![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
332. 10. Dhammikattheragāthāvaṇṇanā
dhammo havetiādikā āyasmato dhammikattherassa gāthā. Kā uppatti?
ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto
@Footnote: 1 Sī.,i. purakkhatā parivāritā 2 Sī. gehavāsābhimukho
Sikhissa bhagavato kāle migaluddako hutvā ekadivasaṃ araññāyatane devaparisāya
satthu dhammaṃ desentassa "dhammo eso vuccatī"ti desanāya nimittaṃ gaṇhi. So
tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kosalaraṭṭhe
brāhmaṇakule nibbattitvā dhammikoti laddhanāmo vayappatto jetavanapaṭiggahaṇe
laddhappasādo pabbajitvā aññatarasmiṃ gāmakāvāse āvāsiko hutvā viharanto
āgantukānaṃ bhikkhūnaṃ vattāvattesu ujjhānabahulo akkhamo ahosi. Tena bhikkhū
taṃ vihāraṃ chaḍḍetvā pakkamiṃsu, so ekakova ahosi. Vihārasāmiko upāsako
taṃ kāraṇaṃ sutvā bhagavato taṃ pavattiṃ ārocesi. Satthā taṃ bhikkhuṃ pakkosetvā
tamatthaṃ pucchitvā tena "evaṃ bhante"ti vutte "nāyaṃ idāneva akkhamo, pubbepi
akkhamo ahosī"ti vatvā bhikkhūhi yācito rukkhadhammaṃ 1- kathetvā upari tassa ovādaṃ
dento:-
[303] "dhammo have rakkhati dhammacāriṃ
dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti
esānisaṃso dhamme suciṇṇe
na duggatiṃ gacchati dhammacārī.
[304] Na hi dhammo adhammo ca ubho samavipākino
adhammo nirayaṃ neti dhammo pāpeti suggatiṃ.
[305] Tasmā hi dhammesu kareyya chandaṃ
iti modamāno sugatena tādinā
dhamme ṭhitā sugatavarassa sāvakā
nīyanti dhīrā saraṇavaraggagāmino.
[306] Vipphoṭito gaṇḍamūlo taṇhājālo samūhato
@Footnote: 1 khu.jā. 27/74/23 rukkhadhammajātaka
So khīṇasaṃsāro na catthi kiñcanaṃ
cando yathā dosinā puṇṇamāsiyan"ti
catasso gāthā abhāsi.
Tattha dhammoti lokiyalokuttaro sucaritadhammo. Rakkhatīti apāyadukkhato 1-
rakkhati, saṃsāradukkhato ca vivaṭṭūpanissayabhūto rakkhatiyeva. Dhammacārinti taṃ dhammaṃ
carantaṃ paṭipajjantaṃ. Suciṇṇoti suṭṭhu ciṇṇo kammaphalāni saddahitvā sakkaccaṃ
cittīkatvā upacito. Sukhanti lokiyalokuttarasukhaṃ. Tattha lokiyaṃ tāva kāmāvacarādi-
bhedo dhammo yathāsakaṃ sukhaṃ diṭṭhe vā dhamme upapajje vā apare vā pariyāye āvahati
nipphādeti, itaraṃ pana vivaṭṭūpanissaye ṭhatvā ciṇṇo paramparāya 2- āvahatīti
vattuṃ 3- vaṭṭati anupanissayassa tadabhāvato. Esānisaṃso dhamme suciṇṇe, na duggatiṃ
gacchati dhammacārīti dhammacārī puggalo dhamme suciṇṇe taṃnimittaṃ duggatiṃ na
gacchatīti eso dhamme suciṇṇe ānisaṃso udrayoti attho.
Yasmā dhammeneva sugatigamanaṃ, adhammeneva ca duggatigamanaṃ, tasmā "dhammo
adhammo"ti ime aññamaññaṃ asaṅkiṇṇaphalāti dassetuṃ "na hi dhammo"tiādinā
dutiyaṃ gāthamāha. Tattha adhammoti dhammapaṭipakkho duccaritaṃ. Samavipākinoti sadisavipākā
samānaphalā.
