[239] เบญจธรรม หรือ เบญจกัลยาณธรรม : พจนานุกรมพุทธศาสตร์ พ.ศ. ๒๕๖๔

[239] เบญจธรรม หรือ เบญจกัลยาณธรรม (ธรรม 5, ธรรมอันดีงามห้าอย่าง, คุณธรรมห้าประการ คู่กับเบญจศีล เป็นธรรมเกื้อกูลแก่การรักษาเบญจศีล ผู้รักษาเบญจศีลควรมีไว้ประจำใจ - Pañca-dhamma: the five ennobling virtues; virtues enjoined by the five precepts)
       1. เมตตาและกรุณา (ความรักใคร่ปรารถนาให้มีความสุขความเจริญ และความสงสารคิดช่วยให้พ้นทุกข์ - Mettā-karuṇā: loving-kindness and compassion) คู่กับศีลข้อที่ 1
       2. สัมมาอาชีวะ (การหาเลี้ยงชีพในทางสุจริต - Sammā-ājīva: right means of livelihood) คู่กับศีลข้อที่ 2
       3. กามสังวร (ความสังวรในกาม, ความสำรวมระวังรู้จักยับยั้งควบคุมตนในทางกามารมณ์ ไม่ให้หลงใหลในรูป เสียง กลิ่น รส และสัมผัส - Kāmasaṁvara: sexual restraint) คู่กับศีลข้อที่ 3
       4. สัจจะ (ความสัตย์ ความซื่อตรง - Sacca: truthfulness; sincerity) คู่กับศีลข้อที่ 4
       5. สติสัมปชัญญะ (ระลึกได้และรู้ตัวอยู่เสมอ คือ ฝึกตนให้เป็นคนรู้จักยั้งคิด รู้สึกตัวเสมอว่า สิ่งใดควรทำ และไม่ควรทำ ระวังมิให้เป็นคนมัวเมาประมาท - Sati-sampajañña: mindfulness and awareness; temperance) คู่กับศีลข้อที่ 5

       ข้อ 2 บางแห่งเป็น ทาน (การแบ่งปันเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ - Dāna: giving; generosity)
       ข้อ 3 บางแห่งเป็น สทารสันโดษ (ความพอใจด้วยภรรยาของตน - Sadārasantosa: contentment with one’s own wife)
       ข้อ 5 บางแห่งเป็น อัปปมาทะ (ความไม่ประมาท - Appamāda: heedfulness)
       เบญจธรรมนี้ ท่านผูกเป็นหมวดธรรมขึ้นภายหลัง จึงมีแปลกกันไปบ้าง เมื่อว่าโดยที่มา หัวข้อเหล่านี้ส่วนใหญ่ประมวลได้จากความท่อนท้ายของกุศลกรรมบถข้อต้นๆ.

       ดู [320] กุศลกรรมบถ 10^๒; [238] ศีล 5.

พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม พิมพ์ครั้งที่ ๔๓ - กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๔
http://84000.org/tipitaka/dic/d_item.php?i=239