![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
10. Ekadasakanipata
464. 1. Kisagotamitherigathavannana
ekadasakanipate kalyanamittatatiadika kisagotamiya theriya gatha.
Ayam kira padumuttarassa bhagavato kale hamsavatinagare kulagehe nibbattitva
vinnutam patva ekadivasam satthu santike dhammam sunanti sattharam ekam bhikkhunim
lukhacivaradharinam aggatthane thapentam disva adhikarakammam katva tam thanantaram patthesi.
Sa kappasatasahassam devamanussesu samsaranti imasmim buddhuppade savatthiyam
duggatakule nibbatti, gotamitissa namam ahosi. Kisasarirataya pana "kisagotami"ti
vohariyittha. Tam patikulam gatam duggatakulassa dhitati paribhavimsu. Sa ekam puttam
vijayi. Puttalabhena cassa sammanam akamsu. So panassa putto adhavitva
paridhavitva kilanakale kalamakasi. Tenassa sokummado uppajji.
Sa "aham pubbe paribhavapatta hutva puttassa jatakalato patthaya sakkaram
papunim, ime mayham puttam bahi chaddetumpi vayamanti"ti sokummadavasena matakalevaram
ankenadaya "puttassa me bhesajjam detha"ti gehadvarapatipatiya nagare vicarati.
Manussa "bhesajjam kuto"ti paribhasanti. Sa tesam katham na ganhati. Atha nam eko
panditapuriso "ayam puttasokena cittavikkhepam patta, etissa bhesajjam dasabaloyeva
janissati"ti cintetva "amma tava puttassa bhesajjam sammasambuddham upasankamitva
puccha"ti aha. Sa satthu dhammadesanavelaya viharam gantva "puttassa me
bhesajjam detha bhagava"ti aha. Sattha tassa upanissayam disva "gaccha nagaram
pavisitva yasmim gehe koci matapubbo natthi, tato siddhatthakam ahara"ti aha.
Sa "sadhu bhante"ti tutthamanasa nagaram pavisitva pathamageheyeva "sattha mama
puttassa bhesajjatthaya siddhatthakam aharapeti, sace etasmim gehe koci matapubbo
Natthi, siddhatthakam me detha"ti aha. Ko idha mate ganetum sakkotiti. Kim tena
hi alam idha siddhatthakehiti dutiyam tatiyam gharam gantva buddhanubhavena vigatummada
pakaticitte thita cintesi "sakalanagare ayameva niyamo bhavissati, idam hitanukampina
bhagavata dittham bhavissati"ti samvegam labhitva tatova bahi nikkhamitva puttam amakasusane
chaddetva imam gathamaha:-
"na gamadhammo nigamassa dhammo 1-
na capiyam ekakulassa dhammo
sabbassa lokassa sadevakassa
eseva dhammo yadidam aniccata"ti. 2-
Evanca pana vatva satthu santikam agamasi. Atha nam sattha "laddho te
gotami siddhatthako"ti aha. "nitthitam bhante siddhatthakena kammam, patittha pana
me hotha"ti aha. Athassa sattha:-
"tam puttapasusammattam byasattamanasam naram
suttam gamam mahoghova maccu adaya gacchati"ti 3-
gathamaha.
Gathapariyosane yathathitava sotapattiphale patitthaya sattharam pabbajjam yaci.
Sattha bhikkhuninam santike pabbajitum anujani. 4- Sa sattharam tikkhattum padakkhinam
katva vanditva bhikkhunupassayam gantva pabbajitva upasampadam labhitva nacirasseva
yonisomanasikarakammam karonti vipassanam vaddhesi. Athassa sattha:-
"yo ca vassasatam jive apassam amatam padam
ekaham jivitam seyyo passato amatam padan"ti 5-
imam obhasagathamaha.
@Footnote: 1 no nigamassa dhammo. mano.pu. 1/334 2 khu.apa. 33/82/362 3 khu.dha.25/287/66
@4 cha.Ma. sattha pabbajjam anujani 5 khu.dha. 25/114/37
Sa gathapariyosane arahattam papunitva parikkharavalanje paramukkattha
hutva tihi lukhehi samannagatam civaram parupitva vicari. Atha nam sattha jetavane
nisinno bhikkhuniyo patipatiya thanantare thapento lukhacivaradharinam aggatthane
thapesi. Sa attano patipattim paccavekkhitva "sattharam nissaya maya ayam viseso
laddho"ti kalyanamittapasamsamukhena 1- ima gatha abhasi:-
[213] "kalyanamittata munina lokam adissa vannita
kalyanamitte bhajamano api balo pandito assa.
