![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
123. 3. Nandakapetavatthuvannana
raja pingalako namati idam nandakapetavatthu. Tassa ka uppatti?
satthu parinibbanato vassasatadvayassa accayena suratthavisaye pingalo nama
raja ahosi. Tassa senapati nandako nama micchaditthi viparitadassano "natthi
dinnan"tiadina micchagaham paggayha vicari. Tassa dhita uttara nama upasika
patirupe kule dinna ahosi. Nandako pana kalam katva vinjhataviyam mahati
nigrodharukkhe vemanikapeto hutva nibbatti. Tasmim kalakate uttara
sucisitalagandhodakapuritam paniyaghatam kummasabhisankhatehi vannagandharasasampannehi puvehi
paripunnasaravakanca annatarassa khinasavattherassa datva "ayam dakkhina mayham
pitu upakappatu"ti uddisi, tassa tena danena dibbapaniyam aparimita ca puva
patubhavimsu. Tam disva so evam cintesi "papakam vata maya katam, yam mahajano
`natthi dinnan'tiadina micchagaham gahito, idani pana pingalo raja dhammasokassa
ranno ovadam 2- datum gato, so tam tassa datva agamissati, handaham natthikaditthim
vinodessami"ti. Nacireneva ca pingalo raja dhammasokassa ranno ovadam 2- datva
patinivattanto maggam patipajji.
@Footnote: 1 Si.serissakapetavatthu 2 Ma. uppadam
Atha so peto attano vasanatthanabhimukham tam maggam nimmini. Raja thitamajjhanhike
samaye tena maggena gacchati. Tassa gacchantassa purato maggo dissati, pitthito
panassa antaradhayati. Sabbapacchato gacchanto puriso maggam antarahitam disva bhito
vissaram viravanto dhavitva ranno arocesi, tam sutva raja bhito samviggamanaso
hatthikkhandhe thatva catasso disa olokento petassa vasananigrodharukkham disva
tadabhimukho agamasi saddhim caturanginiya senaya. Athanukkamena ranne tam thanam
patte peto sabbabharanavibhusito rajanam upasankamitva patisantharam katva puve
ca paniyanca dapesi. Raja saparijano nhatva puve khaditva paniyam pivitva
patippassaddhamaggakilamatho "devata nusi gandhabbo"tiadina petam pucchi, peto
adito patthaya attano pavattim acikkhitva rajanam micchadassanato vimocetva 1-
saranesu silesu ca patitthapesi. Tamattham dassetum sangitikara:-
[658] "raja pingalako nama suratathanam adhipati ahu
moriyanam upatthanam gantva surattham punaragama.
[659] Unhe majjhanhike kale raja pankam 2- upagami
addasa maggam ramaniyam petanam tam vannupatham 3-.
[660] Sarathim amantayi raja:-
`ayam maggo ramaniyo khemo sovatthiko sivo
imina sarathi yama suratthanam santike ito.'
[661] Tena payasi sorattho senaya caturanginiya
ubbiggarupo puriso sorattham etadabravi.
[662] `kummaggam Patipannamha bhimsanam lomahamsanam
purato dissati maggo pacchato ca na dissati.
@Footnote: 1 Ma. vivecetva 2 Ma.,ka. vankam 3 Si. vannanapatham
[663] Kummaggam patipannamha yamapurisana santike
amanuso vayati gandho ghoso suyyati 1- daruno.'
[664] Samviggo raja sorattho sarathim etadabravi
`kummaggam patipannamha bhimsanam lomahamsanam
purato dissati maggo pacchato ca na dissati.
[665] Kummaggam patipannamha yamapurisana santike
amanuso vayati gandho ghoso suyyati daruno.'
[666] Hatthikkhandham samaruyha olokento catuddisa
addasa nigrodham ramaniyam 2- padapam chayasampannam 3-
nilabbhavannasadisam meghavannasirinibham.
[667] Sarathim amantayi raja `kim eso dissati braha
nilabbhavannasadiso meghavannasirinibho.'
