![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
1. Ekakanipata
1. Pathamavagga
138. 1. Subhutittheragathavannana
idani channa me 1- kutikatiadinayappavattanam theragathanam atthavannana
hoti. Sa panayam atthavannana yasma tasam tasam gathanam atthuppattim
pakasetva vuccamana pakata hoti suvinneyya ca, tasma tattha tattha
atthuppattim pakasetva atthavannanam karissamati.
Tattha channa me kutikati gathaya ka uppatti? vuccate:- ito kira
Kappasatasahassamatthake anuppanneyeva padumuttare bhagavati lokanathe hamsavatinamake 2-
nagare annatarassa brahmanamahasalassa eko putto uppajji. Tassa "nanda-
manavo"ti namam akamsu. So vayappatto tayo vede ugganhitva tattha saram
apassanto attano parivarabhutehi catucattalisaya manavakasahassehi saddhim pabbata
pade isipabbajkham pabbajitva attha samapattiyo panca ca abhinnayo nibbattesi.
Antevasikanampi kammatthanam acikkhi. Tepi na cireneva jhanalabhino ahesum.
Tena ca samayena 3- padumuttaro bhagava loke uppajjitva hamsavatinagaram
upanissaya viharanto ekadivasam paccusasamaye lokam volokento nandatapasassa
antevasikajatilanam arahattupanissayam nandatapasassa ca dvihangehi samannagatassa
savakatthanantarassa patthanam disva patova sarirapatijagganam katva pubbanhasamaye
pattacivaramadaya annam kanci anamantetva siho viya ekacaro nandatapasassa
antevasikesu phalaphalatthaya gatesu "buddhabhavam me janatu"ti passantasseva
@Footnote: 1 Ma. channa mesa 2 Si., Ma. hamsavatinamake 3 Si. tena ca samayena pana
Nandatapasassa akasato otaritva pathaviyam patitthasi. Nandatapaso buddha-
nubhavanceva lakkhanaparipurim ca disva lakkhanamante sammasitva "imehi lakkhanehi
samannagato nama agaram ajjhavasanto raja hoti cakkavatti, pabbajanto
loke vivatacchado 1- sabbannu buddho hoti, ayam purisajaniyo nissamsayam buddho"ti
natva paccuggamanam katva pancapatitthitena vanditva asanam pannapetva adasi.
Nisidi bhagava pannatte asane. Nandatapasopi attano anucchavikam asanam
gahetva ekamantam 2- nisidi.
Tasmim samaye catucattalisasahassajatila panitapanitani ojavantani phalaphalani
gahetva acariyassa santikam sampatta buddhananceva acariyassa ca nisinnasanam
olokenta ahamsu "acariya mayam `imasmim loke tumhehi mahantataro natthi'ti
vicarama, ayam pana puriso tumhehi mahantataro manne"ti. 3- Nandatapaso "tata
kim vadetha, sasapena 4- saddhim atthasatthisatasahassayojanubbedham sinerum upametum icchatha,
sabbannubuddhena saddhim ma mam upamittha"ti 5- aha. Atha te tapasa "sace
ayam orako abhavissa, na amhakam acariyo evam upamam ahareyya, yava maha
vatayam purisajaniyo"ti padesu nipatitva sirasa vandimsu. Atha te acariyo
aha "tata amhakam buddhanam anucchaviko deyyadhammo natthi, bhagava ca bhikkha-
caravelayam idhagato, tasma mayam yathabalam deyyadhammam dassama, tumhe yam yam
panitam phalaphalam anitam, tam tam aharatha"ti vatva aharapetva hatthe dhovitva
sayam tathagatassa patte patitthapesi. Satthara phalaphale patiggahitamatte devata
dibbojam pakkhipimsu. Tapaso udakampi sayameva parissavetva adasi. Tato bhojanakiccam
nitthapetva nisinne satthari sabbe antevasike pakkositva satthu santike
@Footnote: 1 Si. vivattacchado 2 Si. ekamante 3 Ma. mahantataroti manneti
@4 Ma. kim sasapena 5 Ma. saddhim upamitthati
Saraniyam katham kathento nisidi. Sattha "bhikkhusamgho agacchatu"ti cintesi. Bhikkhu
satthu cittam natva satasahassamatta khinasava agantva sattharam vanditva
ekamantam atthamsu.
