AtthaPali Vol.52

3. Kururājacariyāvaṇṇanā ^1- [20] Punāparaṃ yadā homi indapatthe ^2- puruttame rājā dhanañjayo nāma kusale dasahupāgato. [21] Kaliṅgaraṭṭhavisayā brāhmaṇā upagañchu maṃ āyācuṃ maṃ hatthināgaṃ dhaññaṃ maṅgalasammataṃ. [22] Avuṭṭhiko janapado dubbhikkho chātako mahā dadāhi pavaraṃ nāgaṃ nīlaṃ añjanasavhayan"ti. @Footnote: ¹ ka. kurudhammacariyāvaṇṇanā ² Sī.,Ma. indapatte

--------------------------------------------------------------------------------------------- page44.

#[20] Tatiye indapatthe puruttameti indapatthanāmake kururaṭṭhassa puravare uttamanagare. Rājāti dhammena samena catūhi saṅgahavatthūhi parisaṃ rañjetīti rājā. Kusale dasahupāgatoti kusalehi dasahi samannāgato, dānādīhi dasahi puññakiriyāvatthūhi, dasahi kusalakammapathehi vā yuttoti attho. #[21] Kaliṅgaraṭṭhavisayāti kāliṅgaraṭṭhasaṅkhātavisayā. Brāhmaṇā upagañchu manti kaliṅgarājena uyyojitā aṭṭha brāhmaṇā maṃ upasaṅkamiṃsu. Upasaṅkamitvā ca pana āyācuṃ maṃ hatthināganti hatthibhūtaṃ mahānāgaṃ maṃ āyāciṃsu. Dhaññanti dhanāyitabbasirisobhaggappattaṃ lakkhaṇasampannaṃ. Maṅgalasammatanti tāyayeva lakkhaṇasampattiyā maṅgalaṃ abhivuḍḍhikāraṇanti abhisammataṃ janehi. #[22] Avuṭṭhikoti vassarahito. Dubbhikkhoti dullabhabhojano. Chātako mahāti mahatī jighacchābādhā vattatīti attho. Dadāhīti dehi. Nīlanti nīlavaṇṇaṃ. Añjanasavhayanti añjanasaddena avhātabbaṃ, añjananāmakanti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti:- amhākaṃ kaliṅgaraṭṭhaṃ avuṭṭhikaṃ, tena idāni mahādubbhikkhaṃ tattha mahantaṃ chātakabhayaṃ uppannaṃ, tassa vūpasamatthāya imaṃ añjanagirisaṅkāsaṃ tuyhaṃ añjananāmakaṃ maṅgalahatthiṃ dehi, imasmiṃ hi tattha nīte devo vassissati, tena taṃ sabbabhayaṃ vūpasammissatīti. Tatrāyaṃ anupubbikathā:- atīte kururaṭṭhe indapatthanagare bodhisatto kururājassa aggamahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gahetvā anupubbena viññutaṃ patto, takkasilaṃ gantvā yogavihitāni sippāyatanāni vijjāṭṭhānāni ca uggahetvā paccāgato pitarā uparajje ṭhapito, aparabhāge pitu accayena rajjaṃ patvā dasa rājadhamme akopento dhammena rajjaṃ kāresi dhanañjayo nāma nāmena. So catūsu nagaradvāresu nagaramajjhe nivesanadvāreti cha dānasālāyo kāretvā devasikaṃ ^1- chasatasahassaṃ dhanaṃ vissajjento @Footnote: ¹ Sī.,Ma. devasikaṃ devasikaṃ

--------------------------------------------------------------------------------------------- page45.