[668] Nigrodho so maharaja padapo chayasampanno
nilabbhavannasadiso meghavannasirinibho.
[669] Tena payasi sorattho yena so dissate braha
nilabbhavannasadiso meghavannasirinibho.
[670] Hatthikkhandhato oruyha raja rukkham upagami
nisidi rukkhamulasmim samacco saparijjano
puram paniyasarakam 4- puve vitte ca addasa.
@Footnote: 1 ka. suyati 2 Ma.,ka. rukkham nigrodham 3 ka. chayasampannam 4 Si.,i. paniyakarakam
[671] Puriso ca devavanni sabbabharanabhusito
upasankamitva rajanam sorattham etadabravi.
[672] `svagatam Te maharaja atho te aduragatam
pivatu devo paniyam puve khada arindama.'
[673] Pivitva raja paniyam samacco saparijjano
puve khaditva pitva ca sorattho etadabravi.
[674] Devata nusi gandhabbo adu 1- sakko purindado
ajananta tam pucchama katham janemu tam mayanti.
[675] Namhi devo na gandhabbo napi sakko purindado
peto aham maharaja surattha idha magatoti.
[676] Kim silo kim samacaro suratthasmim pure tuvam
kena te brahmacariyena anubhavo ayam tavati.
[677] Tam sunohi maharaja arindama ratthavaddhana
amacca parisajja ca brahmano ca purohito.
[678] Suratthasmim 2- aham deva puriso papacetaso
micchaditthi ca dussilo kadariyo paribhasako.
[679] Dadantanam karontanam varayissam bahujjanam
annesam dadamananam antarayakaro aham.
[680] Vipako natthi danassa samyamassa kuto phalam
natthi acariyo nama adantam ko damessati.
@Footnote: 1 Si.,i. adu 2 Si. suratthasma, i. suratthamha, Ma. suratthamhi
[681] Samatulyani bhutani kuto 1- jetthapacayiko
natthi balam viriyam va kuto utthanaporisam.
[682] Natthi danaphalam nama na visodheti verinam
laddheyyam labhate macco niyati parinamajam. 2-
[683] Natthi mata pita bhata loko natthi ito param
natthi dinnam natthi hutam sunihitam na vijjati.
[684] Yopi haneyya purisam parassa chindate 3- siram
na koci kanci hanati sattannam vivaramantare.
[685] Acchejjabhejjo hi jivo atthamso gulaparimandalo
yojananam satam 4- panca ko jivam chettumarahati.
[686] Yatha suttagule khitte nibbethentam palayati
evameva ca so jivo nibbethento palayati.
[687] Yatha gamato nikkhamma annam gamam pavisati
evameva ca so jivo annam bondim 5- pavisati.
[688] Yatha gehato nikkhamma annam geham pavisati
evameva ca so jivo annam bondim pavisati.
[689] Cullasiti 6- mahakappino 7- satasahassani hi
ye bala ye ca pandita samsaram khepayitvana
dukkhassantam karissare.
@Footnote: 1 ka. kule 2 Si.,Ma. parinamaja 3 Ma. purisassa chinde 4 ka. yojanani sata
@5 Si.,ka. kayam 6 Si.,Ma.,ka. culasiti 7 Si. mahakappuno
[690] Mitani sukhadukkhani donehi pitakehi ca
jino sabbam pajanati sammulha itara paja.
[691] Evamditthi pure asim sammulho mohaparuto
micchaditthi ca dussilo kadariyo paribhasako.
[692] Oram me chahi masehi kalakiriya bhavissati
ekantakatukam ghoram nirayam papatissaham.
[693] Catukkannam catudvaram vibhattam bhagaso mitam
ayopakarapariyantam ayasa patikujjitam.
[694] Tassa ayomaya bhumi jalita tejasa yuta
samanta yojanasatam pharitva titthati sabbada.
[695] Vassani satasahassani ghoso suyyati tavade
lakkho eso maharaja satabhagavassakotiyo.
