อรรถกถาเล่มที่ ๓๗ ภาษาบาลีอักษรไทย
 ชา.อ.๓ ทุกนิปาตวณฺณนา

                     ๕ รุหกวคฺควณฺณนา
                       ---------
                      ๑ รุหกชาตกํ ฯ
     อมฺโภ รุหกจฺฉินฺนาปีติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต
โปราณทุติยิกปโลภนํ อารพฺภ กเถสิ ฯ
     วตฺถุ อฏฺฐกนิปาเต อินฺทฺริยชาตเก อาวิภวิสฺสติ ฯ
     สตฺถา ปน ตํ ภิกฺขุํ อยนฺเต ภิกฺขุ อิตฺถี อนตฺถการิกา,
ปุพฺเพปิ ตํ เอสา สราชิกาย ปริสาย มชฺเฌ ลชฺชาเปตฺวา เคหา
นิกฺขมานาการํ อกาสีติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ
     อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต
ตสฺส อคฺคมเหสิยา กุจฺฉิมฺหิ นิพฺพตฺติตฺวา วยปฺปตฺโต ปิตุ อจฺจเยน
รชฺเช ปติฏฺฐาย ธมฺเมน รชฺชํ กาเรสิ ฯ ตสฺส รุหโก นาม
ปุโรหิโต อโหสิ ฯ ตสฺส ปูรณี นาม พฺราหฺมณี ภริยา ฯ ราชา
พฺราหฺมณสฺส อสฺสํ ภณฺฑเกน อลงฺกริตฺวา อสฺสํ อทาสิ ฯ โส ตํ
อสฺสํ อภิรุยฺห รญฺโญ อุปฏฺฐานํ คจฺฉติ ฯ อถ นํ อลงฺกตสฺส อสฺสสฺส
ปิฏฺเฐ นิสีทิตฺวา คจฺฉนฺตมาคจฺฉนฺตญฺจ ทิสฺวา ตหึ ตหึ ฐิตา มนุสฺสา
อโห อสฺสสฺส รูปํ, อโห อสฺโส โสภตีติ อสฺสเมว ปสํสนฺติ ฯ
โส เคหํ อาคนฺตฺวา ปาสาทํ อภิรูหิตฺวา ภริยํ อามนฺเตสิ ภทฺเท
อมฺหากํ อสฺโส อติวิย โสภติ, อุโภสุ ปสฺเสสุ ฐิตา มนุสฺสา
อมฺหากํ อสฺสเมว วณฺเณนฺตีติ ฯ สา ปน พฺราหฺมณี โถกํ
ฉินฺนิกา ธุตฺติกชาติกา ๑- เตน นํ เอวมาห อยฺย ตฺวํ อสฺสสฺส
โสภณการณํ น ชานาสิ, อยํ อสฺโส อตฺตโน อลงฺกตํ อสฺสภณฺฑกํ
นิสฺสาย โสภติ, สเจ ตฺวมฺปิ อสฺโส วิย โสภิตุกาโม อสฺสภณฺฑํ
ปิลนฺธิตฺวา อนฺตรวีถึ โอรุยฺห อสฺโส วิย ปาเท โกฏฺฏยมาโน
คนฺตฺวา ราชานํ ปสฺส, ราชาปิ ตํ วณฺณยิสฺสติ, มนุสฺสาปิ ตญฺเญว
วณฺณยิสฺสนฺตีติ ฯ โส อุมฺมตฺตชาติโก พฺราหฺมโณ ตสฺสา วจนํ
สุตฺวา อิมินา นาม การเณน สา มํ วทตีติ อชานิตฺวา โสภณสญฺญี
หุตฺวา ตถา อกาสิ เยว ฯ เย เย ปสฺสนฺติ เต เต ปริหาสํ
กโรนฺตา โสภติ อาจริโยติ วทึสุ ฯ ราชา ปน นํ กึ อาจริย
จิตฺตนฺเต ๒- กุปฺปิตํ, อุมฺมตฺตโกสิ ชาโตติ อาทีนิ วตฺวา ลชฺชาเปสิ ฯ
ตสฺมึ กาเล พฺราหฺมโณ อยุตฺตํ มยา กตนฺติ ลชฺชิโต พฺราหฺมณิยา
กุชฺฌิตฺวา ตายมฺหิ สราชิกาย เสนาย อนฺตเร ลชฺชาปิโต โปเถตฺวา
ตํ นิกฺกฑฺฒิสฺสามีติ เคหํ อคมาสิ ฯ ธุตฺติพฺราหฺมณี ตสฺส กุชฺฌิตฺวา
