[347] อุปกิเลส หรือ จิตตอุปกิเลส 16 : พจนานุกรมพุทธศาสตร์ พ.ศ. ๒๕๖๔

[347] อุปกิเลส หรือ จิตตอุปกิเลส 16 (ธรรมเครื่องเศร้าหมอง, สิ่งที่ทำให้จิตขุ่นมัว รับคุณธรรมได้ยาก ดุจผ้าเปรอะเปื้อนสกปรก ย้อมไม่ได้ดี - Upakkilesa: mental defilements)
       1. อภิชฌาวิสมโลภะ (คิดเพ่งเล็งอยากได้ โลภไม่สมควร, โลภกล้า จ้องจะเอา ไม่เลือกควรไม่ควร - Abhijjhā-visamalobha: greed and covetousness; covetousness and unrighteous greed)
       2. พยาบาท (คิดร้ายเขา - Byāpāda: malevolence; illwill)
       3. โกธะ (ความโกรธ - Kodha: anger)
       4. อุปนาหะ (ความผูกโกรธ - Upanāha: grudge; spite)
       5. มักขะ (ความลบหลู่คุณท่าน, ความหลู่ความดีของผู้อื่น, การลบล้างปิดซ่อนคุณค่าความดีของผู้อื่น - Makkha: detraction; depreciation; denigration)
       6. ปลาสะ (ความตีเสมอ, ยกตัวเทียมท่าน, เอาตัวขึ้นตั้งขวางไว้ ไม่ยอมยกให้ใครดีกว่าตน - Palāsa: domineering; rivalry; envious rivalry)
       7. อิสสา (ความริษยา - Issā: envy; jealousy)
       8. มัจฉริยะ (ความตระหนี่ - Macchariya: stinginess; meanness)
       9. มายา (มารยา - Māyā: deceit)
       10. สาเถยยะ (ความโอ้อวดหลอกเขา, หลอกด้วยคำโอ้อวด - Sāṭheyya: hypocrisy)
       11. ถัมภะ (ความหัวดื้อ, กระด้าง - Thambha: obstinacy; rigidity)
       12. สารัมภะ (ความแข่งดี, ไม่ยอมลดละ มุ่งแต่จะเอาชนะกัน - Sārambha: presumption; competing contention; contentiousness; contentious rivalry; vying; strife)
       13. มานะ (ความถือตัว, ทะนงตน - Māna: conceit)
       14. อติมานะ (ความถือตัวว่ายิ่งกว่าเขา, ดูหมิ่นเขา - Atimāna: excessive conceit; contempt)
       15. มทะ (ความมัวเมา - Mada: vanity)
       16. ปมาทะ (ความประมาท, ละเลย, เลินเล่อ - Pamāda: heedlessness; negligence; indolence)

       ข้อ 2 มีต่างออกไป คือ ในธัมมทายาทสูตร เป็น โทสะ (ความคิดประทุษร้ายเขา - hatred)
(ม.มู. 12/26 /26)

M.I.36.

ม.มู. 12/93 /65.

พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม พิมพ์ครั้งที่ ๔๓ - กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๔
http://84000.org/tipitaka/dic/d_item.php?i=347