[214] Bhajitabba sappurisa panna tathapi 2- vaddhati bhajantanam
bhajamano sappurise sabbehipi dukkhehi pamucceyya.
[215] Dukkhanceva vijaneyya dukkhassa ca samudayam nirodham
atthangikanca maggam cattaripi ariyasaccani.
[216] Dukkho itthibhavo akkhato purisadammasarathina
sapattikampi hi dukkham appekacca sakim vijatayo.
[217] Galake api kantanti sukhumaliniyo visani khadanti
janamarakamajjhagata ubhopi byasanani anubhonti.
[218] Upavijanna gacchanti addasaham patim matam
panthamhi vijayitvana appattava sakam gharam.
[219] Dve putta kalakata pati ca panthe mato kapanikaya
mata pita ca bhata dayhanti ca ekacitakayam.
@Footnote: 1 cha.Ma. kalyanamittataya pasamsamukhena 2 cha.Ma. pi-saddo na dissati
[220] Khinakuline kapane anubhutam te dukkham aparimanam
assu ca te pavattam bahuni ca jatisahassani.
[221] Vasita susanamajjhe athopi khaditani puttamamsani
hatakulika sabbagarahita matapatika amatamadhigacchim.
[222] Bhavito me maggo ariyo atthangiko amatagami
nibbanampi 1- sacchikatam dhammadasam avekkhimham.
[223] Ahamamhi kantasalla ohitabhara katam hi karaniyam
kisagotami theri vimuttacitta imam bhani"ti.
Tattha kalyanamittatati kalyano bhaddo sundaro mitto etassati kalyanamitto.
Yo yassa siladigunasampanno, 2- aghassa ghatahatassa 3- vidhata evam sabbakarena
upakaro mitto hoti, so puggalo kalyanamitto, tassa bhavo kalyanamittata,
kalyanamittavantata. Muninati satthaRa. Lokam adissa vannitati kalyanamitte
anugantabbanti sattalokam uddissa:-
"sakalameva hidam 4- ananda brahmacariyam yadidam kalyanamittata
kalyanasahayata kalyanasampavankata "5- "kalyanamittassetam meghiya bhikkhuno
patikankham kalyanasahayassa kalyanasampavankassa yam silava bhavissati
patimokkhasamvarasamvuto viharissati"ti 6- ca evamadina pasamsita.
Kalyanamitte bhajamanotiadi kalyanamittataya anisamsadassanam. Tattha api
balo pandito assati kalyanamitte bhajamano puggalo pubbe sutadivirahena
balopi samano assutasavanadina pandito bhaveyya.
@Footnote: 1 cha.Ma. pi-saddo na dissati 2 cha.Ma. siladigunasamadapeta 3 cha.Ma. ghata, hitassa
@4 cha.Ma. sakalamevidam 5 sam.maha. 19/2/2 6 khu.u. 25/31/142
Bhajitabba sappurisati balassapi panditabhavahetuto buddhadayo sappurisa
kalena kalam upasankamanadina sevitabba. Panna tathapi vaddhati bhajantananti
kalyanamitte bhajantanam tatha panna vaddhati bruhati paripurim gacchati. Yatha
tesu yo koci khattiyadiko bhajamano sappurise sabbehi jatiadidukkhehi
pamucceyyati yojana.
Muccanavidhim pana kalyanamittavidhina 1- dassetum "dukkhanceva vijaneyya"tiadi
vuttam. Tattha cattaripi ariyasaccaniti dukkhanca dukkhasamudayanca nirodhanca atthangika
maggancati imani cattari ariyasaccani vijaneyya pativijjheyyati yojana.
"dukkho itthibhavo"tiadika dve gatha annataraya yakkhiniya itthibhavam
garahantiya bhasita. Tattha dukkho itthibhavo akkhatoti capalata, gabbhadharanam, sabbakalam
parapatibaddhavuttitati evamadihi adinavehi itthibhavo dukkhoti purisadamma-
sarathina bhagavata kathito. Sapattikampi hi dukkhanti sapattavaso sapattiya saddhim
samvasopi dukkho, ayampi itthibhave adinavoti adhippayo. Appekacca sakim
vijatayoti ekacca itthiyo ekavarameva vijata pathamagabbhe vijayanadukkham asahantiyo.
