พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์

ทาน การให้, ยกมอบแก่ผู้อื่น, ให้ของที่ควรให้ แก่คนที่ควรให้ เพื่อประโยชน์แก่เขา, สละให้ปันสิ่งของของตนเพื่อประโยชน์แก่ผู้อื่น; สิ่งที่ให้, ทรัพย์สินสิ่งของที่มอบให้หรือแจกออกไป;
       ทาน ๒ คือ
           ๑. อามิสทาน ให้สิ่งของ
           ๒. ธรรมทาน ให้ธรรม;
       ทาน ๒ อีกหมวดหนึ่ง คือ
           ๑. สังฆทาน ให้แก่สงฆ์ หรือให้เพื่อส่วนรวม
           ๒. ปาฏิบุคลิกทาน ให้เจาะจงแก่บุคคลผู้ใดผู้หนึ่งโดยเฉพาะ
       (ข้อ ๑ ในทศพิธราชธรรม, ข้อ ๑ ในบารมี ๑๐, ข้อ ๑ ในบุญกิริยาวัตถุ ๓ และ ๑๐, ข้อ ๑ ในสังคหวัตถุ ๔, ข้อ ๑ ในสัปปุริสบัญญัติ ๓)
       ทานมิใช่ถูกต้องดีงามหรือเป็นบุญเสมอไป ทานบางอย่างถือไม่ได้ว่าเป็นทาน และเป็นบาปด้วย ในพระไตรปิฎก (วินย. ๘/๙๗๙/๓๒๖) กล่าวถึงทานที่ชาวโลกถือกันว่าเป็นบุญ แต่ที่แท้หาเป็นบุญไม่ (ทานที่เป็นบาป) ๕ อย่าง คือ
           ๑. มัชชทาน (ให้น้ำเมา)
           ๒. สมัชชทาน (ให้มหรสพ)
           ๓. อิตถีทาน (ให้สตรี)
           ๔. อุสภทาน (ท่านอธิบายว่าปล่อยให้โคอุสภะเข้าไปในฝูงโค)
           ๕. จิตรกรรมทาน (ให้ภาพยั่วยุกิเลส เช่น ภาพสตรีและบุรุษเสพเมถุน),
       ในคัมภีร์มิลินทปัญหา (มิลินท.๓๕๒) กล่าวถึงทานที่ไม่นับว่าเป็นทาน อันนำไปสู่อบาย ๑๐ อย่าง
       ได้แก่ ๕ อย่างที่กล่าวแล้ว และเพิ่มอีก ๕ คือ
           ๖. สัตถทาน (ให้ศัสตรา)
           ๗. วิสทาน (ให้ยาพิษ)
           ๘. สังขลิกทาน (ให้โซ่ตรวน)
           ๙. กุกกุฏสูกรทาน (ให้ไก่ให้สุกร)
           ๑๐. ตุลากูฏมานกูฏทาน (ให้เครื่องชั่งตวงวัดโกง);
       สำหรับสมัชชทาน พึง ดู สาธุกีฬา

พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ บรรทัดที่ ๑๘๕๖ - ๑๘๖๒.
https://84000.org/tipitaka/dic/v_line.php?A=1856&Z=1862