![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
342. 8. Vakkalittheragāthāvaṇṇanā
vātarogābhinītotiādikā āyasmato vakkalittherassa gāthā. Kā uppatti?
ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto
padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto
satthu santikaṃ gacchantehi upāsakehi saddhiṃ vihāraṃ gantvā parisapariyante ṭhito
dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ saddhādhimuttānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā
sayampi taṃ ṭhānaṃ patthento sattāhaṃ mahādānaṃ datvā paṇidhānaṃ akāsi. Satthā
tassa anantarāyataṃ disvā byākāsi. 2-
Sopi yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ satthu kāle
@Footnote: 1 Sī.,i.,Ma. parisuddhakāyasamācāratāya payato, parisuddhavacīsamācāratāya suci,
@suparisuddhamanosamācāratāya suddho 2 cha.Ma. byākari
Sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti, vakkalītissa nāmaṃ akaṃsu. So vuḍḍhippatto
tayo vede uggaṇhitvā brāhmaṇasippesu nipphattiṃ gato satthāraṃ disvā rūpakāyassa
sampattidassanena atitto satthārā saddhiṃyeva vicarati. "agāramajjhe vasanto niccakālaṃ
satthāraṃ daṭṭhuṃ na labhissāmī"ti satthu santike pabbajitvā ṭhapetvā bhojanavelaṃ
sarīrakiccakālañca sesakāle yattha ṭhitena sakkā dasabalaṃ passituṃ, tattha ṭhito aññaṃ
kiccaṃ pahāya bhagavantaṃ olokentova viharati. Satthā tassa ñāṇaparipākaṃ āgamento
bahukālaṃ tasmiṃ rūpadassaneneva vicarante kiñci avatvā punekadivasaṃ "kiṃ te vakkali
iminā pūtikāyena diṭṭhena, yo kho vakkali dhammaṃ passati, so maṃ passati.
Yo maṃ passati, so dhammaṃ passati. Dhammaṃ hi vakkali passanto maṃ passati,
maṃ passanto dhammaṃ passatī"ti 1- āha.
Satthari evaṃ vadantepi thero satthu dassanaṃ pahāya aññattha gantuṃ na sakkoti.
Tato satthā "nāyaṃ bhikkhu saṃvegaṃ alabhitvā bujjhissatī"ti vassūpanāyikadivase
"apehi vakkalī"ti theraṃ paṇāmesi. So satthārā paṇāmito sammukhe ṭhātuṃ asakkonto
"kiṃ mayhaṃ jīvitena, yohaṃ satthāraṃ daṭṭhuṃ na labhāmī"ti gijjhakūṭapabbate papātaṭṭhānaṃ
abhiruhi. Satthā tassa taṃ pavattiṃ ñatvā "ayaṃ bhikkhu mama santikā assāsaṃ
alabhanto maggaphalānaṃ upanissayaṃ nāseyyā"ti attānaṃ dassetuṃ obhāsaṃ
vissajjento:-
"pāmojjabahulo bhikkhu pasanno buddhasāsane
adhigacche padaṃ santaṃ saṅkhārūpasamaṃ sukhan"ti 2-
gāthaṃ vatvā "ehi vakkalī"ti hattha pasāresi. Thero "dasabalo me diṭṭho, `ehī'ti
avhānampi laddhan"ti balavapītisomanassaṃ uppādetvā "kuto āgacchāmī"ti attano
gamanabhāvaṃ ajānitvā satthu sammukhe ākāse 3- pakkhandanto paṭhamapādena pabbate
@Footnote: 1 saṃ.khandha. 17/87/96 vakkalisutta 2 khu.dhamMa. 25/87/96 vakkalittheravatthu
@3 Ma. ākāsena
Ṭhitoyeva satthārā vuttagāthaṃ āvajjento ākāseyeva pītiṃ vikkhambhetvā saha
paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇīti aṅguttaraṭṭhakathāyaṃ dhammapadavaṇṇanāyañca 1- āgataṃ.
Idha pana evaṃ vadanti:- "kiṃ te vakkalī"tiādinā satthārā ovadito gijjhakūṭe
viharanto vipassanaṃ paṭṭhapesi, tassa saddhāya balavabhāvatoeva vipassanā vīthiṃ na
otarati, bhagavā taṃ ñatvā kammaṭṭhānaṃ sodhetvā adāsi. Puna vipassanaṃ matthakaṃ
pāpetuṃ nāsakkhiyeva, athassa āhāravekallena vātābādho uppajji, taṃ vātābādhena
pīḷiyamānaṃ ñatvā bhagavā tattha gantvā pucchanto:-
[350] "vātarogābhinīto tvaṃ viharaṃ kānane vane
paviṭṭhagocare 2- lūkhe kathaṃ bhikkhu karissasī"ti
āha. Taṃ sutvā thero:-
[351] "pītisukhena vipulena pharamāno samussayaṃ
lūkhampi abhisambhonto viharissāmi kānane.
[352] Bhāvento satipaṭṭhāne indriyāni balāni ca
bojjhaṅgāni ca bhāvento viharissāmi kānane.