Nandatapaso antevasike amantesi "tata buddhanam nisinnasanampi nicam,
samanasatasahassassapi asanam natthi, tumhehi ajja ularam bhagavato bhikkhusamghassa
ca sakkaram katum vattati, pabbatapadato vannagandhasampannani pupphani aharatha"ti.
Acinteyyatta iddhivisayassa muhutteneva vannagandhasampannani pupphani aharitva
buddhanam yojanappamanam pupphasanam pannapesum. Aggasavakanam tigavutam, sesabhikkhunam
addhaynoikadibhedam, samghanavakassa usabhamattam ahosi. Evam pannattesu asanesu
nandatapaso tathagatassa purato anjalim paggayha thito "bhantemayham digharattam
hitaya sukhaya imam pupphasanam abhiruhatha"ti aha. Nisidi bhagava pupphasane. Evam
nisinne satthari satthu akaram natva bhikkhu 1- attano attano pattasane
nisidimsu. 2- Nandatapaso mahantam pupphachattam gahetva tathagatassa matthake dharento
atthasi. Sattha "tapasanam ayam sakkaro mahapphalo hotu"ti nirodhasamapattim
samapajji. Satthu samapannabhavam natva bhikukhupi samapajjimsu. 3- Tathagate sattaham
nirodham samapajjitva nisinne antevasika bhikkhacarakale sampatte vanamulaphalaphalam 4-
paribhunjitva sesakale buddhanam anjalim paggayha titthanti. Nandatapaso pana
bhikkhacarampi agantva pupphachattam dharento sattaham pitisukheneva vitinameti.
Sattha nirodhato vutthaya aranavihariangena dakkhineyyangena cati dvihi
angehi samannagatam ekam savakam "isiganassa pupphasananumodanam karohi"ti
anapesi. So cakkavattiranno santika patiladdhamahalabho mahayodho viya
@Footnote: 1 Si. bhikkhusu 2 Si. nisinnesu 3 Si. samapattim samapajjimsu 4 Ma. vanamulaphalam
Tutthamanaso attano visaye thatva tepitakam buddhavacanam sammasitva anumodanam akasi.
Tassa desanavasane sattha sayam dhammam desesi. Desanapariyosane sabbe
catucattalisasahassatapasa arahattam papunimsu. Sattha "etha bhikkhavo"ti hattham
pasaresi. Tesam tavadeva kesamassu 1- antaradhayi. Atthaparikkhara kaye patimukkava
ahesum. Satthivassatuthera viya sattharam parivarayimsu. Nandatapaso pana vikkhittacittataya
visesam nadhigacchi. Tassa kira aranaviharittherassa santike dhammam sotum araddhakalato
patthaya "aho vatahampi anagate uppajjanakabuddhassa sasane imina savakena
laddhadhuram labheyyan"ti cittam udapadi. So tena parivitakkena maggaphalapativedham katum
nasakkhi. Tathagatam pana vanditva sammukhe thatva aha "bhante yena bhikkhuna
isiganassa pupphasananumodana kata, ko namayam tumhakam sasane"ti. Arana-
vihariange dakkhineyyange ca etadaggam patto eso bhikkhuti. "bhante yvayam
maya sattaham pupphachattam dharentena sakkaro kato, tena adhikarena na annam
sampattim patthemi, anagate pana ekassa buddhassa sasane ayam thero viya dvihangehi
samannagato savako bhaveyyan"ti patthanamakasi.
Sattha "samijjhissati nu kho imassa tapasassa patthana"ti anagatamsananam
pesetva olokento kappasatasahassam atikkamitva samijjhanakabhavam disva nandatapasam
aha "na te ayam patthana mogha bhavissati, anagate kappasatasahassam atikkamitva
gotamo nama buddho uppajjissati, tassa santike samijjhissati"ti vatva dhammakatham
kathetva bhikkhusamghaparivuto akasam pakkhandi. Nandatapaso yava cakkhupathasamatikkama
sattharam bhikkhusamghanca uddissa anjalim paggayha atthasi. So aparabhage kalena
kalam sattharam upasankamitva dhammam sukani. Aparihinajujhanova kalankatva barhmaloke
nibbatto. Tato pana cuto aparanipi panca jatisatani pabbajitva arannako
@Footnote: 1 Si. kesamassum
Ahosi. Kassapasammasambuddhakalepi pabbajitva arannako hutva gatapaccagata-
vattam puresi. Etam kira vattam aparipuretva mahasavakabhavam papunanta nama
natthi. Gatapaccagatavattam pana agamatthakathasu 1- vuttanayeneva veditabbam. So visati-
vissasahassani gatapaccagatavattam puretva kalankatva kamavacaradevaloke tavatimsa-
bhavane nibbatti. Vuttanhetam apadane 2-:-
"himavantassavidure nisabho nama pabbato
assamo sukato mayham pannasala sumapita.
