ขอนอบน้อมแด่ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า พระองค์นั้น
บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ 
อ่านข้อแรกอ่านข้อก่อนนี้อ่านข้อถัดไปอ่านข้อสุดท้าย
พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต)
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต)
พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต)

[40] อุปาทารูป หรือ อุปาทายรูป 24 (Upādā-rūpa: derivative materiality)
       ก. ปสาทรูป 5 (รูปที่เป็นประสาทสำหรับรับอารมณ์ - Pasāda-rūpa: sensitive material qualities)
           1. จักขุ (ตา - Cakkhu: the eye)
           2. โสตะ (หู - Sota: the ear)
           3. ฆานะ (จมูก - Ghāna: the nose)
           4. ชิวหา (ลิ้น - Jivhā: the tongue)
           5. กาย (กาย - Kāya: the body)

       ข. โคจรรูป หรือ วิสัยรูป 5 (รูปที่เป็นอารมณ์หรือแดนรับรู้ของอินทรีย์ - Gocara-rūpa or Visaya-rūpa: material qualities of sense-fields)
           6. รูปะ (รูป - Rūpa: form)
           7. สัททะ (เสียง - Sadda: sound)
           8. คันธะ (กลิ่น - Gandha: smell)
           9. รสะ (รส - Rasa: taste)
           0. โผฏฐัพพะ (สัมผัสทางกาย - Phoṭṭhabba: tangible objects) ข้อนี้ไม่นับเพราะเป็นอันเดียวกับมหาภูต 3 คือ ปฐวี เตโช และ วาโย ที่กล่าวแล้วในมหาภูต

       ค. ภาวรูป 2 (รูปที่เป็นภาวะแห่งเพศ - Bhāva-rūpa: material qualities of sex)
           10. อิตถัตตะ, อิตถินทรีย์ (ความเป็นหญิง - Itthatta: femininity)
           11. ปุริสัตตะ, ปุริสินทรีย์ (ความเป็นชาย - Purisatta: masculinity)

       ง. หทัยรูป 1 (รูป คือหทัย - Hadaya-rūpa: physical basis of mind)
           12. หทัยวัตถุ@ (ที่ตั้งแห่งใจ, หัวใจ - Hadaya-vatthu: heart-base)
@ ข้อนี้ ในพระไตรปิฎก รวมทั้งอภิธรรมปิฎก ไม่มี เว้นแต่ปัฏฐานใช้คำว่า วัตถุ ไม่มี หทัย

       จ. ชีวิตรูป 1 (รูปที่เป็นชีวิต - Jīvita-rūpa: material quality of life)
           13. ชีวิตินทรีย์ (อินทรีย์คือชีวิต - Jīvitindriya: life-faculty; vitality; vital force)

       ฉ. อาหารรูป 1 (รูปคืออาหาร - Āhāra-rūpa: material quality of nutrition)
           14. กวฬิงการาหาร (อาหารคือคำข้าว, อาหารที่กิน - Kavaḷiṅkārāhāra: edible food; nutriment)

       ช. ปริจเฉทรูป 1 (รูปที่กำหนดเทศะ - Pariccheda-rūpa: material quality of delimitation)            15. อากาสธาตุ (สภาวะคือช่องว่าง - Ākāsa-dhātu: space-element)

       ญ. วิญญัติรูป 2 (รูปคือการเคลื่อนไหวให้รู้ความหมาย - Viññatti-rūpa: material quality of communication)
           16. กายวิญญัติ (การเคลื่อนไหวให้รู้ความหมายด้วยกาย - Kāya-viññatti: bodily intimation; gesture)
           17. วจีวิญญัติ (การเคลื่อนไหวให้รู้ความหมายด้วยวาจา - Vacī-viññatti: verbal intimation; speech)

       ฎ. วิการรูป 5 (รูปคืออาการที่ดัดแปลงทำให้แปลกให้พิเศษได้ - Vikāra-rūpa: material quality of plasticity or alterability)
           18. [รูปัสสะ] ลหุตา (ความเบา - Lahutā: lightness; agility)
           19. [รูปัสสะ] มุทุตา (ความอ่อนสลวย - Mudutā: pliancy; elasticity; malleability)
           20. [รูปัสสะ] กัมมัญญตา (ความควรแก่การงาน, ใช้การได้ - Kammaññatā: adaptability; wieldiness)
           0. วิญญัติรูป 2 ไม่นับเพราะซ้ำในข้อ ญ.

       ฏ. ลักขณรูป 4 (รูปคือลักษณะหรืออาการเป็นเครื่องกำหนด - Lakkhaṇa-rūpa: material quality of salient features)
           21. [รูปัสสะ] อุปจยะ (ความก่อตัวหรือเติบขึ้น - Upacaya: growth; integration)
           22. [รูปัสสะ] สันตติ (ความสืบต่อ - Santati: continuity)
           23. [รูปัสสะ] ชรตา (ความทรุดโทรม - Jaratā: decay)
           24. [รูปัสสะ] อนิจจตา (ความปรวนแปรแตกสลาย - Aniccatā: impermanence)

Dhs. 127;
Vism.443;
Comp.155 		อภิ.สํ. 34/504/185;
วิสุทธิ. 3/11;
สงฺคห. 34


พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม พิมพ์ครั้งที่ ๔๓ - กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๔
http://84000.org/tipitaka/dic/d_item.php?i=40



อ่านข้อแรกอ่านข้อก่อนนี้อ่านข้อถัดไปอ่านข้อสุดท้าย




















บันทึก ๙ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๔๗, ๔ มกราคม พ.ศ. ๒๕๔๘    
๒๘ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๖๘    
การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจาก พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม    
พิมพ์ครั้งที่ ๗ พ.ศ. ๒๕๓๕, พิมพ์ครั้งที่ ๑๒ พ.ศ. ๒๕๔๖    
พิมพ์ครั้งที่ ๔๓ - กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๔    
หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]