อรรถกถาเล่มที่ ๕๕ หน้าที่ ๑๓๒.

ตตฺรายํ อาทิโต ปฏฺฐาย สงฺเขปตฺโถ:- ยทิ ปุคฺคโล อุปลพฺภติ สจฺฉิกฏฺฐปรมตฺเถน, เตน วต เร ^๑- โส อุปลพฺภตีติ วตฺตพฺโพ. ยํ ปน ตตฺถ วเทสิ "วตฺตพฺโพ โข ปุริมปเญฺห `สจฺฉิกฏฺฐปรมตฺเถน อุปลพฺภตี'ติ, โน จ วตฺตพฺโพ ทุติยปเญฺห `ตโต โส ปุคฺคโล อุปลพฺภตี"ติ, อิทนฺเต มิจฺฉาติ เอวํ ตาว อนุโลมโต ฐปนาปาปนาโรปนา โหนฺติ. อถ น วตฺตพฺโพ ทุติยปเญฺห "ตโต โส ปุคฺคโล ^๒- อุปลพฺภตี"ติ, ปุริมปเญฺหปิ น วตฺตพฺโพว. ยํ ปน ตตฺถ ^๓- วเทสิ "วตฺตพฺโพ โข ปุริมปเญฺห `สจฺฉิกฏฺฐปรมตฺเถน อุปลพฺภตี'ติ, โน จ วตฺตพฺโพ ทุติยปเญฺห `ตโต โส ปุคฺคโล อุปลพฺภตี"ติ, อิทนฺเต มิจฺฉาติ เอวํ ปฏิโลมโต ฐปนาปาปนาโรปนา โหนฺติ. เอวเมตํ นิคฺคหสฺส จ อนุโลมปฏิโลมโต จตุนฺนํ ปาปนาโรปนานญฺจ วุตฺตตฺตา อุปลพฺภตีติอาทิกํ อนุโลมปญฺจกํ นาม. เอตฺถ จ กิญฺจาปิ อนุโลมโต ปาปนาโรปนาหิ เอโก, ปฏิโลมโต ปาปนาโรปนาหิ เอโกติ เทฺว นิคฺคหา กตา, อาชานาหิ นิคฺคหนฺติ เอตสฺเสว ปเนตฺถ ปุคฺคโล อุปลพฺภตีติ ปฐมํ วาทํ นิสฺสาย ปฐมสฺส นิคฺคหสฺส ทฺวีหากาเรหิ อาโรปิตตฺตา เอโกวายํ นิคฺคโหติ ปฐโม นิคฺคโห. [๒] อิทานิ ปจฺจนีกนโย โหติ. ตตฺถ ปุจฺฉา ปรวาทิสฺส. โส หิ "อตฺถิ ปุคฺคโล อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน"ติ คหิตตฺตา "นุปลพฺภตี"ติ อสมฺปฏิจฺฉนฺโต เอวํ ปุจฺฉติ. สกวาที ยถา รูปาทิธมฺมา อุปลพฺภนฺติ, เอวํ อนุปลพฺภนียโต อามนฺตาติ ปฏิชานาติ. ปุน อิตโร ปรวาที ^๔- อตฺตนา อธิปฺเปตํ สจฺฉิกฏฺฐํเยว สนฺธาย โย สจฺฉิกฏฺโฐติอาทิมาห. สมฺมติสจฺจปรมตฺถสจฺจานิ วา เอกโต กตฺวาปิ เอวมาห. สกวาที ปุคฺคโลติ อุปาทาปญฺญตฺติสพฺภาวโตปิ ทฺวินฺนํ สจฺจานํ เอกโต กตฺวา ปุจฺฉิตตฺตาปิ น เหวนฺติ ปฏิกฺขิปติ. @เชิงอรรถ: ^๑ ฉ.ม. เตน วต โภ ^๒ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ @^๓ ฉ.ม. ปเนตฺถ ^๔ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ

เนื้อความอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรไทย เล่มที่ ๕๕ หน้าที่ ๑๓๒. http://84000.org/tipitaka/read/attha_page.php?book=55&page=132&pages=1&modeTY=2&edition=pali ศึกษาพระสูตร (เนื้อความ) นี้แยกตามสารบัญ :- http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=55&A=2939&modeTY=2&pagebreak=1 http://84000.org/tipitaka/atthapali/th_line.php?B=55&A=2939&modeTY=2&pagebreak=1#p132