[696] Kotisatasahassani niraye paccare jana
micchaditthi ca dussila ye ca ariyupavadino.
[697] Tatthaham dighamaddhanam dukkham vedissa vedanam
phalam papassa kammassa tasma socamaham bhusam.
[698] Tam sunohi maharaja arindama ratthavaddhana
dhita mayham maharaja uttara bhaddamatthu te.
[699] Karoti bhaddakam kammam silesuposathe rata
sannata 1- samvibhagi ca vadannu vitamacchaRa.
@Footnote: 1 ka. danarata
[700] Akhandakari sikkhaya sunha parakulesu ca
upasika sakyamunino sambuddhassa sirimato.
[701] Bhikkhu ca silasampanno gamam pindaya pavisi
okkhittacakkhu satima guttadvaro susamvuto.
[702] Sapadanam caramano agama tam nivesanam
tamaddasa maharaja uttara bhaddamatthu te.
[703] Puram paniyasarakam 1- puve vitte 2- ca sa ada
pita me kalakato bhante tassetam upakappatu.
[704] Samanantaranudditthe vipako udapajjatha
bhunjami kamakamiham raja vessavano yatha.
[705] Tam sunohi maharaja arindama ratthavaddhana
sadevakassa lokassa buddho aggo pavuccati
tam buddham saranam gaccha saputtadaro arindama.
[706] Atthangikena maggena phusanti amatam padam
tam dhammam saranam gaccha saputtadaro arindama.
[707] Cattaro ca patipanna 3- cattaro ca phale thita
esa samgho ujubhuto pannasilasamahito
tam samgham saranam gaccha saputtadaro arindama.
[708] Panatipata viramassu khippam
loke adinnam parivajjayassu
@Footnote: 1 Si. paniyassa karakam 2 ka. citte 3 Si. cattaro maggapatipanna
Amajjapo ma ca musa abhani 1-
sakena darena ca hohi tutthoti.
[709] Atthakamosi me yakkha hitakamosi devate
karomi tuyham vacanam tvamsi acariyo mama.
[710] Upemi saranam buddham dhammancapi anuttaram
samghanca naradevassa gacchami saranam aham.
[711] Panatipata viramami khippam
loke adinnam parivajjayami
amajjapo no ca musa bhanami
sakena darena ca homi tuttho.
[712] Ophunami mahavate nadiya sighagamiya
vamami papikam ditthim buddhanam sasane rato.
[713] Idam vatvana sorattho viramitva papadassana 2-
namo bhagavato katva pamokkho rathamaruhi"ti
gathayo avocum.
#[658-9] Tattha raja pingalako nama, suratthanam adhipati ahuti pingalacakkhutaya
"pingalo"ti pakatanamo suratthadesassa issaro raja ahosi. Moriyananti
moriyarajunam, dhammasokam sandhaya vadati. Surattham punaragamati suratthassa visayam
uddissa suratthagamimaggam paccagacchi. 3- Pankanti mudubhumim 4-. Vannupathanti
petena nimmitam marubhumimaggam. 5-
@Footnote: 1 Si. abhasi 2 Ma. papadassanam 3 cha.Ma. paccaganchi
@4 Ma. vankanti marubhumim 5 Si.,i. vannanapathanti petena nimmitam mudubhumimaggam
#[660] Khemoti nibbhayo. Sovatthikoti sotthibhavavaho. Sivoti anupaddavo.
Suratthanam santike itoti imina maggena gacchanta mayam suratthavisayassa samipeyeva.
#[661-2] Soratthoti suratthadhipati. Ubbiggarupoti utrastasabhavo. Bhimsananti
bhayajananam. Lomahamsananti bhimsanakabhavena lomanam hamsapanam.
#[663] Yamapurisana santiketi petanam samipe vattama. Amanuso vayati
gandhoti petanam sariragandho vayati. Ghoso suyyati darunoti paccekanirayesu karanam
kariyamananam sattanam ghorataro saddo suyyati.