Kosiyo nama namena jatilo uggatapano
ekayiko 3- adutiyo vasami nisabhe tada.
Phalam mulanca pannanca na bhunjami aham tada
pavattamva supataham 4- upajivami tavade.
Naham kopemi ajivam cajamanopi jivitam
aradhemi sakam cittam vivajjemi anesanam.
Ragupasamhitam cittam yada uppajjate mama
sayamva paccavekkhami ekako 5- tam damemaham.
Rajjase rajjaniye ca dussaniye ca dussase
muyhase mohaniye ca nikkhamassu vana tuvam.
Visuddhanam ayam vaso nimmalanam tapassinam
ma kho visuddham dusesi nikkhamassu vana tuvam.
Agariko bhavitvana yada yuttam 6- labhissasi
ubhopi ma viradhesi nikkhamassu vana tuvam.
@Footnote: 1 su.vi. 1/214/168 satisampajannakatha, pa.su. 1/109/273,276 catusampajannapabbavannana
@2 khu.apa. 32/1-51/94 subhutittherapadana 3 cha.Ma. ekakiyo, Ma. ekakiko
@4 Si. pavattapandupattanam 5 cha.Ma. ekaggo 6 cha.Ma. puttam
Chavalatam yatha kattham na kvaci kiccakarakam 1-
neva game aranne va na hi tam katthasammatam.
Chavalatupamo tvamsi na gihi napi sannato
ubhato muttako ajja nikkhamassu vana tuvam.
Siya nu kho tava etam ko pajanati te idam
saddhadhuram vahisi 2- me kosajjabahulaya ca.
Jigucchissanti tam vinnu asucim nagariko yatha
akaddhitvana isayo codayissanti tam sada.
Tam vinnu pavadissanti 3- samatikkantasasanam
samvasam alabhanto hi katham jivihisi tuvam.
Tidhapabhinnam matangam kunjaram satthihayanam
bali nago upagantva yutha niharate gajam.
Yutha vinissato santo sukham satam na vindati
dukkhito vimano 4- hoti pajjhayanto pavedhati.
Tatheva jatila tampi niharissanti dummatim
tehi tvam nissato santo sukham satam na lacchasi.
Diva va yadi va rattim sokasallasamappito
dayhati parilahena gajo yuthava nissato.
Jatarupam yatha kutam neva jhayati 5- katthaci
tatha silavihino tvam na jhayissasi 5- katthaci.
Agaram vasamanopi katham jivihisi tuvam
mattikam pettikancapi natthi te nihitam dhanam.
Sayam kammam karitvana gatte sedam pamocayam
@Footnote: 1 Si. nattheva kiccakaranam 2 pali. sigham dhuram vahisi, Si. saddhadhuram jahasi
@3 Si. pavaddhissanti 4 Si. dummano 5 pali. yayati, yayissasi
Evam jivihisi gehe sadhu te tam na ruccati.
Evaham tattha varemi sankilesagatam manam
nanadhammakatham katva papa cittam nivarayim.
Evam me viharantassa appamadaviharino
timsavassasahassani pavane me 1- atikkamum.
Appamadaratam disva uttamattham gavesakam
padumuttarasambuddho agacchi mama santikam.
Timbarusakavannabho 2- appameyyo anupamo
rupenasadiso buddho akase cankami tada.
Suphullo salarajava vijjuvabbhaghanantare 3-
nanenasadiso buddho akase cankami tada.
Siharajavasambhito gajarajava dappito 4-
abhito 5- byaggharajava akase cankami tada.
Singinikkhasavannabho khadirangarasannibho
mani yatha jotiraso akase cankami tada.
Visuddhakelasanibho punnamayeva candima
majjhanhikeva suriyo akase cankami tada.
Disva nabhe cankamantam evam cintesaham tada
devo nu kho ayam satto udahu manujo ayam.
Na me suto va dittho va mahiya ediso naro
api mantapadam atthi ayam sattha bhavissati.
Evaham cintayitvana sakam cittam pasadayim
@Footnote: 1 cha.Ma. vipine me, Si. pavane ca 2 Si. timbarupakkavannabho
@3 Si. vijjuva gaganantare 4 Ma. dammito 5 Si. durasado, cha.Ma. lasito
Nanapupphanca gandhanca sannipatesaham tada.