[353] Āraddhavīriye pahitatte niccaṃ daḷhaparakkame
samagge sahite disvā viharissāmi kānane.
[354] Anussaranto sambuddhaṃ aggaṃ dantaṃ 3- samāhitaṃ.
Atandito rattindivaṃ viharissāmi kānane"ti
catasso gāthā abhāsi.
Tattha vātarogābhinītoti vātābādhena aseribhāvaṃ upanīto, vātabyādhinā abhibhūto.
Tvanti theraṃ ālapati. Viharanti tena iriyāpathavihārena viharanto. Kānane
@Footnote: 1 mano.pū. 1/208 (nava.), dhammapada.A. 8184 (syā.) 2 Sī.Ma. paviddhagocare
@3 pāli. attadantaṃ
Vaneti kānanabhūte vane, mahāaraññeti attho. Paviṭṭhagocareti vissaṭṭhagocare dullabha-
paccaye. Vātarogassa sappāyānaṃ sappiādibhesajjānaṃ abhāvena pharusabhūmibhāgatāya
ca lūkhe lūkhaṭṭhāne. Kathaṃ bhikkhu karissasīti bhikkhu tvaṃ kathaṃ viharissasīti bhagavā
pucchi.
Taṃ sutvā thero nirāmisapītisomanassādinā attano sukhavihāraṃ pakāsento
"pītisukhenā"tiādimāha. Tattha pītisukhenāti ubbegalakkhaṇāya pharaṇalakkhaṇāya ca pītiyā
taṃsampayuttasukhena ca. Tenāha "vipulenā"ti, uḷārenāti attho. Pharamāno samussayanti
yathāvuttapītisukhasamuṭṭhitehi paṇītehi rūpehi sakalaṃ kāyaṃ pharāpento nirantaraṃ phuṭaṃ
karonto. Lūkhampi abhisambhontoti araññāvāsajanitaṃ sallekhavuttihetukaṃ dussahampi
paccayalūkhaṃ abhibhavanto adhivāsento. Viharissāmi kānaneti jhānasukhena vipassanāsukhena
ca araññāyatane viharissāmīti attho. Tenāha "sukhañca kāyena paṭisaṃvedesin"ti 1-
"yato yato sammasati khandhānaṃ udayabbayaṃ
labhatī pītipāmojjaṃ amataṃ taṃ vijānatan"ti 2- ca.
Bhāvento satipaṭṭhāneti maggapariyāpanne kāyānupassanādike cattāro
satipaṭṭhāne uppādento vaḍḍhento ca. Indriyānīti maggapariyāpannānieva
saddhādīni pañcindriyāni. Balānīti tathā saddhādīni pañca balāni. Bojjhaṅgānīti
tathā satisambojjhaṅgādīni satta bojjhaṅgāni. Casaddena 3- sammappadhānaiddhipāda-
maggaṅgāni saṅgaṇhāti. Tadavinābhāvato hi taggahaṇeneva tesaṃ gaṇanaṃ 4- hoti.
Viharissāmīti yathāvutte bodhipakkhiyadhamme bhāvento maggasukhena tadadhigamasiddhena
phalasukhena nibbānasukhena ca viharissāmi.
Āraddhavīriyeti catubbidhasammappadhānavasena paggahitaviriye. Pahitatteti nibbānaṃ
@Footnote: 1 vinaYu.mahā. 1/11/5 verañjakaṇḍa 2 khu.dhamMa. 25/374/82 sambahulabhikkhuvatthu
@3 Sī. cakārasamuccayena 4 cha.Ma. gahanaṃ
Patipesitacitte. Niccaṃ daḷhaparakkameti sabbakālaṃ asithilaviriye. Avivādavasena kāya-
sāmaggidānavasena ca samagge. Diṭṭhisīlasāmaññena sahite sabrahmacārī disvā.
Etena kalyāṇamittasampattiṃ dasseti.
Anussaranto sambuddhanti sammā sāmaṃ sabbadhammānaṃ buddhattā sammāsambuddhaṃ
sabbasattuttamatāya aggaṃ uttamena damathena dantaṃ anuttarasamādhinā samāhitaṃ
atandito analaso hutvā rattindivaṃ sabbakālaṃ "itipi so bhagavā arahan"tiādinā
anussaranto viharissāmi. Etena buddhānussatibhāvanāya yuttākāradassanena 1- sabbattha
kammaṭṭhānānuyogamāha, purimena pārihāriyakammaṭṭhānānuyogaṃ.
Evaṃ pana vatvā thero vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena
vuttaṃ apadāne 2-:-
"ito satasahassamhi kappe uppajji nāyako
anomanāmo amito nāmena padumuttaro.
Padumākāravadano padumāmalasucchavī
lokenānupalittova toyena padumaṃ yathā.
Vīro padumapattakkho kanto ca padumaṃ yathā
padumuttaragandhova tasmā so padumuttaro.
Lokajeṭṭho ca nimmāno andhānaṃ nayanūpamo
santaveso guṇanidhi karuṇāmatisāgaro.