Tasmāti yasmā dhammādhammānaṃ ayaṃ yathāvutto vipākabhedo, tasmā. Chandanti
kattukamyatāchandaṃ. Iti modamāno sugatena tādināti iti evaṃ vuttappakārena
ovādadānena sugatena sammaggatena 4- sammāpaṭipannena iṭṭhādīsu tādibhāvappattiyā
tādināmavatā hetubhūtena modamāno tuṭṭhiṃ āpajjamāno dhammesu chandaṃ kareyyāti
yojanā. Ettāvatā vaṭṭaṃ dassetvā idāni vivaṭṭaṃ dassento "dhamme ṭhitā"ti-
ādimāha. Tassattho:- yasmā sugatassa varassa sugatesu ca varassa sammāsambuddhassa
@Footnote: 1 Sī. apāye apāyadukkhato 2 Sī. cittaparamparāya 3 Sī. avagantuṃ, i. gantuṃ
@4 Ma. samaggatena
Sāvakā tassa dhamme ṭhitā dhīrā ativiya aggabhūtasaraṇagāmino teneva saraṇagamanasaṅkhāte
dhamme ṭhitabhāvena sakalavaṭṭadukkhatopi nīyanti nissaranti, tasmā hi dhammesu kareyya
chandanti.
Evaṃ satthārā tīhi gāthāhi dhamme desite desanānusārena yathānisinnova
vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 1-:-
"migaluddo pure āsiṃ araññe vipine ahaṃ
addasaṃ virajaṃ buddhaṃ devasaṅghapurakkhataṃ.
Catusaccaṃ pakāsentaṃ desentaṃ amataṃ padaṃ
assosiṃ madhuraṃ dhammaṃ sikhino lokabandhuno.
Ghose cittaṃ pasādesiṃ asamappaṭipuggale
tattha cittaṃ pasādetvā uttariṃ duttaraṃ bhavaṃ.
Ekatiṃse ito kappe yaṃ saññamalabhiṃ tadā
duggatiṃ nābhijānāmi ghosasaññāyidaṃ phalaṃ.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. Kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Tathā arahatte patiṭṭhito. Arahattaṃ pana patvā attanā adhigataṃ visesaṃ satthu
nivedento carimagāthāya aññaṃ byākāsi.
Tattha vipphoṭitoti vidhuto, maggañāṇena paṭinissaṭṭhoti attho. Gaṇḍamūloti
avijjā. 2- Sā hi gaṇḍati savati. "gaṇḍoti kho bhikkhu pañcannetaṃ upādānak-
khandhānaṃ 2- adhivacanan"ti 3- evaṃ satthārā vuttassa dukkhamūlayogato 4- kilesāsuci-
paggharaṇato uppādajarābhaṅgehi uddhumātapakkapabhijjanato ca 5- gaṇḍābhidhānassa
upādānakkhandhapañcakassa
@Footnote: 1 khu.apa. 33/108/158 ghosasaññakattherāpadāna (syā) 2-2 Sī. sā hi savati,
@gaṇḍoti kho bhikkhūtivacanena taṃ pañcupādānakkhandhānaṃ, i. sā hi savati, gaṇḍoti
@kho bhikkhuvacanena taṃ pañcupādānakkhandhānaṃ 3. saṃ.saḷā. 18/151/103 udakasutta,
@aṅ.chakka. 22/294/347 bhayasutta, aṅ. dasaka. 23/146/299 bhayasutta (syā)
@4 Sī.,i. dukkhato sūlayogato 5 Sī. bhaṅge uddhumātapakkamhi bhijjanato ca,
@i. bhaṅgehi uddhumātapakkabhijjanato ca
Mūlaṃ kāraṇaṃ. Taṇhājālo samūhatoti taṇhāsaṅkhāto jālo maggena samugghāṭito.
So khīṇasaṃsāro na catthi kiñcananti so ahaṃ evaṃ pahīnataṇhāvijjatāya parikkhīṇasaṃsāro
pahīnabhavamūlattāeva na catthi na ca upalabbhati rāgādikiñcanaṃ. Cando yathā dosinā
puṇṇamāsiyanti yathā nāma cando abbhamahikādidosarahito puṇṇamāsiyaṃ paripuṇṇakāle 1-
evaṃ ahampi arahattādhigamena apetarāgādikiñcano paripuṇṇadhammakoṭṭhāso ahosinti.
Dhammikattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
-----------------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 33 page 29-33.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=33&A=658
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=33&A=658
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=332
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=6290
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=6399
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=6399
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]