Pupphasanam pannapetva sadhucittam manoramam
narasarathinam aggam idam vacanamabravim.
Idam me asanam vira pannattam tavanucchavam
hasayanto mamam cittam nisida kusumasane.
Nisidi tattha bhagava asambhitova kesari
sattarattindivam buddho pavare kusumasane.
Namassamano atthasim sattarattindivam aham
vutthahitva samadhimha sattha loke anuttaro.
Mama kammam pakittento idam vacanamabravi
bhavehi buddhanussatim bhavananamanuttaram
imam satim bhavayitva purayissasi manasam. 1-
Timsakappasahassani devaloke ramissasi
asitikkhattum devindo devarajjam karissasi.
Sahassakkhattum cakkavatti raja ratthe bhavissasi
padesarajjam vipulam gananato asankhiyam
anubhossasi tam sabbam buddhanussatiya phalam.
Bhavabhave samsaranto mahabhogam labhissasi
bhoge te unata natthi buddhanussatiya phalam.
Kappasatasahassamhi okkakakulasambhavo
gotamo nama gottena sattha loke bhavissati.
Asitikotim chaddetva dase kammakare bahu
@Footnote: 1 Si. purayassu sumanasam
Gotamassa bhagavato sasane pabbajissasi.
Aradhayitva sambuddham gotamam sakyapungavam
subhuti nama namena hessasi satthu savako.
Bhikkhusamghe nisiditva dakkhineyyagunamhi tam
tatharanavihare ca dvisu agge thapessasi.
Idam vatvana sambuddho jalajuttamanamako
nabham 1- abbhuggami viro hamsarajava ambare.
Sasito lokanathena namassitva tathagatam
sada bhavemi mudito buddhanussatimuttamam.
Tena kammena sukatena cetanapanidhihi ca
jahitva manusam deham tavatimsam agacchaham.
Asitikkhattum devindo devarajjamakarayim
2- sahassakkhattum raja ca cakkavatti ahosaham. 2-
Padesarajjam vipulam gananato asankhiyam
anubhomi susampattim buddhanussatiya phalam.
Bhavabhave samsaranto mahabhogam labhamaham
bhoge me unata natthi buddhanussatiya phalam.
Satasahassito kappe yam kammamakarim tada
duggatim nabhijanami buddhanussatiya phalam.
Patisambhida catasso vimokkhapi ca atthime
chalabhinna sacchikata katam buddhassa sasanan"ti
ittham sudam ayasma subhutitthero ima gathayo abhasitthati.
@Footnote: 1 Si. nabhe 2-2 Ma. sahassakkhattum cakkavatti, raja ratthe ahosaham
Evam pana so tavatimsabhavane aparaparam uppajjanavasena dibbasampattim anubhavitva
tato cuto manussaloke anekasatakkhattum cakkavattiraja ca padesaraja ca hutva
ularam manussasampattim anubhavitva atha 1- amhakam bhagavato kale savatthiyam
sumanasetthissa gehe anathapindikassa kanittho hutva nibbatti "subhuti"tissa namam
ahosi.
Tena samayena amhakam bhagava loke uppajjitva pavattavaradhammacakko
anupubbena rajagaham gantva tattha veluvanapatiggahanadina lokanuggaham karonto
rajagaham upanissaya sitavane viharati. Tada anathapindiko setthi savatthiyam
utthanakabhandam gahetva attano sahayassa rajagahasetthino gharam gato buddhuppadam
sutva sattharam sitavane viharantam upasankamitva pathamadassaneneva sotapattiphale
patitthaya sattharam savatthim agamanatthaya yacitva tato pancacattalisayojane
magge 2- yojane yojane satasahassapariccagena vihare patitthapetva savatthiyam
rajamanena atthakarisappamanam jetassa rajakumarassa uyyanabhumim kotisantharena kinitva
tattha bhagavato viharam karetva adasi. Viharapatiggahanadivase ayam subhutikutumbiko
anathapindikasetthina saddhim gantva dhammam sunanto saddham patilabhitva pabbaji.
So upasampajjitva dve matika paguna 3- katva kammatthanam kathapetva aranne
samanadhammam karonto mettajjhanapadakam 4- vipassanam vaddhetva arahattam papuni.
