|
|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ | |
|
|
พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต) พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต) พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต)
 |
|
[356] จิต 89 หรือ 121 (ธรรมชาติที่รู้อารมณ์, สภาพที่นึกคิด, ความคิด, ใจ, วิญญาณ - Citta: mind; thought; consciousness; a state of consciousness) จิต มีไวพจน์ คือ คำที่ต่างเพียงรูป แต่มีความหมายเหมือนกันหรือคล้ายกัน ใช้แทนกันได้หลายคำ เช่น มโน มานัส หทัย บัณฑร มนายตนะ มนินทรีย์ และ วิญญาณ เป็นต้น (อภิ.สํ. 34/21/10; ฯลฯ) คำเหล่านี้มีความหมายเกยกัน มิใช่ตรงกันโดยสมบูรณ์ ใช้แทนกันได้ในบางโอกาส มิใช่เสมอไป เมื่อจัดแบ่งสภาวธรรมทั้งหลายเป็นประเภทๆ ที่เรียกว่า ขันธ์ 5 จิตได้แก่ วิญญาณขันธ์ แต่ในคัมภีร์อภิธรรมยุคต่อมา นิยมประมวลสภาวธรรมเข้าเป็น 4 อย่าง เรียกว่า ปรมัตถธรรม 4 จิตเป็นปรมัตถธรรมอย่างที่ 1; ดู [157] ปรมัตถธรรม 4; [216] ขันธ์ 5. คัมภีร์อภิธรรมรุ่นอรรถกถา ประมวลเรื่องจิตที่แสดงไว้ในพระอภิธรรมปิฎกแล้ว แจงนับสภาพจิตทั้งหลายไว้ว่ามีจำนวน 89 หรือโดยพิสดารมี 121 เรียกว่า จิต 89 หรือ 121 เบื้องต้นนี้ จะประมวลจิตทั้งหมดไว้เป็นหมวดหมู่ใหญ่ๆ ก่อน เพื่อสะดวกในการศึกษากำหนดจดจำและทบทวนต่อไป ในที่นี้ พึงทราบวิธีจำแนกประเภท 2 แบบ เปรียบเทียบกัน ดังนี้@ ---------------------------------------------- @ ท่านเรียบเรียงเป็นคาถาสรุปความไว้ ดังนี้
ก. โดยชาติประเภท 1. อกุศลจิต 12 - โลภมูลจิต 8 - โทสมูลจิต 2 - โมหมูลจิต 2 2. กุศลจิต 21 (37) - มหากุศลจิต 8 - รูปาวจรกุศลจิต 5 - อรูปาวจรกุศลจิต 4 - โลกุตตรกุศลจิต 4 (20) 3. วิปากจิต 36 (52) - อกุศลวิบากจิต 7 - กุศลวิบากอเหตุกจิต 8 - มหาวิบากจิต 8 - รูปาวจรวิบากจิต 5 - อรูปาวจรวิบากจิต 4 - โลกุตตรวิบากจิต 4 (20) 4. กิริยาจิต 20 - อเหตุกกิริยาจิต 3 - มหากิริยาจิต 8 - รูปาวจรกิริยาจิต 5 - อรูปาวจรกิริยาจิต 4 ข. โดยภูมิประเภท 1. กามาวจรจิต 54 1) อกุศลจิต 12 - โลภมูลจิต 8 - โทสมูลจิต 2 - โมหมูลจิต 2 2) อเหตุกจิต 18 - อกุศลวิบากจิต 7 - กุศลวิบากอเหตุกจิต 8 - อเหตุกกิริยาจิต 3 3) กามาวจรโสภณจิต 24 - มหากุศลจิต 8 - มหาวิบากจิต 8 - มหากิริยาจิต 8 2. รูปาวจรจิต 15 1) รูปาวจรกุศลจิต 5 2) รูปาวจรวิบากจิต 5 3) รูปาวจรกิริยาจิต 5 3. อรูปาวจรจิต 12 1) อรูปาวจรกุศลจิต 4 2) อรูปาวจรวิบากจิต 4 3) อรูปาวจรกิริยาจิต 4 4. โลกุตตรจิต 8 (x ฌาน 5 = 40) 1) โลกุตตรกุศลจิต 4 (20) 2) โลกุตตรวิบากจิต 4 (20) หมายเหตุ: ตัวเลขในวงเล็บ () หมายถึงจำนวนอย่างพิสดาร เมื่อนับจิตเป็น 121 (พึงสังเกตว่าจำนวนจะเพิ่มเฉพาะ โลกุตตรจิต อย่างเดียว คือ โลกุตตรจิต อย่างย่อมี 8 อย่างพิสดารจำแนกออกไปตามฌานทั้ง 5 เป็น 40) กามาวจรโสภณจิต 24 + รูปาวจรจิต 15 + อรูปาวจรจิต 12 + โลกุตตรจิต 8 (40) = โสภณจิต 59 (91) รูปาวจรจิต 15 + อรูปาวจรจิต 12 + โลกุตตรจิต 8 (x ฌาน 5 = 40) = ฌานจิต 67 ต่อไปจะแสดง จิต 89 หรือ 121 ตามแบบภูมิประเภท (แบบชาติประเภทพึงกำหนดเอาจากแบบภูมิประเภทนี้ ตามหัวข้อที่แสดงไว้แล้ว) 1. กามาวจรจิต 54 (จิตที่เป็นไปในกามภูมิ - Kāmāvacara-citta: consciousness of the Sense Sphere) 1) อกุศลจิต 12 (จิตอันเป็นอกุศล - Akusala-citta: immoral consciousness) อกุศลจิต มีแต่ที่เป็นกามาวจรนี้เท่านั้น คือ + โลภมูลจิต 8 (จิตมีโลภะเป็นมูล - Lobhamūla-citta: consc rooted in greed) 1. โสมนสฺสสหคตํ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกํ 2. โสมนสฺสสหคตํ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตํ สสงฺขาริกํ 3. โสมนสฺสสหคตํ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกํ 4. โสมนสฺสสหคตํ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตํ สสงฺขาริกํ 5. อุเปกฺขาสหคตํ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกํ 6. อุเปกฺขาสหคตํ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตํ สสงฺขาริกํ 7. อุเปกฺขาสหคตํ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกํ 8. อุเปกฺขาสหคตํ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตํ สสงฺขาริกํ 1. จิตที่เกิดพร้อมด้วยโสมนัสสเวทนา ประกอบด้วยมิจฉาทิฏฐิ ไม่มีการชักนำ 2. จิตที่เกิดพร้อมด้วยโสมนัสสเวทนา ประกอบด้วยมิจฉาทิฏฐิ มีการชักนำ 3. จิตที่เกิดพร้อมด้วยโสมนัสสเวทนา ไม่ประกอบด้วยมิจฉาทิฏฐิ ไม่มีการชักนำ 4. จิตที่เกิดพร้อมด้วยโสมนัสสเวทนา ไม่ประกอบด้วยมิจฉาทิฏฐิ มีการชักนำ 5. จิตที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา ประกอบด้วยมิจฉาทิฏฐิ ไม่มีการชักนำ 6. จิตที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา ประกอบด้วยมิจฉาทิฏฐิ มีการชักนำ 7. จิตที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา ไม่ประกอบด้วยมิจฉาทิฏฐิ ไม่มีการชักนำ 8. จิตที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา ไม่ประกอบด้วยมิจฉาทิฏฐิ มีการชักนำ 1. One consc, accom by joy, assoc with wrong view, unprompted.@ 2. One consc, accom by joy, assoc with wrong view, prompted. 3. One consc, accom by joy, dissoc from wrong view, unprompted. 4. One consc, accom by joy, dissoc from wrong view, prompted. 5. One consc, accom by indif, assoc with wrong view, unprompted. 6. One consc, accom by indif, assoc with wrong view, prompted. 7. One consc, accom by indif, dissoc from wrong view, unprompted. 8. One consc, accom by indif, dissoc from wrong view, prompted. ---------------------------------------------- @ consc = consciousness; accom = accompanied; assoc = associated; dissoc = dissociated; indif = indifference. + โทสมูลจิต 2@ (จิตมีโทสะเป็นมูล - Dosamūla-citta: consc rooted in hatred) 1. โทมนสฺสสหคตํ ปฏิฆสมฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกํ 2. โทมนสฺสสหคตํ ปฏิฆสมฺปยุตฺตํ สสงฺขาริกํ 1. จิตที่เกิดพร้อมด้วยโทมนัสสเวทนา ประกอบด้วยปฏิฆะ ไม่มีการชักนำ 2. จิตที่เกิดพร้อมด้วยโทมนัสสเวทนา ประกอบด้วยปฏิฆะ มีการชักนำ 1. One consc, accom by grief, assoc with resentment, unprompted. 