#[666] Padapanti padasadisehi mulavayavehi udakassa pivanato "padapo"ti
laddhanamam tarum. Chayasampannanti sampannacchayam. Nilabbhavannasadisanti vannena
nilameghasadisam. Meghavannasirinibhanti meghavannasanthanam hutva khayamanam.
#[670] Puram paniyasarakanti paniyena punnam paniyabhajanam. Puveti khajjake.
Vitteti vittijanane madhure manunne tahim tahim sarave puretva thapitapuve addasa.
#[672] Atho te aduragatanti ettha athoti nipatamattam, avadharanatthe
va, maharaja te agatam duragatam na hoti, atha kho svagatamevati mayam
sampaticchamati attho. Arindamati arinam damanasila.
#[677] Amacca parisajjati amacca parisajja ca vacanam sunantu,
brahmano ca tuyham purohito tam sunatuti yojana.
#[678] Suratthasmim ahanti suratthadese aham. Devati rajanam alapati.
Micchaditthiti natthikaditthiya viparitadassano. Dussiloti nissilo. Kadariyoti
thaddhamacchari. Paribhasakoti samanabrahmananam akkosako.
#[679] Varayissanti varesim. Antarayakaro ahanti danam dadantanam upakaram
Karontanam antarayakaro hutva annesanca paresam danam dadamananam danamayapunnato
aham bahujanam varayissam varesinti yojana.
#[680] Vipako natthi danassatiadi varitakaradassanam. Tattha vipako
natthi danassati danam dadato tassa vipako ayatim pattabbaphalam natthiti vipakam
patibahati. Samyamassa kuto phalanti silassa pana kuto nama phalam, 1- sabbena sabbam
tam natthiti adhippayo. Natthi acariyo namati acarasamacarasikkhapako acariyo
nama koci natthi. Sabhavato eva hi satta danta va adanta va hontiti
adhippayo. Tenaha "adantam ko damessati"ti.
#[681] Samatulyani bhutaniti ime satta sabbepi annamannam samasama,
tasma jettho eva natthi, kuto jetthapacayiko 2-, jettha pacayanapunnam nama
natthiti attho. Natthi balanti yamhi attano bale patitthita satta viriyam katva
manussasobhagyatam adim katva yava arahattam sampattiyo papunanti, tam viriyabalam
patikkhipati. Viriyam va natthi kuto utthanaporisanti idam no purisaviriyena
purisakarena pavattanti evam pavattavadapatikkhepavasena vuttam.
#[682] Natthi danaphalam namati danassa phalam nama kinci natthi,
deyyadhammapariccago bhasmanihitam viya nipphalo evati attho. Na visodheti verinanti
ettha verinanti veravantam veranam vasena panatipatadinam vasena ca katapapam puggalam
danasiladivatato na visodheti, kadacipi suddham na karoti. Pubbe "vipako natthi
danassa"tiadi danadito attano paresam nivaritakaradassanam, "natthi danaphalam
nama"tiadi pana attano micchabhinivesadassananti datthabbam. Laddheyyanti laddhabbam.
Katham pana laddhabbanti aha "niyatiparinamajan"ti. Ayam satto sukham va dukkham
va labhanto niyativiparinamavaseneva 3- labhati, na kammassa katatta, na issaradina
cati adhippayo.
@Footnote: 1 Si.,i. tam phalam 2 Si. jetthapacayikoti 3 Si. niyatiparinamajavaseneva
#[683] Natthi mata pita bhatati matadisu sammapatipattimicchapatipattinam
phalabhavam sandhaya vadati. Loko natthi ito paranti ito idhalokato paraloko nama
koci natthi, tattha tattheva satta ucchijjantiti adhippayo. Dinnanti mahadanam.
Hutanti pahenakasakkaro 1-, tadubhayampi phalabhavam sandhaya "natthi"ti patikkhipati.
Sunihitanti sutthu nihitam. Na vijjatiti yam samanabrahmananam danam nama
"anugamikanidhi"ti 2- vadanti, tam na vijjati, tesam tam vacavatthumattamevati 3-
adhippayo.