So dhammam desento yasma satthara desitaniyamena anodissakam katva dhammam
deseti, tasma aranaviharinam aggo nama jato. Pindaya caranto ghare ghare
mettajhanam samapajjitva vutthaya 5- bhikkham patigganhati "evam dayakanam mahapphalam
bhavissati"ti. Tasma dakkhineyyanam aggo nama jato. Tenaha bhagava "etadaggam
@Footnote: 1 Ma. atha-saddo na dissati 2 Si. pancacattalisayojanamatte magge 3 Si. pagunam
@4 Si. mettajhanam padakam katva, chaMa. mettajhanapadakam 5 Si. samapattito vutthaya
Bhikkhave mama savakanam bhikkhunam aranaviharinam yadidam subhuti, dakkhineyyanam yadidam
subhuti"ti. 1- Evamayam mahathero arahatte patitthaya attana 2- puritaparaminam phalassa
matthakam patva loke abhinnato abhilakkhito hutva bahujanahitaya janapadacarikam
caranto anupubbena rajagaham agamasi.
Raja bimbisaro therassa agamanam sutva upasankamitva vanditva "idheva
bhante vasatha"ti vatva "nivasanatthanam karissami"ti pakkanto vissari. Thero
senasanam alabhanto abbhokase vitinamesi. Therassa anubhavena devo na vassati.
Manussa avutthitaya upadduta ranno nivesanadvare ukkutthimakamsu. Raja "kena
nu kho karanena devo na vassati"ti vimamsanto "therassa abbhokasavasena
manne na vassati"ti cintetva 3- tassa pannakutim karapetva "imissa bhante
pannakutiya vasatha"ti vatva vanditva pakkami. Thero kutikam pavisitva
tinasantharake 4- pallankena nisidi. Tada pana devo thokam thokam 5- phusayati, na samma
dharam anupavecchati. Atha thero lokassa avutthikabhayam visamitukamo 6- attano ajjhattika-
bahiravatthukassa parissayassa abhavam pavedento:-
[1] "../../bdpicture/channa me 7- kutika sukha nivata
vassa deva yathasukham
cittam me susamahitam vimuttam
atapi viharami vassa deva"ti
gathamaha.
@Footnote: 1 an. ekaka. 20/201-2/24 etadaggavagga 2 Si., Ma. attano 3 sa., Ma. cintento
@4 Ma. tinasantharane, cha.Ma. tinasantharake 5 Ma. thokam 6 Si. vidhamitukamo
@7 Ma. channa mesa
Tattha channasaddo tava "../../bdpicture/channa sa kumarika imassa kumarakassa" 1- "nacchannam
nappatirupan"tiadisu 2- patirupe agato. "../../bdpicture/channam tveva phaggunaphassayatananan"ti-
adisu vacanavisitthe sankhyavisese. "../../bdpicture/channamativassati, vivatam nativassati"tiadisu 3-
gahane. 4- "kyaham te nacchannopi karissami"tiadisu nivasanaparupane.
"ayasma channo anacaram acarati"tiadisu 5- pannattiyam. "sabbacchannam sabba-
paricchannam, 6- channa kuti ahito gini"ti 7- ca adisu tinadihi chadane. Idhapi
tinadihi chadaneyeva datthabbo, tasma tinena va pannena va channa yatha
na vassati vassodakapatanam na hoti na ovassati, evam sammadeva chaditati attho.
Mesaddo "kicchena me adhigatam, halam dani pakasitun"tiadisu 8- karane agato,
mayati attho. "tassa me bhante bhagava sankhittena dhammam desetu"tiadisu 9- sampadane,
mayhanti attho. "pubbeva me bhikkhave sambodha anabhisambuddhassa bodhisattasseva
sato"tiadisu 10- samiatthe agato. Idhapi samiattheeva datthabbo, mamati attho.
Kincapi khinasavanam mamayitabbam nama kinci natthi lokadhammehi anupalittabhavato,
lokasamannavasena pana tesampi "aham mama"ti voharamattam hoti. Tenaha bhagava
"kinti me savaka dhammadayada bhaveyyum, no amisadayada"ti. 11-
Kutikati pana matukucchipi karajakayopi tinadicchadano patissayopi vuccati.
