พระอภิธรรมปิฎก วิภังค์ [๑๗. ขุททกวัตถุวิภังค์]
                                        ๕. ปัญจกนิทเทส
        นิวรณ์ ๕ เป็นไฉน
        นิวรณ์ ๕ คือ
        ๑. กามฉันทนิวรณ์ (ธรรมเป็นเครื่องกั้นความดีคือกามฉันทะ)
        ๒. พยาปาทนิวรณ์ (ธรรมเป็นเครื่องกั้นความดีคือพยาบาท)
        ๓. ถีนมิทธนิวรณ์ (ธรรมเป็นเครื่องกั้นความดีคือถีนมิทธะ)
        ๔. อุทธัจจกุกกุจจนิวรณ์ (ธรรมเป็นเครื่องกั้นความดีคืออุจธัจจกุกกุจจะ)
        ๕. วิจิกิจฉานิวรณ์ (ธรรมเป็นเครื่องกั้นความดีคือวิจิกิจฉา)
        เหล่านี้ชื่อว่านิวรณ์ ๕ (๘)
        อนันตริยกรรม ๕ เป็นไฉน
        อนันตริยกรรม ๕ คือ
        ๑. มาตุฆาต (ฆ่ามารดา)
        ๒. ปิตุฆาต (ฆ่าบิดา)
        ๓. อรหันตฆาต (ฆ่าพระอรหันต์)
        ๔. โลหิตุปบาท (มีจิตประทุษร้ายทำร้ายพระพุทธเจ้าจน
             ถึงยังพระโลหิตให้ห้อด้วยจิตคิดร้าย)
        ๕. สังฆเภท (ทำลายสงฆ์ให้แตกกัน)
        เหล่านี้ชื่อว่าอนันตริยกรรม ๕ (๙)
        ทิฏฐิ ๕ เป็นไฉน
        ทิฏฐิ ๕ คือ
        ๑. สมณะหรือพราหมณ์พวกหนึ่งกล่าวยืนยันดังนี้ว่า อัตตามี
            สัญญา หลังจากตายแล้วเป็นสภาวะที่เที่ยง
        ๒. สมณะหรือพราหมณ์พวกหนึ่งกล่าวยืนยันดังนี้ว่า อัตตาไม่
            มีสัญญา หลังจากตายแล้วเป็นสภาวะที่เที่ยง
        ๓. สมณะหรือพราหมณ์พวกหนึ่งกล่าวยืนยันดังนี้ว่า อัตตามี
            สัญญาก็มิใช่ ไม่มีสัญญาก็มิใช่ หลังจากตายแล้วเป็น
            สภาวะที่เที่ยง
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๕ หน้า : ๕๙๕}

                                        พระอภิธรรมปิฎก วิภังค์ [๑๗. ขุททกวัตถุวิภังค์]
                                        ๕. ปัญจกนิทเทส
        ๔. สมณะหรือพราหมณ์พวกหนึ่งย่อมบัญญัติความขาดสูญ
            ความไม่ปรากฏ ความไม่มีแห่งสัตว์ที่ยังปรากฏมีอยู่
        ๕. สมณะหรือพราหมณ์พวกหนึ่งกล่าวยืนยันนิพพานในปัจจุบัน
        เหล่านี้เรียกว่า ทิฏฐิ ๕ (๑๐)
        [๙๔๒] เวร ๕ เป็นไฉน
        เวร ๕ คือ
        ๑. ปาณาติบาต (ฆ่าสัตว์)
        ๒. อทินนาทาน (ลักทรัพย์)
        ๓. กาเมสุมิจฉาจาร (ประพฤติผิดในกาม)
        ๔. มุสาวาท (พูดเท็จ)
        ๕. สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน (ดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็น
ที่ตั้งแห่งความประมาท)
        เหล่านี้ชื่อว่าเวร ๕ (๑๑)
        พยสนะ ๕ เป็นไฉน
        พยสนะ ๕ คือ
                ๑. ญาติพยสนะ (ความพินาศแห่งญาติ)
                ๒. โภคพยสนะ (ความพินาศแห่งโภคทรัพย์)
                ๓. โรคพยสนะ (ความพินาศเพราะโรค)
                ๔. สีลพยสนะ (ความพินาศแห่งศีล)
                ๕. ทิฏฐิพยสนะ (ความพินาศแห่งทิฏฐิ)
        เหล่านี้ชื่อว่าพยสนะ ๕ (๑๒)
        โทษแห่งความไม่อดทน ๕ เป็นไฉน
        โทษแห่งความไม่อดทน ๕ คือ