Galake api kantantiti attano givampi chindanti. Sukhumaliniyo visani khadantiti
sukhumalasarira attano sukhumalabhavena khedam avisahantiyo visanipi khadanti. Janamaraka-
majjhagatati janamarako vuccati mulhagabbho. Matugamajanassa 2- marako, majjhagata
janamaraka kucchigata, mulhagabbhati attho. Ubhopi byasanani anubhontiti gabbho
gabbhini cati dvepi jana marananca maranantikabyasanani ca papunanti. Apare
pana bhananti "janamaraka nama kilesa, tesam majjhagata kilesasantanapatita
ubhopi jayapatika idha kilesaparilahavasena, ayatim duggatiparikkilesavasena byasanani
papunanti"ti. Ima kira dve gatha sa yakkhini purimattabhave attano anubhutadukkham
anussaritva aha. Theri pana itthibhave adinavavibhavanaya paccanubhasanti avoca.
@Footnote: 1 Ma. kalyanamittavidhim 2 Si. matugamajanataya
"upavijanna gacchanti"tiadika dve gatha patacaraya theriya pavattim
arabbha bhasita. Tattha upavijanna gacchantiti upagatavijayanakala maggam gacchanti,
appattava sakam geham panthe vijayitvana patim matam addasam ahanti yojana.
Kapanikayati varakaya. Ima kira dve gatha patacaraya tada sokummadapattaya
vuttakarassa anukaranavasena itthibhave adinavavibhavanatthameva theriya vutta.
Ubhayampetam udaharanabhavena anetva idani attano anubhutam dukkham vibhaventi
"khinakuline"tiadimaha. Tattha khinakulineti bhogadihi parijunnapattakulike. Kapaneti
paramaavannatam patte. Ubhayancetam attano eva amantanavacanam. Anubhutam te dukkham
aparimananti imasmim attabhave, ito purimattabhavesu va anappakam dukkham taya
anubhavitam. Idani tam dukkham ekadesena vibhajitva dassetum "assu ca te
pavattan"tiadi vuttam. Tassattho:- imasmim anamatagge samsare paribbhamantiya
bahukani jatisahassani sokabhibhutaya assu ca pavattam, avisesitam katva vuttancetam,
mahasamuddassa udakatopi bahukameva siya.
Vasita susanamajjheti manussamamsakhadika sunakhi singali ca hutva susanamajjhe
vusita. Khaditani puttamamsaniti byagghadipibilaradikale puttamamsanipi 1-
khaditani. Hatakulikati vinatthakulavamsa. Sabbagarahitati sabbehi gharavasihi garahita
garahappatta. Matapatikati vidhava. Ime pana tayo pakare purimattabhave 2- attano
anuppatte gahetva vadati. Evambhutapi hutva adhikiccaladdhakalyanamittasevanam 3-
amatamadhigacchim nibbanam anuppatta.
Idani tameva amatadhigamam pakatam katva dassetum "bhavito"tiadi vuttam.
Tattha bhavitoti vibhavito uppadito vaddhito bhavanabhisamayavasena patividdho. 4-
Dhammadasam avekkhimhanti dhammamayam adasam addakkhim apassim aham.
@Footnote: 1 cha.Ma. pi-saddo na dissati 2 Ma. carimattabhave
@3 Si. adissa..., cha.Ma. adhicca laddhaya kalyanamittasevaya 4 Si.,i. patiladdho
Ahamamhi kantasallati ariyamaggena samucchinnaragadisalla aham amhi.
Ohitabharati oropitakamakhandhakilesabhisankharabhaRa. Katam hi karaniyanti parinnadibhedam
solasavidhampi kiccam katam pariyositam. Vimuttacitta imam bhaniti sabbaso vimutta-
citta kisagotami theri imamattham "kalyanamittata"tiadina gathabandhavasena abhaniti
attanam param viya theri vadati. Tatridam imissa theriya apadanam 1-:-
"padumuttaro nama jino sabbadhammana paragu
ito satasahassamhi kappe uppajji nayako.
Tadaham hamsavatiyam jata annatare kule
upetva tam naravaram saranam samupagamim.
Dhammanca tassa assosim catusaccupasanhitam
madhuram paramassadam vattasantisukhavaham.
Tada ca bhikkhunim dhiro lukhacivaradharinim
thapento etadaggamhi vannayi purisuttamo.