Tathapi hi 12- :-
@Footnote: 1 vinaYu. mahavi. 1/296/229 sancarittasikkhapada 2 vinaYu. mahavi. 1/383/290
@pathamadutthadosasikkhapada 3 khu.udana. 25/45/170 uposathasutta, vinaYu.cula. 7/385/210
@4 Ma. gagane 5 vinaYu.mahavi. 1/424/317 dubbacasikkhapada 6 vinaYu.mahavi. 2/52/133
@7 khu.sutta. 25/18/338 8 vinaYu.maha. 4/7/7, di.maha. 10/65/32, Ma.mu. 12/281 /242,
@Ma.Ma. 13/337/319, sam.saga. 15/172/164 brahmayacanasutta 9 sam.khandha. 17/182/161,
@an.catukka. 21/257/276 10 Ma.mu. 12/206/176, sam.sala. 18/13/8
@pathamapubbesambodhasutta (sya) 11 Ma.mu. 12/29/17 dhammadayadasutta 12 cha.Ma. tatha hi
"mataram kutikam brusi 1- bhariyam brusi 1- kulavakam
putte santanake brusi 1- tanha me brusi bandhanan"ti 2-
adisu matukucchi "kutika"ti vutta.
"atthikankalakutike mamsanharupasibbite 3-
dhiratthu pure duggandhe paragatte 4- mamayase"ti 5-
adisu kesadisamuhabhuto karajakayo. "kassapassa bhagavato bhagini kuti ovassati "6-
"kuti nama ullitta va hoti avalitta va"tiadisu 7- tinachadanapatissayo. Idhapi
soeva veditabbo pannasalaya adhippetatta. Kutieva hi kutika, apakatakuti
"kutika"ti vutta. 8-
Sukhasaddo pana "vipitthikatvana sukham dukkhanca, pubbeva ca somanassadomanassan"ti-
adisu 9- sukhavedanayam agato. "sukho buddhanamuppado, 10- sukha saddhammadesana"ti-
adisu 11- sukhamule. "sukhassetam bhikkhave adhivacanam yadidam punnani"tiadisu 12-
sukhahetumhi. "yasma ca kho mahali rupam sukham sukhanupatitam sukhavakkantan"tiadisu
13- sukharammane, "ditthadhammasukhavihara ete cunda ariyassa vinaye"tiadisu 14-
abyapajje. "nibbanam paramam sukhan"tiadisu 15- nibbane. "yavancidam bhikkhave na
sukaram akkhanena papunitum yava sukha sagga"tiadisu 16- sukhappaccayatthane.
"sovaggikam sukhavipakam saggasamvattanikan"tiadisu 17- itthe, piyamanapeti attho.
Idhapi
@Footnote: 1 Ma. brumi 2 sam.saga. 15/19/9 kutikasutta 3 Si. nharuparisibbite
@4 Si. parabhatte 5 khu.thera. 26/1153/416 mahamoggallanattheragatha
@6 Ma.Ma. 13/291/266 ghatikarasutta 7 vinaYu.mahavi. 1/349/263 samghadisesakanda
@8 Si.,Ma. kutieva hi kutikati vutta 9 khu.sutta. 25/67/348 khaggavisanasutta
@10 ka. buddhanam uppado 11 khu.dhamMa. 25/194/51 sambahulabhikkhuvatthu
@12 an.sattaka. 23/159/90 (sya), khu.iti. 25/22/245 mettasutta
@13 sam.khandha. 17/60/57 mahalisutta 14 Ma.mu. 12/82/54 sallekhasutta
@15 Ma.Ma. 13/216/191, khu.dhamMa. 25/203/52 annataraupasakavattha
@16 Ma.upari. 14/255/223 balapanditutta 17 di.sila. 9/163/51 samannaphalasutta,
@ sam.saga. 15/130/107 pathamaaputtakasutta
Itthe sukhappaccaye va datthabbo. Sa hi kuti anto bahi ca manapabhavena sampadika 1-
nivasanaphasutaya "sukha"ti vutta. Tatha natisitanatiunhataya utusukhasampattiyogena
kayikacetasikasukhassa paccayabhavato.
Nivatati avata, phusitaggalapihitavatapanatta vataparissayarahitati attho.