                ๑. ไม่เป็นที่รักไม่เป็นที่ชอบใจของชนมาก
                ๒. มีเวรมาก
                ๓. มีโทษมาก
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๕ หน้า : ๕๙๖}

                                        พระอภิธรรมปิฎก วิภังค์ [๑๗. ขุททกวัตถุวิภังค์]
                                        ๕. ปัญจกนิทเทส
                ๔. หลงลืมสติตาย
                ๕. หลังจากตายไป ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก
        เหล่านี้ชื่อว่าโทษแห่งความไม่อดทน ๕ (๑๓)
        ภัย ๕ เป็นไฉน
        ภัย ๕ คือ
                ๑. อาชีวกภัย (ภัยเกิดแต่การเลี้ยงชีพ)
                ๒. อสิโลกภัย (ภัยเกิดแต่การติเตียน)
                ๓. ปริสสารัชชภัย (ภัยคือความขลาดกลัวเมื่อเข้าสู่ที่ประชุม)
                ๔. มรณภัย (ภัยเกิดแก่มรณะ)
                ๕. ทุคคติภัย (ภัยเกิดแต่ทุคติ)
        เหล่านี้ชื่อว่าภัย ๕ (๑๔)
        [๙๔๓] ทิฏฐธัมมนิพพานวาทะ ๕ เป็นไฉน
        ทิฏฐธัมมนิพพานวาทะ ๕ คือ
        ๑. สมณะหรือพราหมณ์บางคนในโลกนี้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ท่าน
            ผู้เจริญ เพราะเหตุที่อัตตานี้เอิบอิ่มเพลิดเพลินอยู่ด้วยกามคุณ ๕ จึงชื่อว่า
            บรรลุนิพพานในปัจจุบันอันเป็นบรมธรรม สมณะหรือพราหมณ์พวกหนึ่ง
            บัญญัตินิพพานในปัจจุบันว่าเป็นบรมธรรมของสัตว์อย่างนี้
        ๒. สมณะหรือพราหมณ์อื่นกล่าวกะสมณะหรือพราหมณ์นั้นอย่างนี้ว่า ท่าน
            ผู้เจริญ อัตตาที่ท่านกล่าวถึงนี้มีอยู่จริง เราไม่ปฏิเสธว่าไม่มี แต่อัตตานี้ไม่
            ใช่บรรลุนิพพานในปัจจุบันอันเป็นบรมธรรมเพราะเหตุเพียงเท่านี้ เพราะ
            เหตุไร เพราะกามทั้งหลายไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา
            เพราะกามเหล่านั้นแปรผันเป็นอย่างอื่น ความเศร้าโศก ความคร่ำครวญ
            ความทุกข์ ความโทมนัส และความคับแค้นใจจึงเกิดขึ้น เพราะเหตุที่อัตตา
            นี้สงัดจากกาม ฯลฯ บรรลุปฐมฌานอยู่ จึงชื่อว่าบรรลุนิพพานในปัจจุบัน
            อันเป็นบรมธรรม สมณะหรือพราหมณ์พวกหนึ่งบัญญัตินิพพานใน
            ปัจจุบันว่าเป็นบรมธรรมของสัตว์อย่างนี้
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๕ หน้า : ๕๙๗}

                                        พระอภิธรรมปิฎก วิภังค์ [๑๗. ขุททกวัตถุวิภังค์]
                                        ๕. ปัญจกนิทเทส
        ๓. สมณะหรือพราหมณ์อื่นกล่าวกะสมณะหรือพราหมณ์นั้นอย่างนี้ว่า ท่าน
            ผู้เจริญ อัตตาที่ท่านกล่าวถึงนี้มีอยู่จริง เราไม่ปฏิเสธว่าไม่มี แต่อัตตานี้
            ไม่ใช่บรรลุนิพพานในปัจจุบันอันเป็นบรมธรรมด้วยเหตุเพียงเท่านี้ เพราะ
            เหตุไร เพราะวิตกวิจารที่มีอยู่ในปฐมฌานนั้น บัณฑิตกล่าวว่ายังเป็นของ
            หยาบอยู่ เพราะวิตกและวิจารสงบไปแล้ว อัตตานี้จึงบรรลุทุติยฌานที่