#[684] Na koci kanci hanatiti yo puriso param purisam haneyya, parassa
purisassa sisam chindeyya, tattha paramatthato na koci kanci hanati, sattannam
kayanam chiddabhavato hananto viya hoti. Katham satthapaharoti aha "sattannam
vivaramantare"ti. Pathaviadinam sattannam kayanam vivarabhute antare chidde sattham pavisati,
tena satta asiadihi pahata viya honti, jivo viya pana sesakayapi niccasabhavatta
na chijjantiti adhippayo.
#[685] Acchejjabhejjo hi jivoti ayam sattanam jivo satthadihi na
chinditabbo na bhinditabbo niccasabhavatta. Atthamso gulaparimandaloti so pana
jivo kadaci atthamso hoti kadaci gulaparimandalo. Yojananam satam pancati kevalibhavam
patto 4- pancayojanasatubbedho hoti. Ko jivam chettumarahatiti niccam nibbikaram jivam
ko nama satthadihi chinditum arahati, na so kenaci vikopaneyyoti vadati.
#[686] Suttaguleti vethetva katasuttagule. Khitteti nibbethanavasena khitte.
Nibbethentam palayatiti pabbate va rukkhagge va thatva nibbethiyamanam khittam
suttagulam nibbethentameva gacchati, sutte khine na gacchati. Evamevanti yatha tam
@Footnote: 1 Ma. pahonakalabhasakkaro 2 Si.,i. anugamikam nidananti
@3 Si. vacaya vuttamattamevati 4 Ma. kevalam bhavappatto
Suttagulam nibbethiyamanam gacchati, sutte khine na gacchati, evameva so jivo
"cullasiti mahakappino satasahassani"ti vuttakalameva attabhavagulam nibbethento
palayati pavattati, tato uddham na pavattati.
#[687] Evameva ca so jivoti yatha koci puriso attano nivasagamato
nikkhamitva tato annam gamam pavisati kenacideva karaniyena, evameva so jivo
ito sarirato 1- nikkhamitva annam aparam sariram niyatavasena pavisatiti adhippayo.
Bondinti kayam.
#[689] Cullasititi caturasiti. Mahakappinoti mahakappanam. Tattha "ekamha
mahasara anotattadito vassasate vassasate kusaggena ekekam udakabindum niharante 2-
imina upakkamena sattakkhattum tamhi sare nirudake jate eko mahakappo nama
hoti"ti vatva "evarupanam mahakappanam caturasitisatasahassani samsarassa
parimanan"ti vadanti. Ye bala ye ca panditati ye andhabala, ye ca
sappanna, sabbepi te. Samsaram khepayitvanati yathavuttakalaparicchedam samsaram
aparaparuppattivasena khepetva. Dukkhassantam karissareti vattadukkhassa pariyantam
pariyosanam karissanti. Panditapi antara sujjhitum na sakkonti, balapi tato
uddham nappavattantiti tassa laddhi.
#[690] Mitani sukhadukkhani, donehi pitakehi cati sattanam sukhadukkhani
nama donehi pitakehi manabhajanehi mitani viya yathavuttakalaparicchedeneva
parimitatta 3- paccekanca tesam tesam sattanam tani niyatiparinamajani parimitani 4-.
Tayidam jino sabbam pajanati jinabhumiyam thito kevalam pajanati samsarassa
samatikkantatta. Samsare pana paribbhamati sammulhayam itara paja.
@Footnote: 1 Si. kayato sarirato 2 Si. niharanti, i. niharantena 3 Ma. paribbhamitatta
@4 Ma. parinamitani
#[691] Evamditthi pure asinti yathavuttanatthikaditthiko pubbeva aham ahosim.
Sammulho mohaparutoti yathavuttaya ditthiya hetubhutena sammohena sammulho,
tam sahajatena pana mohena paruto, paticchaditakusalabijoti adhippayo.
