อรรถกถาเล่มที่ ๑๖ ภาษาบาลีอักษรไทย
 องฺ.อ. (มโนรถ.๓)

                            ๒. มหาวคฺค
                        ๑. เวรญฺชสุตฺตวณฺณนา
       [๑๑] ทุติยสฺส ปฐเม อภิวาเทตีติ เอวมาทีนิ น สมโณ โคตโมติ เอตฺถ
วุตฺตนกาเรน โยเชตฺวา เอวมตฺถโต เวทิตพฺพานิ ๘- "น วนฺทติ นาสนา วุฏฺฐาติ,
นาปิ `อิธ โภนฺโต นิสีทนฺตู'ติ เอวํ อาสเนน วา นิมนฺเตตี"ติ. เอตฺถ หิ วาสทฺโท
@เชิงอรรถ: ๑ ม. โอสาเรติ  ๒ ฉ.ม. อปเนยฺเยโสติ อปเนยฺโย นีหริตพฺโพ เอส
@๓ ฉ.ม. ผุณมานสฺสาติ  ๔ สี.,ก. ปหรนฺติ  ๕ สี.,ก. พพฺพรสทฺทํ
@๖ ฉ.ม. สํวาสายนฺติ  ๗ ฉ.ม. วิชานาถาติ  ๘ ฉ.ม. เอวเมตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพ
วิภาวเน นาม อตฺเถ "รูปํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา"ติอาทีสุ วิย. เอวํ วตฺวา
อถ อตฺตโน อภิวาทนาทีนิ อกโรนฺตํ ภควนฺตํ ทิสฺวา อาห ตยิทํ โภ โคตม
ตเถวาติ. ยํ ตํ มยา สุตํ, ตํ ตเถว, ตํ สวนญฺจ เม ทสฺสนญฺจ สํสนฺทติ
สเมติ, อตฺถโต เอกีภาวํ คจฺฉติ. น หิ ภวํ โคตโม ฯเปฯ อาสเนน วา นิมนฺเตตีติ.
เอวํ อตฺตนา สุตํ ทิฏฺเฐน นิคเมตฺวา นินฺทนฺโต อาห ตยิทํ โภ โคตม น
สมฺปนฺนเมวาติ ตํ อภิวาทนาทีนํ อกรณํ อยุตฺตเมว.
     อถสฺส ภควา อตฺตุกฺกํสนปรวมฺภนโทสํ อนุปคมฺม กรุณาสีตเลน ทหเยน
ตํ อญฺญาณํ วิธมิตฺวา ยุตฺตภาวํ ทสฺเสตุกาโม นาหนฺตํ พฺราหฺมณาติอาทิมาห.
ตตฺรายํ สงฺเขปตฺโถ:- อหํ พฺราหฺมณ อปฺปฏิหเตน สพฺพญฺญุตญาณจกฺขุนา
โอโลเกนฺโตปิ ตํ ปุคฺคลํ เอตสฺมึ สเทวกาทิเภเท โลเก น ปสฺสามิ. ยมหํ
อภิวาเทยฺยํ วา ปจฺจุฏฺเฐยฺยํ วา อาสเนน วา นิมนฺเตยฺยํ. อนจฺฉริยํ วา เอตํ,
สฺวาหํ อชฺช สพฺพญฺญุตํ ปตฺโต เอวรูปํ นิปจฺจการารหํ ปุคฺคลํ น ปสฺสามิ.