Sakalajambudīpaṃ unnaṅgalaṃ katvā dānaṃ adāsi. Tassa dānajjhāsayatā dānābhirati sakalajambudīpaṃ patthari. Tasmiṃ kāle kaliṅgaraṭṭhe dubbhikkhabhayaṃ chātakabhayaṃ rogabhayanti tīṇi bhayāni uppajjiṃsu. Sakalaraṭṭhavāsino dantapuraṃ gantvā rājabhavanadvāre ukkaṭṭhimakaṃsu "devaṃ vassāpehi devā"ti. Rājā taṃ sutvā "kiṃ kāraṇā ete viravantī"ti amacce pucchi. Amaccā rañño tamatthaṃ ārocesuṃ. Rājā porāṇakarājāno deve avassante kiṃ karontīti. "devo vassatū"ti dānaṃ datvā uposathaṃ adhiṭṭhāya samādinnasīlā sirigabbhaṃ pavisitvā dabbasanthare sattāhaṃ nipajjantīti. Taṃ sutvā tathā akāsi. Devo na vassi, evaṃ rājā ahaṃ mayā kattabbakiccaṃ akāsiṃ, devo na vassati, kinti karomāti. Deva indapatthanagare dhanañjayassa nāma kururājassa maṅgalahatthimhi ānīte devo vassissatīti. So rājā balavāhanasampanno duppasaho, kathamassa hatthī ānessāmāti. Mahārāja tena saddhiṃ yuddhakiccaṃ natthi, dānajjhāsayo so rājā dānābhirato yācito samāno alaṅkatasīsampi chinditvā pasādasampannāni akkhīnipi uppāṭetvā sakalarajjampi niyyātetvā dadeyya, hatthimhi vattabbameva natthi, avassaṃ yācito samāno dassatīti. Ke pana yācituṃ samatthāti. Brāhmaṇā mahārājāti. Rājā aṭṭha brāhmaṇe pakkosāpetvā sakkārasammānaṃ katvā paribbayaṃ datvā hatthiyācanatthaṃ pesesi. Te sabbattha ekarattivāsena turitagamanaṃ gantvā katipāhaṃ nagaradvāre dānasālāsu bhuñjantā sarīraṃ santappetvā rañño dānaggaṃ āgamanapathe kālaṃ āgamayamānā pācīnadvāre aṭṭhaṃsu. Bodhisattopi pātova nhātānulitto sabbālaṅkārappaṭimaṇḍito alaṅkatavaravāraṇakhandhagato mahantena rājānubhāvena dānasālaṃ gantvā otaritvā sattaṭṭhajanānaṃ sahatthena dānaṃ datvā "imināva nīhārena dethā"ti vatvā hatthiṃ abhiruhitvā dakkhiṇadvāraṃ

--------------------------------------------------------------------------------------------- page46.

Agamāsi. Brāhmaṇā pācīnadvāre ārakkhassa balavatāya okāsaṃ alabhitvā dakkhiṇadvāraṃ gantvā rājānaṃ āgacchantaṃ ullokayamānā dvārato nātidūre unnataṭṭhāne ṭhitā sampattaṃ rājānaṃ hatthe ukkhipitvā jayāpesuṃ. Rājā vajiraṅkusena vāraṇaṃ nivattetvā tesaṃ santikaṃ gantvā te brāhmaṇe ^1- "kiṃ icchathā"ti pucchi. Brāhmaṇā "kaliṅgaraṭṭhaṃ dubbhikkhabhayena chātakabhayena rogabhayena ca upaddutaṃ, so upaddavo imasmiṃ tava maṅgalahatthimhi nīte vūpasammissati, tasmā imaṃ añjanavaṇṇaṃ nāgaṃ amhākaṃ dehī"ti āhaṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha "kaliṅgaraṭṭhavisayā .pe. Añjanasavhayan"ti. Tassattho vutto eva. Atha bodhisatto "na metaṃ patirūpaṃ, yaṃ me yācakānaṃ manorathavighāto siyā, mayhañca samādānabhedo siyā"ti hatthikkhandhato otaritvā "sace analaṅkataṭṭhānaṃ atthi, alaṅkaritvā dassāmī"ti samantato oloketvā analaṅkataṭṭhānaṃ adisvā soṇḍāya naṃ gahetvā brāhmaṇānaṃ hatthesu ṭhapetvā ratanabhiṅgārena pupphagandhavāsitaṃ udakaṃ pātetvā adāsi. Tena vuttaṃ:- [23] "na me yācakamanuppatte paṭikkhepo anucchavo mā me bhijji samādānaṃ dassāmi vipulaṃ gajaṃ. [24] Nāgaṃ gahetvā soṇḍāya bhiṅgāre ratanāmaye jalaṃ hatthe ākiritvā brāhmaṇānaṃ adaṃ gajan"ti. Tattha yācakamanuppatteti yācake anuppatte. Anucchavoti anucchaviko patirūPo. Mā me bhijji samādānanti sabbaññutaññāṇatthāya sabbassa yācakassa sabbaṃ anavajjaṃ icchitaṃ dadanto dānapāramiṃ pūressāmīti yaṃ mayhaṃ samādānaṃ, @Footnote: ¹ Sī. bhonto brāhmaṇā