#[692] Evam pubbe ya attano uppanna papaditthi, tassa vasena
katam papakammam dassetva idani attana ayatim anubhavitabbam tassa phalam dassento
"oram me chahi masehi"tiadimaha.
#[695-7] Tattha vassani satasahassaniti 1- vassanam satasahassani, atikkamitvati
vacanaseso, bhummatthe va etam paccattavacanam, vassesu satasahassesu vitivattesuti
attho. Ghoso suyyati tavadeti yada ettako kalo atikkanto hoti, tavadeva
tasmim kale "idha paccantanam vo marisa vassasatasahassaparimano kalo atito"ti
evam tasmim niraye saddo suyyati. Lakkho eso maharaja, satabhagavassakotiyoti
satabhaga satakotthasa vassakotiyo 2- maharaja niraye paccantanam sattanam ayuno
eso lakkho eso paricchedoti attho. Idam vuttam hoti:- dasadasakam satam nama,
dasa satani sahassam nama, dasa dasasahassani satasahassam nama, satasatasahassani
koti nama, tasam kotinam vasena satasahassavassakotiyo satabhaga vassakotiyo.
Sa ca kho nerayikanamyeva vassagananavasena veditabba, na manussanam, devanam
va. Idisani anekani vassakotisatasahassani nerayikanam aYu. Tenaha
"kotisatasahassani, niraye paccare janati. Yadisena pana papena satta evam nirayesu
paccanti, tam nigamanavasena dassetum "micchaditthi ca dussila, ye ca ariyupavadinoti
vuttam. Vedissanti anubhavissam.
#[698-706] Evam ayatim attana anubhavitabbam papaphalam dassetva idani
"kena te brahmacariyena, anubhavo ayam tava"ti ranna 3- pucchitamattham acikkhitva
@Footnote: 1 Si.,i. vassasatasahassaniti 2 Ma. satakotthasavassakotiyo 3 Si.,i. ranno
Tam saranesu ceva silesu ca patitthapetukamo "tam sunohi maharaja"tiadimaha.
Tattha silesuposathe 1- ratati niccasilesu ca uposathasilesu ca abhirata. Adati adasi.
Tam dhammanti tam atthangikam maggam amatapadanca.
#[709-12] Evam petena saranesu silesu ca samadapito raja pasannamanaso
tena attano katam upakaram tava kittetva saranadisu patitthahanto "atthakamo"ti-
adika tisso gatha vatva pubbe attana gahitaya papikaya ditthiya patinissatthabhavam
pakasento "ophunami"ti gathamaha.
Tattha ophunami mahavateti mahante vate vayante bhusam viya tam papakam
ditthim yakkha tava dhammadesanavate ophunami niddhunami 2-. Nadiya va sighagamiyati
sighasotaya mahanadiya va tinakatthapannakasatam viya papikam ditthim pavahemiti
adhippayo. Vamami papikam ditthinti mama manomukhagatam papikam ditthim ucchaddayami.
Tattha karanamaha "buddhanam sasane rato"ti. Yasma ekamsena amatavahe buddhanam
bhagavantanam sasane rato abhirato, tasma tam ditthisankhatam visam vamamiti yojana.
#[713] Idam vatvanati osanagatha sangitikarehi thapita. Tattha pamokkhoti
pacinadisabhimukho hutva. Rathamaruhiti raja gamanasajjam attano rajaratham abhiruhi,
aruyha 3- yakkhanubhavena tam divasameva attano nagaram patva 4- rajabhavanam pavisi.
So aparena samayena imam pavattim bhikkhunam arocesi, bhikkhu tam theranam arocesum,
thera tatiyasangitiyam sangaham aropesum.
Nandakapetavatthuvannana nitthita.
----------------
@Footnote: 1 Ma. sile uposathe 2 Ma. oniddhunami 3 Si.,i. aruyha ratham
@4 Si.,i. anuppatto
The Pali Atthakatha in Roman Book 31 page 261-274.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=31&A=5808&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=31&A=5808&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=123
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=4590
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=4916
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=4916
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]