อรรถกถาเล่มที่ ๒๖ ภาษาบาลีอักษรไทย
 อุ.อ. (ปรมตฺถที.)

อตฺโถ. ภวสงฺขารนฺติ ปุนพฺภวสงฺขารณกํ. ๑- อวสฺสชีติ วิสฺสชฺเชสิ. มุนีติ
พุทฺธมุนิ. อชฺฌตฺตรโตติ นิยกชฺฌตฺตรโต. สมาหิโตติ อุปจารปฺปนาสมาธิวเสน
สมาหิโต. อภินนฺทิ กวจมิวาติ กวจํ วิย อภินฺทิ. อตฺตสมฺภวนฺติ อตฺตนิ
สญฺชาตํ กิเลสํ. อิทํ วุตฺตํ โหติ "สวิปากฏฺเน สมฺภวํ ภวาภวาภิสงฺขรณฏฺเน
ภวสงฺขารนฺติ จ ลทฺธนามํ ตุลาตุลสงฺขาตํ โลกิยกมฺมญฺจ โอสฺสชิ, สงฺคามสีเส
มหาโยโธ กวจํ วิย อตฺตสมฺภวํ กิเลสญฺจ อชฺฌตฺตรโต สมาหิโต หุตฺวา
อภินฺที"ติ.
    อถ วา ตุลนฺติ ตุเลนฺโต ตีเรนฺโต. อตุลญฺจ สมฺภวนฺติ นิพฺพานญฺเจว
ภวญฺจ. ภวสงฺขารนฺติ ภวคามิกํ กมฺมํ. อวสฺสชิ มุนีติ "ปญฺจกฺขนฺธา อนิจฺจา,
ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ นิโรโธ นิพฺพานํ นิจฺจนฺ"ติอาทินา ๒- นเยน ตุเลนฺโต
พุทฺธมุนิ ภเว อาทีนวํ นิพฺพาเน จ อานิสํสํ ทิสฺวา ตํ ขนฺธานํ มูลภูตํ
ภวสงฺขารกมฺมํ "กมฺมกฺขยาย สํวตฺตตี"ติ ๓- เอวํ วุตฺเตน กมฺมกฺขยกเรน
อริยมคฺเคน อวสฺสชิ. กถํ? อชฺฌตฺตรโต สมาหิโต, อภินฺทิ กวจมิวตฺตสมฺภวํ.
โส หิ วิปสฺสนาวเสน อชฺฌตฺตรโต, สมาหิโตติ เอวํ ปุพฺพภาคโต ปฏฺาย
สมถวิปสฺสนาพเลน กวจํ วิย อตฺตภาวํ ปริโยนนฺธิตฺวา ิตํ, อตฺตนิ สมฺภวตฺตา
"อตฺตสมฺภวนฺ"ติ ลทฺธนามํ สพฺพํ กิเลสชาลํ อภินฺทิ, กิเลสาภาเวเนว กมฺมํ
อปฺปฏิสนฺธิกตฺตา อวสฺสฏฺ นาม โหตีติ เอวํ กิเลสปฺปหาเนน กมฺมํ ปชหิ.
อิติ โพธิมูเลเยว อวสฺสฏฺภวสงฺขาโร ภควา เวขมิสฺสเกน ๔- วิย ชรสกฏํ
สมาปตฺติเวขมิสฺสเกน อตฺตภาวํ ยาเปนฺโตปิ "อิโต เตมาสโต อุทฺธํ สมาปตฺติเวขมสฺส
น ทสฺสามี"ติ จิตฺตุปฺปาทเนน อายุสงฺขารํ โอสฺสชีติ.
                       ปมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺิตา.
                          -------------
@เชิงอรรถ: ๑ สี. ปุนพฺภวสงฺขรณกํ  ๒ ขุ.ปฏิ. ๓๑/๓๘/๔๔๖
@๓ ม.ม. ๑๓/๘๑/๕๗. องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๒๓๒/๒๕๘  ๔ สี.,ก. เวกฺขมิสฺสเกน

             อรรถกถาภาษาบาลีอักษรไทย เล่มที่ ๒๖ หน้า ๓๕๓.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=26&A=7898&modeTY=1
             The Pali Atthakatha in Roman :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=26&A=7898&modeTY=1
             อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=25&i=127
             เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=25&A=3316
             พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=25&A=3470
             The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=25&A=3470
             สารบัญพระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๕
http://84000.org/tipitaka/read/?index_25