อรรถกถาเล่มที่ ๑๑ ภาษาบาลีอักษรไทย
 สํ.อ. (สารตฺถ.๑)

                        ๖. อจฺฉราสุตฺตวณฺณนา
     [๔๖] ฉฏฺเ อจฺฉราคณสงฺฆุฏฺนฺติ อยํ กิร เทวปุตฺโต สตฺถุ สาสเน
ปพฺพชิตฺวา วตฺตปฏิปตฺตึ ปูรยมาโน ปญฺจวสฺสกาเล ปวาเรตฺวา เทฺว มาติกา
ปคุณา ๑- กตฺวา กมฺมากมฺมํ อุคฺคเหตฺวา จิตฺตรุจิตํ ๒- กมฺมฏฺานํ อุคฺคณฺหิตฺวา
สลฺลหุกวุตฺติโก อรญฺ ปวิสิตฺวา โย ภควตา มชฺฌิมยาโม สยนสฺส โกฏฺาโสติ
อนุญฺาโต, ตสฺมึปิ สมฺปตฺเต "ปมาทสฺส ภายามี"ติ มญฺจกํ อุกฺขิปิตฺวา รตฺตึ
จ ทิวา จ นีราหาโร กมฺมฏฺานเมว มนสากาสิ.
       อถสฺส อพฺภนฺตเร สตฺถกวาตา อุปฺปชฺชิตฺวา ชีวิตํ ปริยาทิยึสุ. โส
ธุรสฺมึเยว กาลมกาสิ. โย หิ โกจิ ภิกฺขุ จงฺกเม จงฺกมมาโน วา อาลมฺพนขนฺธํ ๓-
นิสฺสาย ิโต วา จงฺกมโกฏิยํ จีวรํ สีเส เปตฺวา นิสินฺโน วา นิปนฺโน วา
ปริสมชฺเฌ อลงฺกตธมฺมาสเน ธมฺมํ เทเสนฺโต วา กาลํ กโรติ, สพฺโพ โส
ธุรสฺมึ กาลํ กโรติ นาม.  อิติ อยํปิ จงฺกมเน กาลํ กตฺวา อุปนิสฺสยมนฺทตาย
อาสวกฺขยํ อปฺปตฺโต ตาวตึสภวเน มหาวิมานทฺวาเร นิทฺทายิตฺวา ปพุชฺฌนฺโต
วิย ปฏิสนฺธึ อคฺคเหสิ. ตาวเทวสฺส สุวณฺณโตรณํ วิย ติคาวุโต อตฺตภาโว
นิพฺพตฺติ.
        อนฺโต วิมาเน สหสฺสมตฺตา อจฺฉรา ตํ ทิสฺวา "วิมานสามิโก เทวปุตฺโต
อาคโต, รมยิสฺสาม ๔- นนฺ"ติ ตุริยานิ ๕- คเหตฺวา ปริวารยึสุ. เทวปุตฺโต น
ตาว จุตภาวํ ๖- ชานาติ, ปพฺพชิตสญฺีเยว อจฺฉรา โอโลเกตฺวา วิหารจาริกํ
อาคตํ มาตุคามํ ทิสฺวา ลชฺชี ปํสุกุลิโก วิย อุปริ ิตํ ฆนทุกุลํ เอกํสํ
กโรนฺโต อํสกูฏํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา อินฺทฺริยานิ โอกฺขิปิตฺวา อโธมุโข อฏฺาสิ.
ตสฺส กายวิกาเรเนว ตา เทวตา "สมณเทวปุตฺโต อยนฺ"ติ ตฺวา เอวมาหํสุ
"อยฺย เทวปุตฺต เทวโลโก นามายํ, น สมณธมฺมสฺส กรโณกาโส,
สมฺปตฺติอนุภวโนกาโส"ติ. โส ตเถว อฏฺาสิ. เทวตา "น ตาวายํ สลฺลกฺเขตี"ติ
ตุริยานิ ๕- ปคฺคณฺหึสุ. โส ตถาปิ อโนโลเกนฺโตว อฏฺาสิ.