Idam tassa kutiya sukhabhavavibhavanam. Savate hi senasane utusappayo na labbhati,
nivate so labbhatiti. vassati pavassa samma dharam anuppaveccha. Devati ayam deva-
saddo "imani te deva caturasitinagarasahassani kusavatirajadhanippamukhani, ettha
deva chandam janehi jivite apekkhan"tiadisu 2- sammutideve khattiye agato. "catu-
maharajika deva vannavanto sukhabahula"tiadisu 3- upapattidevesu. "tassa devati
devassa, sasanam sabbadassino"tiadisu visuddhidevesu. Visuddhidevanam hi bhagavato
atidevabhave vutte itaresam vuttoeva hoti. "viddhe vigatavalahake deve"tiadisu 4-
akase. "devo ca kalena kalam na samma dharam anuppavecchati"tiadisu 5- meghe
pajjunne va. Idhapi meghe pajjunne va datthabbo. Vassati hi te anapento
thero alapati. Yathasukhanti yatharucim. Tava vassanena mayham bahiro parissayo natthi,
tasma yathakamam vassati vassupajivisatte anugganhanto vadati.
Idani abbhantare parissayabhavam 6- dassento "cittan"tiadimaha. Tattha
cittam me susamahitanti mama cittam sutthu ativiya samma sammadeva ekaggabhavena
arammane thapitam. Tanca kho na nivaranadivikkhambhanamattena, apica kho vimuttam
orambhagiyauddhambhagiyasangahehi sabbasamyojanehi sabbakilesadhammato ca visesena
vimuttam, samucchedappahanavasena patipassaddhippahanavasena te pajahitva thitanti attho.
@Footnote: 1 cha.Ma. sampadita 2 di. maha. 10/226/165 mahasudassanasutta
@3 di. pati. 11/337/228 sangitisutta 4 Ma. mu. 12/486/430 mahadhammasamadanasutta,
@sam saga. 15/110/78 susimasutta, khu. iti. 25/27/250 mettabhavanasutta
@5 an. catukka. 21/70/85 adhammikasutta 6 Si. parissayassapi abhavam
Atapiti viriyava. Phalasamapattiattham vipassanarambhavasena ditthadhammasukhaviharatthanca
araddhaviriyo hutva viharami, dibbaviharadihi attabhavam vattemi, na pana kilesap-
pahanattham, pahatabbasseva abhavatoti adhippayo. "yatha pana bahiraparissayabhavena
deva maya tvam vassane niyojito, evam abbhantaraparissayabhavenapi"ti 1- dassento
punapi "vassa deva"ti aha.
Aparo nayo:- channati chadita pihita. Kutikati attabhavo. So hi
"anekavayavassa samudayassa avijjanivaranassa bhikkhave puggalassa tanhasamyuttassa
ayanceva kayo samudagato, bahiddha ca namarupan"tiadisu 2- kayoti agato. "sinca
bhikkhu imam navam, sitta te lahumessati"tiadisu 3- navati agato. "gahakaraka
ditthosi, gahakutam visankhatan"ti 4- ca adisu gahanti agato. "satto guhayam
bahunabhichanno, tittham naro mohanasmim pagalho"tiadisu 5- guhati agato. "nelango
setapacchado, ekaro vattati ratho"tiadisu 6- rathoti agato. "puna geham na
kahasi"tiadisu 4- gehanti agato. "vivata kuti nibbuto gini"tiadisu 7- kutiti
agato. Tasma idhapi so "kutika"ti vutto. Attabhavo hi katthadini paticca
labbhamana gehasamikahi kutika viya atthiadisannite pathavidhatuadike phassadike ca
paticca labbhamano "kutika"ti vutto, cittamakkatassa nivasabhavato ca. Yathaha:-
atthikankalakutivesa makkatavasatho iti
makkato pancadvaraya kutikaya pasakkiya
dvarenanupariyati ghattayanto punappunanti ca.
@Footnote: 1 Si. parissayabhavena pitim 2 sam. nidana. 16/19/24 balapanditasutta (thokam visadisam)
@3 khu. dhamMa. 25/369/81 sambahulabhikkhuvatthu 4 khu. dhamMa. 25/154/44 pathamabodhivatthu
@5 khu. sutt 25/779/486 guhatthakasutta 6 khu. udana. 25/65/206
@ aparalakundakabhaddiyasutta 7 khu. sutta. 25/19/339 dhaniyasutta
Sa panesa attabhavakutika therassa tinnam channam atthannanca asamvara-
dvaranam vasena samati 1- vijjhanakassa ragadiavassutassa pannaya samvutatta sammadeva
pihitatta "../../bdpicture/channa"ti vutta. Tenaha bhagava "sotanam samvaram brumi, pannayete
pithiyyare"ti. 2- Vuttanayena channattaeva 3- kilesadukkhabhavato niramisasukhasamangitaya
ca sukha sukhappatta, tatoeva ca nivata nihatamanamadathambhasarambhataya 4- nivatavuttika.