อปิจ โข ยทาปาหํ สมฺปติชาโตว อุตฺตเรน มุโข สตฺตปทวีติหาเรน คนฺตฺวา สกลํ
ทสสหสฺสีโลกธาตุํ โอโลเกสึ, ตทาปิ เอตสฺมึ สเทวกาทิเภเท โลเก ตํ ปุคฺคลํ
น ปสฺสามิ, ยสฺสาหํ ๑- เอวรูปํ นิปจฺจการํ กเรยฺยํ. อถโข มํ โสฬสกปฺปสหสฺสายุโก
ขีณาสวมหาพฺรหฺมาปิ อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา "ตฺวํ สเทวเก ๒- โลเก มหาปุริโส, ตฺวํ
สเทวกสฺส โลกสฺส อคฺโค จ เชฏฺโฐ จ เสฏฺโฐ จ, นตฺถิ ตยา อุตฺตริตโร"ติ
สญฺชาตโสมนสฺโส ปฏิมาเนสิ. ตทาปิ จาหํ อตฺตนา อุตฺตริตรํ อปสฺสนฺโต
อาสภิวาจํ นิจฺฉาเรสึ "อคฺโคหมสฺมิ โลกสฺส, เชฏฺโฐหมสฺมิ โลกสฺส, เสฏฺโฐหมสฺมิ
โลกสฺสา"ติ. เอวํ สมฺปติชาตสฺสาปิ มยฺหํ อภิวาทนาทิรโห ปุคฺคโล นตฺถิ,
สฺวาหํ อิทานิ สพฺพญฺญุตํ ปตฺโต กํ อภิวาเทยฺยํ. ตสฺมา ตฺวํ พฺราหฺมณ มา
ตถาคตา ๓- เอวรูปํ ปรมนิปจฺจการํ ปตฺถยิ. ๔- ยญฺหิ พฺราหฺมณ ตถาคโต อภิวาเทยฺย
@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. ยมหํ  ๒ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ
@๓ ม. ตถาคเต  ๔ ม. ปตฺถยิตฺถ
วา ฯเปฯ อาสเนน วา นิมนฺเตยฺย, มุทฺธาปิ ตสฺส ปุคฺคลสฺส รตฺติปริโยสาเน
ปริปากสิถิลพนฺธนํ วณฺฏา มุตฺตตาลผลํ วิย คีวโต ฉิชฺชิตฺวา สหสาว ภูมิยํ
วิปเตยฺย.
     เอวํ วุตฺเตปิ พฺราหฺมโณ ทุปฺปญฺญตาย ตถาคตสฺส โกลเชฏฺฐภาวํ
อสลฺลกฺเขนฺโต เกวลํ ตํ วจนํ อสหมาโน อาห อรสรูโป ภวํ โคตโมติ. อยํ
กิรสฺส อธิปฺปาโย:- ยํ โลเก อภิวาทนปจฺจุฏฺฐานอญฺชลิกมฺมสามีจิกมฺมํ "สามคฺคิ-
รโส"ติ วุจฺจติ, ตํ โภโต โคตมสฺส นตฺถิ. ตสฺมา อรสรูโป ภวํ โคตโม, อรสชาติโก
อรสสภาโวติ. อถสฺส ภควา จิตฺตมุทุภาวชนนตฺถํ อุชุวิปจฺจนกภาวํ ปริหรนฺโต อญฺญถา
ตสฺส วจนสฺส อตฺถํ อตฺตนิ สนฺทสฺเสนฺโต อตฺถิ เขฺวส พฺราหฺมณ ปริยาโยติอาทิมาห.
     ตตฺถ อตฺถิ เขฺวสาติ อตฺถิ โข เอส. ปริยาโยติ การณํ. อิทํ วุตฺตํ
โหติ:- อตฺถิ โข พฺราหฺมณ เอตํ การณํ, เยน การเณน มํ "อรสรูโป
ภวํ โคตโม"ติ วทมาโน ปุคฺคโล สมฺมา วเทยฺย, อวิตถวาทีติ สงฺขํ คจฺเฉยฺย,
กตโม ปน โสติ? เย เต พฺราหฺมณ รูปรสา ฯเปฯ โผฏฺฐพฺพรสา, เต ตถาคตสฺส
ปหีนาติ. กึ วุตฺตํ โหติ? เย เต ชาติวเสน วา อุปปตฺติวเสน วา เสฏฺฐ-
สมฺมตานมฺปิ ปุถุชฺชนานํ รูปารมฺมณาทีนิ อสฺสาเทนฺตานํ อภินนฺทนฺตานํ รชฺชนฺตานํ
อุปฺปชฺชนฺติ กามสุขสฺสาทสงฺขาตา รูปรสา สทฺทรสา คนฺธรสา รสรสา โผฏฺฐพฺพรสา,
เย อิมํ โลกํ คีวายํ พนฺธิตฺวา วิย อาวิญฺฉนฺติ วตฺถารมฺมณาทิสามคฺคิยา วา ๑-
อุปฺปนฺนตฺตา สามคฺคิรสาติ วุจฺจนฺติ, เต สพฺเพปิ ตถาคตสฺส ปหีนา. "มยฺหํ
ปหีนา"ติ วตฺตพฺเพปิ มมํกาเรน ๒- อตฺตานํ อนุกฺขิปนฺโต ธมฺมํ เทเสติ.