@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. เทฺว มาติกํ ปคุณํ  ๒ สี. จิตฺตรุจิกํ    ๓ ม. อาลมฺพณกฺขนฺธํ
@๔ ม. ปสฺสิสาม            ๕ ฉ.ม. ตูริยานิ   ๖ อิ. จุติภาวํ
     อถสฺส สพฺพกายิกาทาสํ ปุรโต ปยึสุ. โส ฉายํ ทิสฺวา จุตภาวํ ๑-
ตฺวา "น มยา อิมํ านํ ปตฺเถตฺวา สมณธมฺโม กโต, อุตฺตมตฺถํ อรหตฺตํ
ปตฺเถตฺวา กโต"ติ สมฺปตฺติยา วิปฺปฏิสารี อโหสิ "สุวณฺณปฏํ ปฏิลภิสฺสามี"ติ
ตกฺกยิตฺวา ยุทฺธฏฺานํ โอติณฺณมลฺโล มูลกมุฏฺึ ลภิตฺวา วิย. โส "อยํ
สคฺคสมฺปตฺติ นาม สุลภา, พุทฺธานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ"ติ จินฺเตตฺวา วิมานํ
อปวิสิตฺวาว อสมฺภินฺเนเนว สีเลน อจฺฉราสํฆปริวุโต ทสพลสฺส สนฺติกํ อาคมฺม
อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ ิโต อิมํ คาถํ อภาสิ.
     ตตฺถ อจฺฉราคณสงฺฆุฏฺนฺติ อจฺฉราคเณน คีตวาทิตสทฺเทหิ สงฺโฆสิตํ.
ปิสาจคณเสวิตนฺติ ตเมว อจฺฉราคณํ ปิสาจคณํ กตฺวา วทติ. วนนฺติ นนฺทนวนํ
สนฺธาย วทติ. อยญฺหิ นิยามจิตฺตตาย อตฺตโน ครุกภาเวน ๒- เทวคณํ "เทวคโณ"ติ
วตฺตุํ น โรเจติ, "ปิสาจคโณ"ติ วทติ. นนฺทนวนํ "นนฺทนวนนฺ"ติ ๓-  อวตฺวา
"โมหนนฺ"ติ วทติ. กถํ ยาตฺรา ภวิสฺสตีติ กถํ นิกฺขมนํ ๔-  ภวิสฺสติ, กถํ
อติกฺกโม ภวิสฺสติ, อรหตฺตสฺส เม ปทฏฺานภูตํ วิปสฺสนํ อาจิกฺขถ ภควาติ วทติ.
     อถโข ภควา "อติสลฺลกฺขเตว ๕- อยํ เทวปุตฺโต, กึ นุโข อิทนฺ"ติ
อาวชฺเชนฺโต อตฺตโน สาสเน ปพฺพชิตภาวํ ตฺวา "อยํ อจฺจารทฺธวิริยตาย กาลํ
กตฺวา เทวโลเก นิพฺพตฺโต, อชฺชาปิสฺส จงฺกมนสฺมึเยว อตฺตภาโว อสมฺภินฺเนน
สีเลน อาคโต"ติ จินฺเตสิ. พุทฺธา จ อกตาภินิเวสสฺส อาทิกมฺมิกสฺส อกตปริกมฺมสฺส
อนฺเตวาสิโน จิตฺตกาโร ภิตฺติปริกมฺมํ วิย "สีลํ ตาว วิโสเธหิ, ๖- สมาธึ ภาเวหิ,
กมฺมสฺสกตปญฺ อุชุํ กโรหี"ติ ปมํ ปุพฺพภาคปฏิปทํ อาจิกฺขนฺติ, การกสฺส
ปน ยุตฺตปยุตฺตสฺส อรหตฺตมคฺคปทฏฺานภูตํ สณฺหสุขุมํ สุญฺตาวิปสฺสนํเยว
อาจิกฺขนฺติ, อยญฺจ เทวปุตฺโต การโก อภินฺนสีโล, เอโก มคฺโค จสฺส ๗-
อนาคโตติ สุญฺตาวิปสฺสนํ อาจิกฺขนฺโต อุชุโก นามาอาทิมาห.
      ตตฺถ อุชุโกติ กายวงฺกาทีนํ อภาวโต อฏฺงฺคิโก มคฺโค อุชุโก นาม.
อภยา นาม สา ทิสาติ นิพฺพานํ สนฺธายาห. ตสฺมึ หิ กิญฺจิ ภยํ นตฺถิ, ตํ
@เชิงอรรถ: ๑ อิ.จุติภาวํ  ๒ ฉ.ม. ครุภาเวน, สี., อิ. ครุคารเวน
@๓ ฉ.ม., อิ.นนฺทนวนํ จ "นนฺทนนฺ"ติ  ๔ ฉ.ม., อิ. นิคฺคมนํ
@๕ ฉ.ม. อติสลฺลิขเตว, อิ. อติสลฺเลขโกว, ม. อติสลฺเลขเตว
@๖ ฉ.ม., อิ. โสเธหิ     ๗ ฉ.ม., อิ. อสฺส
วา ปตฺตสฺส ภยํ นตฺถีติ "อภยา นาม สา ทิสา"ติ วุตฺตํ. รโถ อกุชฺชโนติ ๑-
อฏฺงฺคิกมคฺโค จ ๒- อธิปฺเปโต. ยถา หิ ปากติกรโถ อกฺเข วา อนพฺภญฺชิเต
อติเรเกสุ วา มนุสฺเสสุ อภิรุเฬฺหสุ กุชฺชติ ๓- วิรวติ, น เอวํ อริยมคฺโค. โส หิ
เอกปฺปหาเรน จตุราสีติยาปิ ปาณสหสฺเสสุ อภิรูหนฺเตสุ น กุชฺชติ ๔- น วิรวติ.
