3445&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=34&A=3445&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=453
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=9309
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=9362
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=9362
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]