เทสนาวิลาโส วา เอส ตถาคตสฺส.
@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม.... สามคฺคิยญฺจ  ๒ ฉ.ม. มมากาเรน
     ตตฺถ ปหีนาติ จิตฺตสนฺตานโต วิคตา, ปชหิตา วา. เอตสฺมึ ปนตฺเถ กรเณ
สามิวจนํ ทฏฺฐพฺพํ. อริยมคฺคสตฺเถน อุจฺฉินฺนํ ตณฺหาวิชฺชามยมูลํ เอเตสนฺติ
อุจฺฉินฺนมูลา. ตาลวตฺถุ วิย เนสํ วตฺถุ กตนฺติ ตาลาวตฺถุกตา. ยถา หิ
ตาลรุกฺขํ สมูลํ อุทฺธริตฺวา ตสฺส วตฺถุมตฺเต ตสฺมึ ปเทเส กเต น ปุน ตสฺส
ตาลสฺส อุปฺปตฺติ ปญฺญายติ, เอวํ อริยมคฺคสตฺเถน สมูเล รูปาทิรเส อุทฺธริตฺวา
เตสํ ปุพฺเพ อุปฺปนฺนปุพฺพภาเวน วตฺถุมตฺเต จิตฺตสนฺตาเน กเต สพฺเพปิ เต
ตาลาวตฺถุกตาติ วุจฺจนฺติ. อวิรุฬฺหิธมฺมตฺตา วา มตฺถกจฺฉินฺนตาโล วิย กตาติ
ตาลาวตฺถุกตา. ยสฺมา ปน เอวํ ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา โหนฺติ, ยถา
เนสํ ปจฺฉาภาโว น โหติ, ตถา กตา โหนฺติ. ตสฺมา อาห อนภาวํกตาติ.
อายตึ อนุปฺปาทธมฺมาติ อนาคเต อนุปฺปชฺชนกสภาวา.
     โน จ โข ยํ ตฺวํ สนฺธาย วเทสีติ ยญฺจ โข ตฺวํ สนฺธาย วเทสิ, โส
ปริยาโย น โหติ. นนุ จ เอวํ วุตฺเต โย พฺราหฺมเณน วุตฺโต สามคฺคิรโส,
ตสฺส อตฺตนิ วิชฺชมานตา อนุญฺญาตา โหตีติ? น โหติ. โย หิ นํ สามคฺคิรสํ
กาตุํ ภพฺโพ หุตฺวา น กโรติ, โส ตทภาเวน อรสรูโปติ วตฺตพฺพตํ อรหติ.
ภควา ปน อภพฺโพว เอตํ กาตุํ, เตนสฺส การเณน ๑- อภพฺพตํ ปกาเสนฺโต อาห
"โน จ โข ยํ ตฺวํ สนฺธาย วเทสี"ติ. ยํ ปริยายํ สนฺธาย ตฺวํ มํ "อรสรูโป"ติ
วเทสิ, โส อเมฺหสุ เนว วตฺตพฺโพติ.
     เอวํ พฺราหฺมโณ อตฺตนา อธิปฺเปตํ อรสรูปตํ อาโรเปตุํ อสกฺโกนฺโต
อถาปรํ นิพฺโภโค ภวนฺติอาทิมาห. สพฺพปริยาเยสุ เจตฺถ วุตฺตนเยเนว โยชนากฺกมํ
วิทิตฺวา สนฺธาย ภาสิตมตฺถํ เอวํ เวทิตพฺพํ:- พฺราหฺมโณ ตเทว วโยวุฑฺฒานํ
อภิวาทนาทิกมฺมํ โลเก "สามคฺคิปริโภโค"ติ มญฺญมาโน ตทภาเวน จ ภควนฺตํ
"นิพฺโภโค"ติอาทิ อาห. ภควา จ ยฺวายํ รูปาทีสุ สตฺตานํ ฉนฺทราคปริโภโค,
ตทภาวํ อตฺตนิ สมฺปสฺสมาโน อปรํ ปริยายมนุชานิ.