--------------------------------------------------------------------------------------------- page47.

Taṃ mā bhijji. Tasmā dassāmi vipulaṃ gajanti mahantaṃ imaṃ maṅgalahatthiṃ dassāmīti. Adanti adāsiṃ. [25] Tasmiṃ pana hatthimhi dinne amaccā bodhisattaṃ etadavocuṃ "kasmā mahārāja maṅgalahatthiṃ dadattha, nanu añño hatthī dātabbo, raññā nāma evarūpo opavayho maṅgalahatthī issariyaṃ abhivijayañca ākaṅkhantena na dātabbo"ti. Mahāsatto "yaṃ maṃ yācakā yācanti, tadeva mayā dātabbaṃ, sace pana maṃ rajjaṃ yāceyyuṃ, rajjampi tesaṃ dadeyyaṃ, mayhaṃ rajjatopi jīvitatopi sabbaññutaññāṇameva piyataraṃ, tasmā taṃ hatthiṃ adāsin"ti āha. Tena vuttaṃ "tassa nāge padinnamhī"tiādi. Tattha tassāti tassa tena, tasmiṃ nāge hatthimhi dinne. [26] Maṅgalasampannanti maṅgalaguṇehi samannāgataṃ. Saṅgāmavijayuttamanti saṅgāmavijayā uttamaṃ, saṅgāmavijaye vā uttamaṃ padhānaṃ pavaraṃ nāgaṃ. Kinte rajjaṃ karissatīti tasmiṃ nāge apagate tava rajjaṃ kiṃ karissati, rajjakiccaṃ na karissati, rajjampi apagatamevāti dasseti. [27] Rajjampi me dade sabbanti tiṭṭhatu nāgo tiracchānagato, idaṃ me sabbaṃ kururaṭṭhampi yācakānaṃ dadeyyaṃ. Sarīraṃ dajjamattanoti rajjepi vā kiṃ vattabbaṃ, attano sarīrampi yācakānaṃ dadeyyaṃ, sabbopi hi me ajjhattikabāhiro pariggaho lokahitatthameva mayā pariccatto. Yasmā sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ sabbaññutā ca dānapāramiṃ ādiṃ katvā sabbapāramiyo apūrentena na sakkā laddhuṃ, tasmā nāgaṃ adāsiṃ ahanti dasseti. Evampi tasmiṃ nāge ānīte kāliṅgaraṭṭhe devo na vassateva. Kāliṅgarājā "idānipi na vassati, kiṃ nu kho kāraṇan"ti pucchitvā "kururājā garudhamme ^1- rakkhati, @Footnote: ¹ Sī.,Ma. kurudhamme

--------------------------------------------------------------------------------------------- page48.