            ผ่องใส ฯลฯ จึงชื่อว่าบรรลุนิพพานในปัจจุบันอันเป็นบรมธรรม สมณะ
            หรือพราหมณ์พวกหนึ่งบัญญัตินิพพานในปัจจุบันว่าเป็นบรมธรรมของ
            สัตว์อย่างนี้
        ๔. สมณะหรือพราหมณ์อื่นกล่าวกะสมณะหรือพราหมณ์นั้นอย่างนี้ว่า อัตตา
            ที่ท่านกล่าวถึงนี้มีอยู่จริง เราไม่ปฏิเสธว่าไม่มี แต่อัตตานี้ไม่ใช่บรรลุ
            นิพพานในปัจจุบันอันเป็นบรมธรรมด้วยเหตุเพียงเท่านี้ เพราะเหตุไร
            เพราะปีติและความลำพองใจที่มีอยู่ในทุติยฌานนั้น บัณฑิตจึงกล่าวว่ายัง
            หยาบอยู่ เพราะปีติจางคลายไป อัตตานี้ ฯลฯ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ อัตตา
            นี้จึงชื่อว่าบรรลุนิพพานในปัจจุบันอันเป็นบรมธรรม สมณะหรือพราหมณ์
            พวกหนึ่งบัญญัตินิพพานในปัจจุบันว่าเป็นบรมธรรมของสัตว์อย่างนี้
        ๕. สมณะหรือพราหมณ์อื่นกล่าวกะสมณะหรือพราหมณ์นั้นอย่างนี้ว่า ท่านผู้
            เจริญ อัตตาที่ท่านกล่าวถึงนี้มีอยู่จริง เราไม่ปฏิเสธว่าไม่มี แต่อัตตานี้ไม่
            ใช่บรรลุนิพพานในปัจจุบันอันเป็นบรมธรรมด้วยเหตุเพียงเท่านี้ เพราะ
            เหตุไร เพราะจิตยังคำนึงถึงสุขมีอยู่ในตติยฌานนั้น บัญฑิตกล่าวว่ายัง
            หยาบอยู่ เพราะเหตุที่ละสุขและทุกข์เสียได้ อัตตานี้ ฯลฯ จึงบรรลุ
            จตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุขอยู่ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล อัตตานี้จึงชื่อว่า
            บรรลุนิพพานในปัจจุบันเป็นบรมธรรม สมณะหรือพราหมณ์พวกหนึ่ง
            บัญญัตินิพพานในปัจจุบันว่าเป็นบรมธรรมของสัตว์อย่างนี้๑-
        เหล่านี้เรียกว่า ทิฏฐธัมมนิพพานวาทะ ๕ (๑๕)
ปัญจกนิทเทส จบ
@เชิงอรรถ :
@๑ ที.สี. ๙/๙๔-๙๘/๓๖-๓๘
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๕ หน้า : ๕๙๘}

        เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับมหาจุฬาฯ เล่มที่ ๓๕ หน้าที่ ๕๙๕-๕๙๘.
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/m_read.php?B=35&A=16852&w=&fontsz=0
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/m_siri.php?B=35&siri=70&fontsz=0
        ฟังเนื้อความพระไตรปิฎก : [1], [2]. 
        อ่านเทียบพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/v.php?B=35&A=12911&Z=13091&pagebreak=0
        ศึกษาอรรถกถานี้ได้ที่ :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=35&i=976
        ศึกษาพระไตรปิฏกฉบับภาษาบาลี อักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/pali_item_s.php?book=35&item=976&items=15
        ศึกษาพระไตรปิฏกฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/roman_item_s.php?book=35&item=976&items=15
        สารบัญพระไตรปิฎกเล่มที่ ๓๕
http://84000.org/tipitaka/read/?index_mcu35