2. One consc, accom by grief, assoc with resentment, prompted. ---------------------------------------------- @ เรียก ปฏิฆสัมปยุตตจิต ก็ได้ + โมหมูลจิต 2 (จิตมีโมหะเป็นมูล - Mohamūla-citta: consc rooted in delusion) 1. อุเปกฺขาสหคตํ วิจิกิจฺฉาสมฺปยุตฺตํ 2. อุเปกฺขาสหคตํ อุทฺธจฺจสมฺปยุตฺตํ 1. จิตที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา ประกอบด้วยวิจิกิจฉา 2. จิตที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา ประกอบด้วยอุทธัจจะ 1. One consc, accom by indif, assoc with uncertainty. 2. One consc, accom by indif, assoc with restlessness. 2) อเหตุกจิต 18 (จิตอันไม่มีสัมปยุตตเหตุ คือ ไม่ประกอบด้วยเหตุ 6 ได้แก่ โลภะ โทสะ โมหะ อโลภะ อโทสะ อโมหะ - Ahetuka-citta: rootless consc) + อกุศลวิบากจิต 7 (จิตที่เป็นผลของอกุศล - Akusalavipāka-citta: rootless resultant-of-immorality consc) 1. อุเปกฺขาสหคตํ จกฺขุวิญฺญาณํ 2. อุเปกฺขาสหคตํ โสตวิญฺญาณํ 3. อุเปกฺขาสหคตํ ฆานวิญฺญาณํ 4. อุเปกฺขาสหคตํ ชิวฺหาวิญฺญาณํ 5. ทุกฺขสหคตํ กายวิญฺญาณํ 6. อุเปกฺขาสหคตํ สมฺปฏิจฺฉนฺนํ 7. อุเปกฺขาสหคตํ สนฺตีรณํ 1. จักขุวิญญาณจิต ที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา 2. โสตวิญญาณจิต ที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา 3. ฆานวิญญาณจิต ที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา 4. ชิวหาวิญญาณจิต ที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา 5. กายวิญญาณจิต ที่เกิดพร้อมด้วยทุกขเวทนา 6. สัมปฏิจฉันนจิต ที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา 7. สันตีรณจิต ที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา 1. Eye-consc, accom by indif. 2. Ear-consc, accom by indif. 3. Nose-consc, accom by indif. 4. Tongue-consc, accom by indif. 5. Body-consc, accom by pain. 6. Receiving-consc, accom by indif. 7. Investigating-consc, accom by indif. + กุศลวิบากอเหตุกจิต 8 (จิตที่เป็นผลของกุศล ไม่มีสัมปยุตตเหตุ - Kusalavipākaahetuka-citta: rootless resultant-of-morality consc) 1. อุเปกฺขาสหคตํ จกฺขุวิญฺญาณํ 2. อุเปกฺขาสหคตํ โสตวิญฺญาณํ 3. อุเปกฺขาสหคตํ ฆานวิญฺญาณํ 4. อุเปกฺขาสหคตํ ชิวฺหาวิญฺญาณํ 5. สุขสหคตํ กายวิญฺญาณํ 6. อุเปกฺขาสหคตํ สมฺปฏิจฺฉนฺนํ 7. โสมนสฺสสหคตํ สนฺตีรณํ 8. อุเปกฺขาสหคตํ สนฺตีรณํ 1. จักขุวิญญาณจิต ที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา 2. โสตวิญญาณจิต ที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา 3. ฆานวิญญาณจิต ที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา 4. ชิวหาวิญญาณจิต ที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา 5. กายวิญญาณจิต ที่เกิดพร้อมด้วยสุขเวทนา 6. สัมปฏิจฉันนจิต ที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา 7. สันตีรณจิต ที่เกิดพร้อมด้วยโสมนัสสเวทนา 8. สันตีรณจิต ที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา 1. Eye-consc, accom by indif. 2. Ear-consc, accom by indif. 3. Nose-consc, accom by indif. 4. Tongue-consc, accom by indif. 5. Body-consc, accom by pleasure. 6. Receiving-consc, accom by indif. 