Tenassa raṭṭhe anvaddhamāsaṃ anudasāhaṃ devo vassati, rañño guṇānubhāvo esa, na imassa tiracchānagatassāti jānitvā "mayampi garudhamme rakkhissāma, gacchatha dhanañjayakorabyassa santike te suvaṇṇapaṭṭe likhāpetvā ānethā"ti amacce pesesi. Garudhammā vuccanti pañca sīlāni, tāni bodhisatto suparisuddhāni katvā rakkhati, yathā ca bodhisatto, evamassa mātā aggamahesī kaniṭṭhabhātā uparājā purohito brāhmaṇo rajjuggāhako amacco sārathī seṭṭhī doṇamāpako dovāriko nagarasobhinī vaṇṇadāsīti. Tena vuttaṃ:- "rājā mātā mahesī ca uparājā purohito rajjuggāho sārathī seṭṭhī doṇo dovāriko tathā gaṇikā te ekādasa garudhamme patiṭṭhitā"ti. Te amaccā bodhisattaṃ upasaṅkamitvā vanditvā tamatthaṃ ārocesuṃ. Mahāsatto "mayhaṃ garudhamme kukkuccaṃ atthi, mātā pana me surakkhitaṃ rakkhati, tassā santike gaṇhathā"ti vatvā tehi "mahārāja kukkuccaṃ nāma bhikkhākāmassa sallekhavuttino hoti, detha no"ti yācito "pāṇo na hantabbo, adinnaṃ na ādātabbaṃ, kāmesumicchācāro na caritabbo, musā na bhaṇitabbaṃ, majjaṃ na pātabban"ti suvaṇṇapaṭṭe likhāpetvā "evaṃ santepi mātu santike gaṇhathā"ti āha. Dūtā rājānaṃ vanditvā tassā santikaṃ gantvā "devi tumhe kira garudhammaṃ rakkhatha, taṃ no dethā"ti vadiṃsu. Bodhisattassa mātāpi tatheva attano kukkuccassa atthibhāvaṃ vatvāva tehi yācitā adāsi. Tathā mahesīādayopi. Te sabbesampi santike suvaṇṇapaṭṭe garudhamme likhāpetvā dantapuraṃ gantvā kaliṅgarañño datvā taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. Sopi rājā tasmiṃ dhamme vattamāno pañca sīlāni pūresi. Tato sakalakaliṅgaraṭṭhe devo vassi. Tīṇi bhayāni vūpasantāni. Raṭṭhaṃ khemaṃ

--------------------------------------------------------------------------------------------- page49.

Subhikkhaṃ ahosi. Bodhisatto yāvajīvaṃ dānādīni puññāni katvā sapariso saggapuraṃ pūresi. Tadā gaṇikādayo uppalavaṇṇādayo ahesuṃ. Vuttañhetaṃ:- "gaṇikā uppalavaṇṇā puṇṇo dovāriko tadā rajjuggāho ca kaccāno doṇamāpako ca kolito. Sāriputto tadā seṭṭhī anuruddho ca sārathi brāhmaṇo kassapo thero uparājānandapaṇḍito. Mahesī rāhulamātā māyādevī janettikā kururājā bodhisatto evaṃ dhāretha jātakan"ti. ^1- Idhāpi nekkhammapāramiādayo sesadhammā ca vuttanayeneva niddhāretabbāti. ^2- Kururājacariyāvaṇṇanā niṭṭhitā. -------------

The Pali Atthakatha in Roman Book 52 page 43-49. http://84000.org/tipitaka/atthapali/rm_line.php?B=52&A=917&pagebreak=1 อรรถกถาบาลีอักษรไทย :- http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=52&A=917&pagebreak=1 อ่านอรรถกถาแปลไทย :- http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=33&i=211 เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :- http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=33&A=8682 พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :- http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=33&A=11390 The Pali Tipitaka in Roman Character :- http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=33&A=11390 Contents of The Tipitaka Volume 33 http://84000.org/tipitaka/read/?index_33