@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. กรเณ
     ปุน พฺราหฺมโณ ยํ โลเก วโยวุฑฺฒานํ อภิวาทนาทิกุสลสมุทาจารกมฺมํ
โลกิยา กโรนฺติ, ตสฺส อกิริยํ สมฺปสฺสมาโน ภควนฺตํ อกิริยวาโทติ อาห.
ภควา ปน ยสฺมา กายทุจฺจริตาทีนํ อกิริยํ วทติ, ตสฺมา ตํ อกิริยวาทิตํ ๑- อตฺตนิ
สมฺปสฺสมาโน อปรํ ปริยายมนุชานิ. ตตฺถ ฐเปตฺวา กายทุจฺจริตาทีนิ อวเสสา
อกุสลา ธมฺมา อเนกวิหิตา ปาปกา อกุสลา ธมฺมาติ เวทิตพฺพา.
     ปุน พฺราหฺมโณ ตเทว อภิวาทนาทิกมฺมํ ภควติ อปสฺสนฺโต "อิมํ อาคมฺม
อยํ โลกตนฺติ โลกปฺปเวณี อุจฺฉิชฺชตี"ติ  มญฺญมาโน ภควนฺตํ อุจฺเฉทวาโทติ
อาห. ภควา ปน ยสฺมา ปญฺจกามคุณิกราคสฺส เจว อกุสลจิตฺตทฺวยสมฺปยุตฺตสฺส
จ โทสสฺส อนาคามิมคฺเคน อุจฺเฉทํ วทติ, สพฺพากุสลสมฺภวสฺส ปน โมหสฺส
อรหตฺตมคฺเคน อุจฺเฉทํ วทติ, ฐเปตฺวา เต ตโย อวเสสานํ ปาปกานํ อกุสลานํ
ธมฺมานํ ยถานุรูปํ จตูหิ มคฺเคหิ อุจฺเฉทํ วทติ, ตสฺมา ตํ อุจฺเฉทวาทํ ๒- อตฺตนิ
สมฺปสฺสมาโน อปรํ ปริยายมนุชานิ.
     ปุน พฺราหฺมโณ "ชิคุจฺฉติ มญฺเญ สมโณ โคตโม อิทํ วโยวุฑฺฒานํ
อภิวาทนาทิกุลสมุทาจารกมฺมํ, เตน น ตํ กโรตี"ติ มญฺญมาโน ภควนฺตํ เชคุจฺฉีติ อาห.
ภควา ปน ยสฺมา ชิคุจฺฉติ กายทุจฺจริตาทีหิ, ยานิ กายวจีมโนทุจฺจริตานิ เจว ยา จ
อเนกวิหิตานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติ สมาปชฺชนา สมงฺคิภาโว, ตํ
สพฺพํปิ คูถํ วิย มณฺฑนกชาติโก ปุริโส ชิคุจฺฉติ หิริยติ, ตสฺมา ตํ เชคุจฺฉิตํ
อตฺตนิ สมฺปสฺสมาโน อปรํ ปริยายมนุชานิ. ตตฺถ กายทุจฺจริเตนาติอาทิ
กรณวจนํ อุปโยคตฺเถ ทฏฺฐพฺพํ.
     ปุน พฺราหฺมโณ ตเทว อภิวาทนาทิกมฺมํ ภควติ อปสฺสนฺโต "อยํ อิทํ
โลกเชฏฺฐกกมฺมํ วิเนติ วินาเสติ, อถวา ยสฺมา เอตํ สามีจิกมฺมํ น กโรติ,
@เชิงอรรถ: ๑ ม. อกิริยวาทํ  ๒ ม. ตํ อุจฺเฉทภาวํ
ตสฺมา อยํ วิเนตพฺโพ นิคฺคณฺหิตพฺโพ"ติ มญฺญมาโน ภควนฺตํ เวนยิโกติ
อาห. ตตฺรายํ วจนตฺโถ ๑-:- วินยตีติ วินโย, วินาเสตีติ วุตฺตํ โหติ. วินโยเอว
เวนยิโก. วินยํ วา อรหตีติ เวนยิโก, นิคฺคหํ อรหตีติ วุตฺตํ โหติ. ภควา
ปน ยสฺมา ราคาทีนํ วินยาย วูปสมาย ธมฺมํ เทเสติ, ตสฺมา เวนยิโก
โหติ. อยเมว เจตฺถ ปทตฺโถ:- วินยาย ธมฺมํ เทเสตีติ เวนยิโก. วิจิตฺรา หิ
ตทฺธิตวุตฺติ. สฺวายนฺตํ เวนยิกภาวํ อตฺตนิ สมฺปสฺสมาโน อปรํ ปริยายมนุชานิ.