7. Investigating-consc, accom by joy. 8. Investigating-consc, accom by indif. + อเหตุกกิริยาจิต 3 (จิตที่เป็นเพียงกิริยา ไม่มีสัมปยุตตเหตุ - Ahetukakiriyā-citta: rootless functional consc) 1. อุเปกฺขาสหคตํ ปญฺจทฺวาราวชฺชนํ 2. อุเปกฺขาสหคตํ มโนทฺวาราวชฺชนํ 3. โสมนสฺสสหคตํ หสิตุปฺปาทจิตฺตํ 1. ปัญจทวาราวัชชนจิต@๑ ที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา 2. มโนทวาราวัชชนจิต@๒ ที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา 3. หสิตุปปาทจิต@๓ ที่เกิดพร้อมด้วยโสมนัสสเวทนา 1. Five-sense-door adverting consc, accom by indif. 2. Mind-door adverting consc, accom by indif. 3. Smile-producing consc, accom by joy. ---------------------------------------------- @๑ จิตที่รำพึงถึงอารมณ์ที่กระทบทวารทั้ง 5 @๒ จิตที่รำพึงถึงอารมณ์อันมาถึงคลองในมโนทวาร = โวฏฐัพพนะ @๓ จิตที่ทำให้เกิดการแย้มยิ้มของพระอรหันต์ 3) กามาวจรโสภณจิต 24 (จิตดีงามที่เป็นไปในกามภูมิ - Kāmāvacara-sobhaṇa-citta: Sense-Sphere beautiful consc) + มหากุศลจิต หรือ สเหตุกกามาวจรกุศลจิต 8 (จิตที่เป็นกุศลยิ่งใหญ่ หรือ กุศลจิตที่เป็นไปในกามภูมิ มีสัมปยุตตเหตุ - Mahākusala-citta: moral consc) 1. โสมนสฺสสหคตํ ญาณสมฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกํ 2. โสมนสฺสสหคตํ ญาณสมฺปยุตฺตํ สสงฺขาริกํ 3. โสมนสฺสสหคตํ ญาณวิปฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกํ 4. โสมนสฺสสหคตํ ญาณวิปฺปยุตฺตํ สสงฺขาริกํ 5. อุเปกฺขาสหคตํ ญาณสมฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกํ 6. อุเปกฺขาสหคตํ ญาณสมฺปยุตฺตํ สสงฺขาริกํ 7. อุเปกฺขาสหคตํ ญาณวิปฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกํ 8. อุเปกฺขาสหคตํ ญาณวิปฺปยุตฺตํ สสงฺขาริกํ 1. จิตที่เกิดพร้อมด้วยโสมนัสสเวทนา ประกอบด้วยปัญญา ไม่มีการชักนำ 2. จิตที่เกิดพร้อมด้วยโสมนัสสเวทนา ประกอบด้วยปัญญา มีการชักนำ 3. จิตที่เกิดพร้อมด้วยโสมนัสสเวทนา ไม่ประกอบด้วยปัญญา ไม่มีการชักนำ 4. จิตที่เกิดพร้อมด้วยโสมนัสสเวทนา ไม่ประกอบด้วยปัญญา มีการชักนำ 5. จิตที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา ประกอบด้วยปัญญา ไม่มีการชักนำ 6. จิตที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา ประกอบด้วยปัญญา มีการชักนำ 7. จิตที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา ไม่ประกอบด้วยปัญญา ไม่มีการชักนำ 8. จิตที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา ไม่ประกอบด้วยปัญญา มีการชักนำ 1. One consc, accom by joy, assoc with knowledge, unprompted. 2. One consc, accom by joy, assoc with knowledge, prompted. 3. One consc, accom by joy, dissoc from knowledge, unprompted. 4. One consc, accom by joy, dissoc from knowledge, prompted. 5. One consc, accom by indif, assoc with knowledge, unprompted. 6. One consc, accom by indif, assoc with knowledge, prompted. 7. One consc, accom by indif, dissoc from knowledge, unprompted. 