Janetvanappakam pitim sutva bhikkhuniya gune
karam katvana buddhassa yathasatti yathabalam.
Nipacca munidhiram 2- tam tam thanam abhipatthayim
tadanumodi sambuddho thanalabhaya nayako.
Satasahassito kappe okkakakulasambhavo
gotamo nama gottena sattha loke bhavissati.
@Footnote: 1 khu.apa. 33/55/359 2 cha.Ma. munivaram
Tassa dhammesu dayada orasa dhammanimmita
kisagotami namena hessati 1- satthusavika.
Tam sutva mudita hutva yavajivam tada jinam
mettacitta paricarim paccayehi vinayakam.
Tehi kammehi sukatehi 2- cetanapanidhihi ca
jahitva manusam deham tavatimsamagacchaham.
Imasmim bhaddake kappe brahmabandhu mahayaso
kassapo nama gottena uppajji vadatam varo.
Upatthako mahesissa tada asi narissaro
kasiraja kiki nama baranasipuruttame.
Pancami tassa dhitaham 3- dhamma namena vissuta
dhammam sutva jinaggassa pabbajjam samarocayim.
Anujani na no tato agareva tada mayam
visavassasahassani vicarimha atandita.
Komaribrahmacariyam rajakanna sukhedhita 4-
buddhopatthananirata mudita satta dhitaro.
Samani samanagutta ca bhikkhuni bhikkhudasika
dhamma ceva sudhamma ca sattami sanghadasika.
Khema uppalavanna ca patacara ca kundala
ahanca dhammadinna ca visakha hoti sattami.
@Footnote: 1 cha.Ma. hessasi 2 cha.Ma. tena kammena sukatena 3 cha.Ma. dhitasim 4 ka. sukhe thita
Tehi kammehi sukatehi cetanapanidhihi ca
jahitva manusam deham tavatimsamagacchaham.
Pacchime ca bhave dani jata setthikule aham
duggate adhane nice 1- gata ca sadhanam kulam.
Patim thapetva sesa me dessanti adhana iti
yada ca pasuta asim sabbesam dayita tada.
Yada so taruno bhaddo komalako sukhedhito
sapanamiva kanto me tada yamavasam gato.
Sokattadinavadana assunetta rudammukha
matam kunapamadaya vilapanti gamamaham.
Tada ekena sandittha upetvabhisakkuttamam
avocam dehi bhesajjam puttasanjivananti bho.
Na vijjante mata yasmim gehe siddhatthakam tato
aharati jino aha vinayopayakovido.
Tada gamitva savatthim na labhim tadisam gharam
kuto siddhatthakam tasma tato laddha satim aham.
Kunapam chaddayitvana upesim lokanayakam
duratova mamam disva avoca madhurassaro.
Yo ca vassasatam jive apassam udayabbayam
ekaham jivitam seyyo passato udayabbayam.
@Footnote: 1 cha.Ma. natthe
Na gamadhammo nigamassa dhammo
na capiyam ekakulassa dhammo
sabbassa lokassa sadevakassa
eseva dhammo yadidamaniccata.
Saham sutvanima gatha dhammacakkhum visodhayim
tato vinnatasaddhamma pabbajim anagariyam.
Tatha pabbajita santi yunjanti jinasasane
nacireneva kalena arahattam apapunim.
Iddhisu ca vasi homi dibbaya sotadhatuya
paracittani janami satthusasanakarika.
Pubbenivasam janami dibbacakkhu visodhitam
khepetva asave sabbe visuddhasim sunimmala.
Paricinno maya sattha katam buddhassa sasanam
ohito garuko bharo bhavanetti samuhata.
Yassatthaya pabbajita agarasmanagariyam
so me attho anuppatto sabbasamyojanakkhayo.
Atthadhammaniruttisu patibhane tatheva ca
nanam me vimalam suddham buddhasetthassa vahasa.
Sankarakuta ahitva susana rathiyapi ca
tato sanghatikam katva lukham dharemi civaram.
Jino tasmim gune tuttho lukhacivaradharane
thapesi etadaggamhi parisasu vinayako.
Kilesa jhapita mayham .pe. Katam buddhassa sasanan"ti.
Kisagotamitherigathavannana nitthita.
Ekadasakanipatavannana nitthita.
-----------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 34 page 222-232.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=34&A=4766&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=34&A=4766&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=464
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=9507
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=9540
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=9540
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]