อาคมนภาวํ ญตฺวา ปุเรตรเมว จุลฺลทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา ราชนิเวสนํ
คนฺตฺวา จตุหปญฺจาหํ ตตฺเถว อโหสิ ฯ ราชา ตํ การณํ ญตฺวา
ปุโรหิตํ ปกฺโกสาเปตฺวา อาจริย มาตุคามสฺส นาม โทโส โหติ
เยว, พฺราหฺมณิยา ขมิตุํ วฏฺฏตีติ ขมาปนตฺถาย ปฐมํ คาถมาห
         อมฺโภ รุหก ฉินฺนาปิ     ชิยา สนฺธิยฺยเต ปุน,
         สนฺธิยฺยสฺสุ ปุราณิยา,   มา โกธสฺส วสํ คมีติ ฯ
ตตฺรายํ สงฺเขปตฺโถ โภ รุหก นนุ ฉินฺนาปิ ธนุชิยา ปุน
@เชิงอรรถ: ๑ ธุตฺติกธาตุกาติปิ ฯ    ๒ ปิตฺตนฺเตติปิ ฯ
สนฺธิยฺยติ ฆฏียติ, เอวเมว ตฺวํ ปุราณิยา สทฺธึ สนฺธิยฺยสฺสุ โกธสฺส
วสํ มา คมีติ ฯ
     ตํ สุตฺวา รุหโก ทุติยํ คาถมาห
         วิชฺชมาเนสุ มุทุวาเกสุ    วิชฺชมาเนสุ การิสุ
         อญฺญํ ชิยํ กริสฺสามิ,      อลญฺเญว ปุราณิยาติ ฯ
     ตสฺสตฺโถ มหาราช มุทุวาเกสุ จ ชิยการเกสุ จ มนุสฺเสสุ
วิชฺชมาเนสุ อญฺญํ ชิยํ กริสฺสามิ, อิมาย ฉินฺนาย ปุราณิยา
ชิยาย อลํ, นตฺถิ เม โกจิ อตฺโถติ ฯ
     เอวญฺจ ปน วตฺวา ตํ นีหริตฺวา อญฺญํ พฺราหฺมณึ อาเนสิ ฯ
     สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา สจฺจานิ ปกาเสตฺวา ชาตกํ
สโมธาเนสิ ฯ สจฺจปริโยสาเน อุกฺกณฺฐิตภิกฺขุ โสตาปตฺติผเล
ปติฏฺฐหิ ฯ ตทา ปุราณี ปุราณทุติยิกา อโหสิ, รุหโก อุกฺกณฺฐิตภิกฺขุ,
พาราณสีราชา ปน อหเมวาติ ฯ
                     รุหกชาตกํ ปฐมํ ฯ
                       ---------

             อรรถกถาภาษาบาลีอักษรไทย เล่มที่ ๓๗ หน้า ๑๕๑-๑๕๓.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=37&A=2977&modeTY=2
             The Pali Atthakatha in Roman :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=37&A=2977&modeTY=2
             อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=27&i=231
             เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=27&A=1402
             พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=27&A=1385
             The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=27&A=1385
             สารบัญพระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๗
http://84000.org/tipitaka/read/?index_27