8. One consc, accom by indif, dissoc from knowledge, prompted. + มหาวิบากจิต หรือ สเหตุกกามาวจรวิบากจิต 8 (จิตอันเป็นผลของมหากุศล หรือวิบากจิตที่เป็นไปในกามภูมิ มีสัมปยุตตเหตุ - Mahāvipāka-citta: resultant consc) (เหมือนกับมหากุศลจิตทุกข้อ) + มหากิริยาจิต หรือ สเหตุกกามาวจรกิริยาจิต 8 (จิตอันเป็นกิริยาอย่างที่ทำมหากุศล แต่ไม่มีวิบาก ได้แก่ การกระทำมหากุศลของพระอรหันต์ หรือกิริยาจิตในกามภูมิ มีสัมปยุตตเหตุ - Mahākiriyā-citta: functional consc) (เหมือนกับมหากุศลจิตทุกข้อ) 2. รูปาวจรจิต 15 (จิตอันเป็นไปในรูปภูมิ - Rūpāvacara-citta: Form-Sphere consciousness) 1) รูปาวจรกุศลจิต 5 (กุศลจิตที่เป็นไปในรูปภูมิ ได้แก่ จิตของผู้เข้าถึงรูปฌาน - Rūpāvacarakusala-citta: Form-Sphere moral consc) 1. วิตกฺกวิจารปีติสุเขกคฺคตาสหิตํ ปฐมชฺฌานกุสลจิตฺตํ 2. วิจารปีติสุเขกคฺคตาสหิตํ ทุติยชฺฌานกุสลจิตฺตํ 3. ปีติสุเขกคฺคตาสหิตํ ตติยชฺฌานกุสลจิตฺตํ 4. สุเขกคฺคตาสหิตํ จตุตฺถชฺฌานกุสลจิตฺตํ 5. อุเปกฺเขกคฺคตาสหิตํ ปญฺจมชฺฌานกุสลจิตฺตํ 1. ปฐมฌานกุศลจิต ที่ประกอบด้วย วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตา 2. ทุติยฌานกุศลจิต ที่ประกอบด้วย วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตา 3. ตติยฌานกุศลจิต ที่ประกอบด้วย ปีติ สุข เอกัคคตา 4. จตุตถฌานกุศลจิต ที่ประกอบด้วย สุข เอกัคคตา 5. ปัญจมฌานกุศลจิต ที่ประกอบด้วย อุเบกขา เอกัคคตา 1. First Jhāna consc with initial application, sustained application, rapture, happiness and one-pointedness. 2. Second Jhāna consc with sustained application, rapture, happiness and onepointedness. 3. Third Jhāna consc with rapture, happiness and one-pointedness. 4. Fourth Jhāna consc with happiness and one-pointedness. 5. Fifth Jhāna consc with equanimity and one-pointedness. 2) รูปาวจรวิบากจิต 5 (วิบากจิตที่เป็นไปในรูปภูมิ คือ จิตที่เป็นผลของรูปาวจรกุศล - Rūpāvacara-vipāka-citta: Form-Sphere resultant consc) (เหมือนกับรูปาวจรกุศลจิตทุกข้อ เปลี่ยนแต่คำท้ายเป็น วิปากจิตฺตํ) 3) รูปาวจรกิริยาจิต 5 (กิริยาจิตที่เป็นไปในรูปภูมิ คือ จิตของพระอรหันต์ผู้กระทำรูปาวจรกุศล - Rūpāvacara-kiriyā-citta: Form-Sphere functional consc) (เหมือนกับรูปาวจรกุศลจิตทุกข้อ เปลี่ยนแต่คำท้ายเป็น กิริยาจิตฺตํ) 3. อรูปาวจรจิต 12 (จิตที่เป็นไปในอรูปภูมิ - Arūpāvacara-citta: Formless-Sphere consc) 1) อรูปาวจรกุศลจิต 4 (กุศลจิตที่เป็นไปในอรูปภูมิ ได้แก่ จิตของผู้เข้าถึงอรูปฌาน - Arūpāvacara-kusala-citta: Formless-Sphere moral consc) 1. อากาสานญฺจายตนกุสลจิตฺตํ 2. วิญฺญาณญฺจายตนกุสลจิตฺตํ 3. อากิญฺจญฺญายตนกุสลจิตฺตํ 4. เนวสญฺญานาสญฺญายตนกุสลจิตฺตํ 1. กุศลจิตประกอบด้วยอากาสานัญจายตนฌาน 2. กุศลจิตประกอบด้วยวิญญาณัญจายตนฌาน 3. กุศลจิตประกอบด้วยอากิญจัญญายตนฌาน 4. กุศลจิตประกอบด้วยเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน 1. Moral Jhāna consc dwelling on the infinity of space. 2. Moral Jhāna consc dwelling on the infinity of consciousness. 3. Moral Jhāna consc dwelling on nothingness. 