     ปุน พฺราหฺมโณ ยสฺมา อภิวาทนาทีนิ สามีจิกมฺมานิ กโรนฺตา วโยวุฑฺเฒ
โตเสนฺติ หาเสนฺติ, อกโรนฺตา ปน ตาเปนฺติ วิเหเสนฺติ โทมนสฺสํ เนสํ
อุปฺปาเทนฺติ, ภควา จ ตานิ น กโรติ, ตสฺมา "อยํ วโยวุฑฺเฒ ตปตี"ติ
มญฺญมาโน สปฺปุริสาจารวิรหิตตฺตา วา "กปณปุริโส อยนฺ"ติ มญฺญมาโน ภควนฺตํ
ตปสฺสีติ อาห. ตตฺรายํ ปทตฺโถ:- ตปตีติ ตโป, โรเสติ วิเหเสตีติ อตฺโถ.
สามีจิกมฺมากรณสฺเสตํ อธิวจนํ. ตโป อสฺส อตฺถีติ ตปสฺสี. ทุติเย อตฺถวิกปฺเป
พฺยญฺชนานิ อวิจาเรตฺวา โลเก กปณปุริโส ตปสฺสีติ วุจฺจติ. ภควา ปน
เย อกุสลา ธมฺมา โลกํ ตปนโต ตปนียาติ วุจฺจนฺติ, เตสํ ปหีนตฺตา ยสฺมา
ตปสฺสีติ สงฺขํ คโต, ตสฺมา ตํ ตปสฺสิตํ อตฺตนิ สมฺปสฺสมาโน อปรํ ปริยาย-
มนุชานิ. ตตฺรายํ วจนตฺโถ:- ตปนฺตีติ ตปา, อกุสลานํ ธมฺมานเมตํ อธิวจนํ.
เต ตเป อสฺสิ นิรสฺสิ ปหาสิ วิทฺธํสีติ ตปสฺสี.
     ปุน พฺราหฺมโณ ตํ อภิวาทนาทิกมฺมํ เทวโลกคพฺภสมฺปตฺติยา เทวโลกปฏิสนฺธิ-
ปฏิลาภาย สํวตฺตตีติ มญฺญมาโน ภควติ จสฺส อภาวํ ทิสฺวา ภควนฺตํ
อปคพฺโภติ อาห. โกธวเสน วา ภควโต มาตุกุจฺฉิสฺมึ ปฏิสนฺธิคฺคหเณ โทสํ
ทสฺเสนฺโตปิ เอวมาห. ตตฺรายํ ปทตฺโถ ๒-:- คพฺภโต อปคโตติ อปคพฺโภ, อภพฺโพ
เทวโลกูปปตฺตึ ปาปุณิตุนฺติ อธิปฺปาโย. หีโน วา คพฺโภ อสฺสาติ อปคพฺโภ.
@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. ปทตฺโถ  ๒ ฉ.ม. วจนตฺโถ
เทวโลกคพฺภปริพาหิรตฺตา  อายตึ หีนคพฺภปฏิลาภภาคีติ หีโน วาสฺส ๑- มาตุกุจฺฉิสฺมึ
คพฺภวาโส อโหสีติ อธิปฺปาโย. ภควโต ปน ยสฺมา อายตึ คพฺภเสยฺยา อปคตา,
ตสฺมา โส ตํ อปคพฺภตํ อตฺตนิ สมฺปสฺสมาโน อปรํ ปริยายมนุชานิ. ตตฺราปิ ๒-
ยสฺส โข พฺราหฺมณ อายตึ คพฺภเสยฺยา ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ ปหีนาติ เอเตสํ
ปทานํ เอวมตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ:- พฺราหฺมณ ยสฺส ปุคฺคลสฺส อนาคเต คพฺภเสยฺยา
ปุนพฺภเว จ อภินิพฺพตฺติ อนุตฺตเรน มคฺเคน วิหตการณตฺตา ปหีนา. คพฺภเสยฺยาคหเณน
เจตฺถ ชลาพุชโยนิ คหิตา, ปุนฬฺภวาภินิพฺพตฺติคฺคหเณน อิตรา ติสฺโสปิ.