ตสฺมา "อกุชฺชโน"ติ ๕- วุตฺโต. ธมฺมจกฺเกหิ สํยุโตติ กายิกเจตสิกวิริยสงฺขาเตหิ
ธมฺมจกฺเกหิ สํยุตฺโต.
      หิรีติ เอตฺถ หิริคหเณน โอตฺตปฺปํปิ คหิตเมว โหติ. ตสฺส อปาลมฺโพติ
ยถา พาหิรกรถสฺส รเถ ิตานํ โยธานํ อปตนตฺถาย ทารุมยํ อปาลมฺพนํ โหติ,
เอวํ อิมสฺส มคฺครถสฺส อชฺฌตฺตพหิทฺธาสมุฏฺานํ หิโรตฺตปฺปํ อปาลมฺพนํ.
สตฺยสฺส ปริวารณนฺติ รถสฺส สีหจมฺมาทิปริวาโร วิย อิมสฺสาปิ มคฺครถสฺส
สมฺปยุตฺตา สติ ปริวารณํ. ธมฺมนฺติ โลกุตฺตรมคฺคํ. ๖- สมฺมาทิฏฺิปุเรชวนฺติ
วิปสฺสนาสมฺมาทิฏฺิ ปุเรชวา อสฺส ปุพฺพยายิกาติ ๗- สมฺมาทิฏฺิปุเรชโว, ตํ
สมฺมาทิฏฺิปุเรชวํ. ยถา หิ ปมตรํ ราชปุริเสหิ กาณกุณิอาทีนํ นีหรเณน
มคฺเค โสธิเต ปจฺฉา ราชา นิกฺขมติ, เอวเมว ๘- วิปสฺสนาสมฺมาทิฏฺิยา อนิจฺจาทิ-
วเสน ขนฺธาทีสุ โสธิเตสุ ปจฺฉา ภูมิลทฺธวฏฺฏํ ปริชานมานา มคฺคสมฺมาทิฏฺิ
อุปฺปชฺชติ. เตน วุตฺตํ "ธมฺมาหํ สารถึ พฺรูมิ, สมฺมาทิฏฺิปุเรชวนฺ"ติ.
      อิติ ภควา เทสนํ นิฏฺาเปตฺวา อวสาเน จตฺตาริ สจฺจานิ ทีเปสิ.
เทสนาปริโยสาเน เทวปุตฺโต โสตาปตฺติผเล ปติฏฺาสิ. ยถา หิ รญฺโ โภชนกาเล
อตฺตโน ปมาเณน ๙- กพเฬ อุกฺขิตฺเต องฺเก นิสินฺโน ปุตฺโต อตฺตโน
มุขปฺปมาเณเนว ตโต กพฬํ กโรติ, เอวเมว ๑๐- ภควติ อรหตฺตนิกูเฏน เทสนํ
เทเสนฺเตปิ สตฺตา อตฺตโน อุปนิสฺสยานุรูเปน โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณนฺตีติ. ๑๑-
อยํปิ เทวปุตฺโต โสตาปตฺติผลํ ปตฺวา ภควนฺตํ คนฺธาทีหิ ปูเชตฺวา ปกฺกามีติ.
                              ฉฏฺ.
@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม., อิ. อกูชโน  ๒ ฉ.ม., อิ. ว  ๓ ฉ.ม., อิ. กูชติ  ๔ ฉ.ม., อิ. กูชติ
@๕ ฉ.ม.,อิ. อกูชโน  ๖ ม. โลกุตฺตรธมฺมํ  ๗ ม. ปุพฺพยายิตา
@๘ ฉ.ม. เอวเมวํ, อิ.เอวํ  ๙ ฉ.ม. มุขปฺปมาเณ
@๑๐ ฉ.ม., อิ. เอวเมวํ   ๑๑ ฉ.ม. ปาปุณนฺติ

             อรรถกถาภาษาบาลีอักษรไทย เล่มที่ ๑๑ หน้า ๘๓-๘๕.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=11&A=2177&modeTY=1
             The Pali Atthakatha in Roman :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=11&A=2177&modeTY=1
             อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=15&i=143
             เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=15&A=955
             พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=15&A=846
             The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=15&A=846
             สารบัญพระไตรปิฎกเล่มที่ ๑๕
http://84000.org/tipitaka/read/?index_15