Ayanca nayo "mayham na sankilesadhammanam samvaranamattena siddho, atha kho aggamagga-
samadhina sutthusamahitacittataya ceva aggamaggapannaya sabbasamyojanehi vippamutta-
cittataya ca"ti dassento aha "cittam me susamahitam vimuttan"ti. Evambhuto ca
"idanaham katakaraniyo"ti na appossukko homi, atha kho atapi viharami, sadevakassa
lokassa hitasukhupasamhare ussahajato bhikkhacarakalepi anugharam brahmavihareneva
viharami. Tasma tvampi deva pajjunna mayham piyam katukamatayapi vassupajivinam
sattanam anukampayapi vassa samma dharam anuppavecchati evamettha attho datthabbo.
Ettha ca thero "../../bdpicture/channa me kutika sukha nivata"ti imina lokiyalokuttarabhedaya 5-
attano adhisilasikkham dasseti. "cittam me susamahitan"ti imina adhicittasikkham.
"vimuttan"ti imina adhipannasikkham. "atapi viharami"ti imina ditthadhammasukha-
viharam. Athava "../../bdpicture/channa me kutika sukha nivata"ti imina animittaviharam dasseti
kilesavassapidhanamukhena niccadinimittugghatanadipanato. "cittam me susamahitan"ti
imina appanihitaviharam. "vimuttan"ti imina sunnataviharam. "atapi viharami"ti
imina tesam tinnam viharanam adhigamupayam. Pathamena va dosappahanam, dutiyena
ragappahanam, tatiyena mohappahanam. Tatha dutiyena pathamadutiyehi va dhammavihara-
sampattiyo dasseti, tatiyena vimuttisampattiyo. "atapi viharami"ti imina
parahitapatipattiyam atanditabhavam dassetiti datthabbam.
@Footnote: 1 Ma. samatha.... 2 cha.Ma. pidhiyyare, khu. sutta. 25/1042/532 ajitamanavakapanha
@3 Ma. evam 4 Ma. nihatamanadabba... 5 cha.Ma. lokiyalokuttarabhedam
Evam "yathanama"ti gathaya vuttanam dhammaviharadinam imaya gathaya dassitatta
tattha adassitesu namagottesu namam dassetum "ittham sudan"tiadi vuttam. Ye hi
thera namamattena pakata, te namena, ye gottamattena pakata, te gottena,
ye ubhayatha pakata, te ubhayenapi dassissanti. Ayam pana thero namena abhilakkhito,
na tatha gottenati "ittham sudam 1- ayasma subhuti"ti vuttam. Tattha itthanti
idam pakaram, imina akarenati attho. Sudanti 2- su idam, sandhivasena ikaraloPo.
Suti ca nipatamattam, idam gathanti yojana. Ayasmati piyavacanametam garugaravasappatissa
vacanametam. 3- Subhutiti namakittanam. So hi sarirasampattiyapi dassaniyo pasadiko,
gunasampattiyapi. Iti sundaraya sariravayavavibhutiya silasampattiyadivibhutiya ca 4-
samannagatatta subhutiti pannayittha. Silasaradithiragunayogato thero. Abhasitthati
kathesi. Kasma panete mahathera attano gune pakasentiti? imina dighena addhuna
anadhigatapubbam paramagambhiram ativiya santam panitam attana adhigatam lokuttaradhammam
paccavekkhitva pitivegasamussahitaudanavasena sasanassa niyyanikabhavavibhavanavasena 5-
ca paramappiccha ariya attano gune pakasenti, yatha tam lokanatho bodhaneyyaajjhasaya-
vasena dasabalasamannagato bhikkhave tathagato catuvesarajjavisarado"tiadina 6- attano
gune pakaseti, 7- evamayam therassa annabyakaranagatha hotiti.
Paramatthadipaniya theragathasamvannanaya
subhutittheragathavannana nitthita.
--------------
@Footnote: 1 Ma. sumam 2 Ma. sumanti 3 Si. sappatissavavacanametam 4 Si. silasampattivibhutiya ca
@5 Ma. niyyanikavibhavanavasena 6 Ma.mu. 12/148/107 mahasihanadasutta (atthato samanam)
@7 Si. pakasetiti
The Pali Atthakatha in Roman Book 32 page 23-39.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=32&A=495&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=32&A=495&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=138
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=4974
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=5294
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=5294
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]