[60] อนาคามี 5 : พจนานุกรมพุทธศาสตร์ พ.ศ. ๒๕๖๔

[60] อนาคามี 5 (ท่านผู้บรรลุอนาคามิผลแล้ว, ผู้ไม่เวียนกลับมาอีก - Anāgāmī: Non-Returner)
       1. อันตราปรินิพพายี (ผู้ปรินิพพานในระหว่าง คือ เกิดในสุทธาวาสภพใดภพหนึ่งแล้ว อายุยังไม่ถึงกึ่ง ก็ปรินิพพานโดยกิเลสปรินิพพาน - Antarā-parinibbāyī: one who attains Parinibbāna within the first half life-span)
       2. อุปหัจจปรินิพพายี (ผู้จวนจะถึงจึงปรินิพพาน คือ อายุพ้นกึ่งแล้ว จวนจะถึงสิ้นอายุจึงปรินิพพาน - Upahacca-parinibbāyī: one who attains Parinibbāna after the first half life-span)
       3. อสังขารปรินิพพายี (ผู้ปรินิพพานโดยไม่ต้องใช้แรงชักจูง คือ ปรินิพพานโดยง่าย ไม่ต้องใช้ความเพียรนัก - Asaṅkhāra-parinibbāyī: one who attains Parinibbāna without exertion)
       4. สสังขารปรินิพพายี (ผู้ปรินิพพานโดยใช้แรงชักจูง คือ ปรินิพพานโดยต้องใช้ความเพียรมาก - Sasaṅkhāra-parinibbāyī: one who attains Parinibbāna with exertion)
       5. อุทธังโสโตอกนิฏฐคามี (ผู้มีกระแสในเบื้องบนไปสู่อกนิฏฐภพ คือ เกิดในสุทธาวาสภพใดภพหนึ่งก็ตาม จะเกิดเลื่อนต่อขึ้นไปจนถึงอกนิฏฐภพแล้วจึงปรินิพพาน - Uddhaṁsotoakaniṭṭhagāmī: one who goes upstream bound for the highest realm; up-streamer bound for the Not-Junior Gods)

       เกณฑ์แบ่ง ได้แก่ ความต่างแห่งอินทรีย์ มีศรัทธาเป็นต้น ที่ยิ่งหย่อนกว่ากัน

A.I. 233;
IV. 14,70,380;
V. 120;
Pug.16.

องฺ.ติก. 20/528 /302;
องฺ.นวก. 23/216 /394;
องฺ.ทสก. 24/64 /129;
อภิ.ปุ. 36.2/52-56 /148.

พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม พิมพ์ครั้งที่ ๔๓ - กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๔
http://84000.org/tipitaka/dic/d_item.php?i=60