พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์

ทักขิณา, ทักษิณา ทานที่ถวายเพื่อผลอันดีงาม, ของทำบุญ, สิ่งที่สละให้, ปัจจัยสี่ที่เมื่อถวายจะเป็นเหตุให้ประโยชน์สุขเจริญเพิ่มพูน, ของถวายที่ช่วยให้สัตว์ทั้งหลายเจริญด้วยสมบัติดังปรารถนา, สิ่งที่ให้โดยเชื่อกรรมและผลแห่งกรรม (หรือโดยเชื่อปรโลก);
       “ทักขิณา” เดิมเป็นคำที่ใช้ในศาสนาพราหมณ์ (เขียนอย่างสันสกฤต เป็น “ทักษิณา”) หมายถึง ของที่มอบให้แก่พราหมณ์ เป็นค่าตอบแทนในการ ประกอบพิธีบูชายัญ
       เมื่อนำมาใช้ในพระพุทธศาสนา นิยมหมายถึงปัจจัย ๔ ที่ถวายแก่พระภิกษุสงฆ์ หรือให้แก่ทักขิไณยบุคคล ซึ่งในความหมายอย่างสูง ได้แก่พระอริยสงฆ์ และในความหมายที่กว้างออกไป ได้แก่ ท่านผู้มีศีลผู้ทรงคุณทรงธรรม แม้เป็นคฤหัสถ์ เช่นบิดามารดา ตลอดจนในความหมายอย่างกว้างที่สุด ของที่ให้เพื่อช่วยเหลือเกื้อกูล แม้แต่ให้แก่สัตว์ดิรัจฉาน ก็เป็นทักขิณา (ดังที่ตรัสในทักขิณาวิภังคสูตร, ม.อุ. ๑๔/๗๑๐/๔๕๘) แต่มีผลมากน้อยต่างกันตามหลักทักขิณาวิสุทธิ์ ๔
       และตรัสไว้อีกแห่งหนึ่งว่า (ทานสูตร, อง.ฉกฺก. ๒๒/๓๐๘/๓๗๕)
       ทักขิณาที่พร้อมด้วยองค์ ๖ คือ
       ทายกมีองค์ ๓ (ก่อนให้ ก็ดีใจ, กำลังให้อยู่ ก็ทำจิตให้ผุดผ่องเลื่อมใส, ครั้นให้แล้ว ก็ชื่นชมปลื้มใจ)
       และปฏิคาหกมีองค์ ๓ (เป็นผู้ปราศจากราคะหรือปฏิบัติเพื่อบำราศราคะ, เป็นผู้ปราศจากโทสะหรือปฏิบัติเพื่อบำราศโทสะ, เป็นผู้ปราศจากโมหะหรือปฏิบัติเพื่อบำราศโมหะ)
       ทักขิณานั้นเป็นบุญยิ่งใหญ่ มีผลมากยากจะประมาณได้;
           ดู เจตนา, ทักขิณาวิสุทธิ์

พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ บรรทัดที่ ๑๘๑๕ - ๑๘๒๒.
https://84000.org/tipitaka/dic/v_line.php?A=1815&Z=1822