4. Moral Jhāna consc wherein perception neither is nor is not. 2) อรูปาวจรวิบากจิต (วิบากจิตที่เป็นไปในอรูปภูมิ คือ จิตที่เป็นผลของอรูปาวจรกุศล - Arūpāvacara-vipāka-citta Formless-Sphere resultant consc) (เหมือนกับอรูปาวจรกุศลจิตทุกข้อ เปลี่ยนแต่คำท้ายเป็น วิปากจิตฺตํ) 3) อรูปาวจรกิริยาจิต (กิริยาจิตที่เป็นไปในอรูปภูมิ คือ จิตของพระอรหันต์ผู้กระทำอรูปาวจรกุศล - Arūpāvacara-kiriyā-citta: Formless-Sphere functional consc) (เหมือนกับอรูปาวจรกุศลจิตทุกข้อ เปลี่ยนแต่คำท้ายเป็น กิริยาจิตฺตํ) 4. โลกุตตรจิต 8 หรือ 40 (จิตที่เป็นโลกุตตระ - Lokuttara-citta: supermundane consc) 1) โลกุตตรกุศลจิต 4 หรือ 20 (กุศลจิตที่เป็นโลกุตตระ คือ กุศลจิตที่ทำให้ข้ามพ้นอยู่เหนือโลก - Lokuttara-kusala-citta: moral supermundane consc) 1. โสตาปตฺติมคฺคจิตฺตํ 2. สกทาคามิมคฺคจิตฺตํ 3. อนาคามิมคฺคจิตฺตํ 4. อรหตฺตมคฺคจิตฺตํ 1. จิตที่ประกอบด้วยโสตาปัตติมัคคญาณ คือ กุศลจิตที่เป็นทางให้ถึงกระแสอันไหลไปสู่นิพพาน 2. จิตที่ประกอบด้วยสกทาคามิมัคคญาณ คือ กุศลจิตที่เป็นทางให้ถึงความเป็นพระสกทาคามี 3. จิตที่ประกอบด้วยอนาคามิมัคคญาณ คือ กุศลจิตที่เป็นทางให้ถึงความเป็นพระอนาคามี 4. จิตที่ประกอบด้วยอรหัตตมัคคญาณ คือ กุศลจิตที่เป็นทางให้ถึงความเป็นพระอรหันต์ 1. Consc belonging to the Path of Stream-Entry. 2. Consc belonging to the Path of Once-Returning. 3. Consc belonging to the Path of Non-Returning. 4. Consc belonging to the Path of Arahantship. อย่างพิสดาร ให้แจกมัคคจิต 4 นี้ ด้วยฌาน 5 ตามลำดับ ก็จะได้จำนวน 20 ตามตัวอย่างดังนี้ วิตกฺกวิจารปีติสุเขกคฺคตาสหิตํ ปฐมชฺฌานโสตาปตฺติมคฺคจิตฺตํ ฯลฯ 2) โลกุตตรวิบากจิต 4 หรือ 20 (วิบากจิตที่เป็นโลกุตตระ คือ จิตที่เป็นผลของโลกุตตรกุศล - Lokuttara-vipāka-citta: resultant supermundane consc) 1. โสตาปตฺติผลจิตฺตํ 2. สกทาคามิผลจิตฺตํ 3. อนาคามิผลจิตฺตํ 4. อรหตฺตผลจิตฺตํ 1. จิตที่ประกอบด้วยโสตาปัตติผลญาณ 2. จิตที่ประกอบด้วยสกทาคามิผลญาณ 3. จิตที่ประกอบด้วยอนาคามิผลญาณ 4. จิตที่ประกอบด้วยอรหัตตผลญาณ 1. Consc belonging to the Fruition of Stream-Entry. 2. Consc belonging to the Fruition of Once-Returning. 3. Consc belonging to the Fruition of Non-Returning. 4. Consc belonging to the Fruition of Arahantship. อย่างพิสดาร ให้แจกผลจิต 4 นี้ ด้วยฌาน 5 ตามลำดับ ก็จะได้จำนวน 20 ตามตัวอย่างดังนี้ วิตกฺกวิจารปีติสุเขกคฺคตาสหิตํ ปฐมชฺฌานโสตาปตฺติผลจิตฺตํ ฯลฯ
|
พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม พิมพ์ครั้งที่ ๔๓ - กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๔
http://84000.org/tipitaka/dic/d_item.php?i=356
     | |
| |
บันทึก ๙ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๔๗, ๔ มกราคม พ.ศ. ๒๕๔๘ ๒๘ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๖๘ การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจาก พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม พิมพ์ครั้งที่ ๗ พ.ศ. ๒๕๓๕, พิมพ์ครั้งที่ ๑๒ พ.ศ. ๒๕๔๖ พิมพ์ครั้งที่ ๔๓ - กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๔ หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]