Sa kadāci mahāvīro brahmāsurasuraccito
sadevamanujākiṇṇe janamajjhe jinuttamo.
Vadanena sugandhena madhurena rutena ca
rañjayaṃ parisaṃ sabbaṃ santhavī sāvakaṃ sakaṃ.
@Footnote: 1 Sī.,i. yuttappayuttadassanena 2 khu.apa. 33/122/182 vakkalittherāpadāna (syā)
Saddhādhimutto sumati mama dassanalālaso
natthi etādiso añño yathāyaṃ bhikkhu vakkali.
Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ nagare brāhmaṇatrajo
hutvā sutvā ca taṃ vākyaṃ taṃ ṭhānamabhirocayiṃ.
Sasāvakaṃ taṃ vimalaṃ nimantetvā tathāgataṃ
sattāhaṃ bhojayitvāna dussehacchādayiṃ tadā.
Nipacca sirasā tassa anantaguṇasāgare
nimuggo pītisampuṇṇo idaṃ vacanamabraviṃ.
Yo so tayā santhavito ito sattamake muni 1-
bhikkhu saddhāvataṃ aggo tādiso homahaṃ mune. 2-
Evaṃ vutte mahāvīro anāvaraṇadassano
imaṃ vākyaṃ udīresi parisāya mahāmuni.
Passathetaṃ māṇavakaṃ pītamaṭṭhanivāsanaṃ
hemayaññopacitaṅgaṃ jananettamanoharaṃ.
Eso anāgataddhāne gotamassa mahesino
aggo saddhādhimuttānaṃ sāvakoyaṃ bhavissati.
Devabhūto manusso vā sabbasantāpavajjito
sabbabhogaparibyūḷho sukhito saṃsarissati.
Satasahassito kappe okkākakulasambhavo
gotamo nāma gottena satthā loke bhavissati.
Tassa dhammesu dāyādo oraso dhammanimmito
vakkali nāma nāmena hessati satthu sāvako.
Tena kammavisesena cetanāpaṇidhīhi ca
jahitvā mānusaṃ dehaṃ tāvatiṃsamagacchahaṃ.
@Footnote: 1 pāli. idha saddhādhimutto isi 2 pāli. tādisohaṃ mahāmuni
Sabbattha sukhito hutvā saṃsaranto bhavābhave
sāvatthiyaṃ pure jāto kule aññatare ahaṃ.
Nonītasukhumālaṃ maṃ jātapallavakomalaṃ
mandaṃ uttānasayanaṃ pisācabhayatajjitā.
Pādamūle mahesissa sāyesuṃ dīnamānasā
imaṃ dadāma te nātha saraṇaṃ hoti nāyaka.
Tadā paṭiggahi so maṃ bhītānaṃ saraṇo muni
jālinā cakkaṅkitena mudukomalapāṇinā.
Tadā pabhūti tenāhaṃ arakkheyyena rakkhito
sabbaveravinimutto sukhena parivuddhito.
Sugatena vinā bhūto ukkaṇṭhāmi muhuttakaṃ
jātiyā sattavassohaṃ pabbajiṃ anagāriyaṃ.
Sabbapāramisambhūtaṃ nīlakkhinayanaṃ varaṃ
rūpaṃ sabbasubhākiṇṇaṃ atitto viharāmahaṃ.
Buddharūparatiṃ ñatvā tadā ovadi maṃ jino
alaṃ vakkali kiṃ rūpe ramase bālanandite.
Yo hi passati saddhammaṃ so maṃ passati paṇḍito
apassamāno saddhammaṃ maṃ passampi na passati.
Anantādīnavo kāyo visarukkhasamūpamo
āvāso sabbarogānaṃ puñjo dukkhassa kevalo.
Nibbindiya tato rūpe khandhānaṃ udayabbayaṃ
passa upakkilesānaṃ sukhenantaṃ gamissasi.
Evaṃ tenānusiṭṭhohaṃ nāyakena hitesinā
gijjhakūṭaṃ samāruyha jhāyāmi girikandare.
Ṭhito pabbatapādamhi assāsayi mahāmuni
vakkalīti jino vācaṃ taṃ sutvā mudito ahaṃ.
Pakkhandiṃ selapabbhāre anekasataporise
tadā buddhānubhāvena sukheneva mahiṃ gato.
Punopi dhammaṃ deseti khandhānaṃ udayabbayaṃ.
Tamahaṃ dhammamaññāya arahattamapāpuṇiṃ.
Sumahāparisamajjhe tadā maṃ caraṇantago
aggaṃ saddhādhimuttānaṃ paññapesi mahāmati.
Satasahassito kappe yaṃ kammamakariṃ tadā
duggatiṃ nābhijānāmi buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Arahattaṃ pana patvā aññaṃ byākarontopi thero imāeva gāthā abhāsi.
Atha naṃ satthā bhikkhusaṃghamajjhe nisinno saddhādhimuttānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
Vakkalittheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
-----------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 33 page 64-71.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/rm_line.php?B=33&A=1459
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=33&A=1459
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=342
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=6418
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=6539
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=6539
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]