     อปิจ คพฺภสฺส เสยฺยา คพฺภเสยฺยา. ปุนพฺภโวเอว อภินิพฺพตฺติ ปุนพฺภวาภิ-
นิพฺพตฺตีติ เอวเมตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. ยถา จ วิญฺญาณฏฺฐิตีติ วุตฺเตปิ น
วิญฺญาณโต อญฺญา ฐิติ อตฺถิ, เอวมิธาปิ น คพฺภโต อญฺญา เสยฺยา
เวทิตพฺพา. อภินิพฺพตฺติ จ นาม ยสฺมา ปุนพฺภวภูตาปิ อปุนพฺภวภูตาปิ อตฺถิ, อิธ
จ ปุนพฺภวภูตา อธิปฺเปตา, ตสฺมา วุตฺตํ "ปุนพฺภโวเอว อภินิพฺพตฺติ ปุนพฺภวาภิ-
นิพฺพตฺตี"ติ.
     เอวํ อาคตกาลโต ปฏฺฐาย อรสรูปตาทีหิ อฏฺฐหิ อกฺโกสวตฺถูหิ อกฺโกสนฺตํปิ
พฺราหฺมณํ ภควา ธมฺมิสฺสโร ธมฺมราชา ธมฺมสฺสามี ตถาคโต อนุกมฺปาย
สีตเลเนว ๓- จกฺขุนา พฺราหฺมณํ โอโลเกนฺโต ยํ ธมฺมธาตุํ ปฏิวิชฺฌิตฺวา เทสนา-
วิลาสปฺปตฺโต นาม โหติ, ตสฺสา ธมฺมธาตุยา สุปฺปฏิวิทฺธตฺตา วิคตวลาหเก
นเภ ปุณฺณจนฺโท วิย จ สรทกาเล สุริโย วิย จ พฺราหฺมณสฺส หทยนฺธการํ
วิธมนฺโต ๔- ตานิเยว อกฺโกสวตฺถูนิ เตน เตน ปริยาเยน อญฺญถา เทเสตฺวา
ปุนปิ อตฺตโน กรุณาวิปฺผารํ อฏฺฐหิ โลกธมฺเมหิ อกมฺปิยภาเวน ปฏิลทฺธํ
@เชิงอรรถ: ๑ ม. ตสฺส  ๒ ฉ.ม. ตตฺร จ
@๓ สี. อนุกมฺปาสีตเลเนว  ๔ ฉ.ม. วิธเมนฺโต
ตาทิคุณลกฺขณํ ปฐวีสมจิตฺตตํ อกุปฺปธมฺมตญฺจ ปกาเสนฺโต "อยํ พฺราหฺมโณ เกวลํ
ปลิตสิรขณฺฑทนฺตวลิตฺตจตาทีหิ อตฺตโน วุฑฺฒภาวํ สลฺลกฺเขติ, โน จ โข ชานาติ
อตฺตานํ ชาติยา อนุคตํ ชราย อนุสฏํ พฺยาธินา อภิภูตํ ๑- มรเณน อพฺภาหตํ
อชฺช มริตฺวา ปุน เสฺวว อุตฺตานสยนทารกภาวคมนียํ. มหนฺเตน โข ปน อุสฺสาเหน
มม สนฺติกํ อาคโต, ตทสฺส อาคมนํ สาตฺถกํ โหตู"ติ จินฺเตตฺวา อิมสฺมึ โลเก
อตฺตโน อปฺปฏิสมํ ปุเรชาตภาวํ ทสฺเสนฺโต เสยฺยถาปิ พฺราหฺมณาติอาทินา นเยน
พฺราหฺมณสฺส ธมฺมเทสนํ วฑฺเฒสิ.
     ตตฺถ เสยฺยถาปีติอาทีนํ เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อยํ
ปน วิเสโส:-