![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
20. Satthinipata
400. 1. Mahamoggallanattheragathavannana
satthinipate arannika pindapatikati 1- ayasmato mahamoggallanattherassa
gatha. Ka uppatti?
tassa vatthu dhammasenapativatthumhi vuttameva. Thero hi pabbajitadivasato sattame
divase magadharatthe kallavalagamakam upanissaya samanadhammam karonto thinamiddhe okkante
satthara "moggallana moggallana ma brahmana ariyam tunhibhavam pamado"ti-
adina 2- samvejito thinamiddham vinodetva bhagavata vuccamanam dhatukammatthanam sunanto
eva vipassanam vaddhetva patipatiya uparimaggattayam upagantva aggaphalakkhane
savakaparaminanassa matthakam papuni. Tena vuttam apadane 3-:-
"anomadassi bhagava lokajettho narasabho
vihasi himavantamhi devasanghapurakkhato.
Varuno nama namena nagaraja aham tada
kamarupi vikubbami mahodadhinivasaham.
Anganiyaganam 4- hitva turiyam patthapesaham
sambuddham parivaretva vadesum acchara tada.
Vijjamanesu 5- turiyesu devaturiyani vajjayum 5-
ubhinnam saddam sutvana buddhopisampabujjhatha.
Nimantayitva sambuddham sakam bhavanupagamim
asanam pannapetvana kalamarocayim aham.
@Footnote: 1 cha.Ma. arannikatiadika 2 sam.nidana. 16/235/259 kolitasutta
@3 khu.apa. 32/375/4 4 cha.Ma. sanganiyam ganam
@5-5 cha.Ma. vajjamanesu turesu, deva turani
Khinasavasahassehi parivuto lokanayako
obhasento disa sabba bhavanam me upagami.
Upavittham mahaviram devadevam narasabham
sabhikkhusamgham tappesim annapanenaham tada.
Anumodi mahaviro sayambhu aggapuggalo
bhikkhusamghe nisiditva ima gatha abhasatha.
Yo so samgham apujesi buddhanca lokanayakam
tena cittappasadena devalokam gamissati.
Sattasattatikkhattunca devarajjam karissati
pathabya rajjam atthasatam vasudham avasissati.
Pancapannasakkhattunca cakkavatti bhavissati
bhoga asankhaya tassa uppajjissanti tavade.
Aparimeyye ito kappe okkakakulasambhavo
gotamo nama gottena sattha loke bhavissati.
Niraya so cavitvana manussattam gamissati
kolito nama namena brahmabandhu bhavissati.
So paccha pabbajitvana kusalamulena codito
gotamassa bhagavato dutiyo hessati savako.
Araddhaviriyo pahitatto iddhiya paramim gato
sabbasave parinnaya nibbayissatyanasavo.
Papamittopanissaya kamaragavasam gato
mataram pitarancapi ghatayim dutthamanaso.
Yam yam yonupapajjami nirayam atha manusam
papakammasamangitam 1- bhinnasiso maramaham.
@Footnote: 1 cha.Ma. papakammasamangita
Idam pacchimakam mayham carimo vattate bhavo
idhapi idisam 1- mayham maranakale bhavissati.
Pavivekamanuyutto samadhibhavanarato
sabbasave parinnaya viharami anasavo.
Dharanimpi sugambhiram bahalam duppadhamsiyam
vamangutthena caleyyam 2- iddhiya paramim gato.
Asmimanam na passami mano mayham na vijjati
samanere upadaya garucittam karomaham.
Aparimeyye ito kappe yam kammam abhiniharim
tamaham bhumim anuppatto 3- pattomhi asavakkhayam.
Patisambhida catasso .pe. Katam buddhassa sasanan"ti.
Atha nam sattha aparabhage jetavanamahavihare ariyaganamajjhe nisinno tena
tena gunena attano savake etadagge thapento "etadaggam bhikkhave mama savakanam
bhikkhunam iddhimantanam yadidam mahamoggollano"ti 4- iddhimantataya etadagge
thapesi, tena evam satthara etadagge thapitena savakaparamiya matthakam pattena mahatherena
tam tam nimittam agamma tattha tattha bhasita gatha, ta sangitikale dhammasangahakehi:-
[1149] "arannika pindapatika unchapattagate rata
dalemu maccuno senam ajjhattam susamahita.
[1150] Arannika pindapatika unchapattagate rata
dhunama maccuno senam nalagaramva kunjaro.
[1151] Rukkhamulika satatika unchapattagate rata
dalemu maccuno senam ajjhattam susamahita.
@Footnote: 1 cha.Ma. ediso 2 cha.Ma. khobheyyam 3 cha.Ma. taham bhumimanuppatto
@4 anekaka. 20/190/23 etadaggavagga: pathamavagga
[1152] Rukkhamulika satatika unchapattagate rata
dhunama maccuno senam nalagaramva kunjaro.
[1153] Atthikankalakutike mamsanharupasibbite
dhiratthu pure duggandhe paragatte mamayase.
[1154] Guthabhaste taconaddhe uragandipisacini
nava sotani te kaye yani sandanti sabbada.
[1155] Tava sariram navasotam duggandhakaram paribandham
bhikkhu parivajjayate tam milham ca yatha sucikamo.
[1156] Evance tam jano janna yatha janami tam aham
araka parivajjeyya guthatthanamva pavuse.
[1157] Evametam mahavira yatha samana bhasasi
ettha ceke visidanti pankamhiva jaraggavo.
[1158] Akasamhi haliddiya yo mannetha rajetave
annena vapi rangena vighatudayameva tam.
[1159] Tadakasasamam cittam ajjhattam susamahitam
ma papacitte asadi 1- aggikkhandhamva pakkhima.
[1160] Passa cittakatam bimbam arukayam samussitam
aturam bahusankappam yassa natthi dhuvam thiti.
[1161] Passa cittakatam rupam manina kundalena ca
atthim tacena onaddham saha vatthehi sobhati.
[1162] Alattakakata pada mukham cunnakamakkhitam
alam balassa mohaya no ca paragavesino.
[1163] Atthapadakata 2- kesa netta anjanamakkhita
alam balassa mohaya no ca paragavesino.
@Footnote: 1 Si. ahani 2 cha.Ma. atthapadakata
[1164] Anjaniva nava citta putikayo alankato
alam balassa mohaya no ca paragavesino.
[1165] Odahi migavo pasam nasada vaguram migo
bhutva nivapam gacchama kaddante migabandhake.
[1166] Chinno paso migavassa nasada vaguram migo
bhutva nivapam gacchama socante migaluddake.
[1167] Tadasi yam bhimsanakam tadasi lomahamsanam
anekakarasampanne sariputtamhi nibbute.
[1168] Anicca vata sankhara uppadavayadhammino
uppajjitva nirujjhanti tesam vupasamo sukho.
[1169] Sukhumam te pativijjhanti valaggam usuna yatha
ye pancakkhandhe passanti parato no ca attato.
[1170] Ye ca passanti sankhare parato no ca attato
paccabyadhimsu nipunam valaggam usuna yatha.
[1171] Sattiya viya omattho dayhamanova matthake
kamaragappahanaya sato bhikkhu paribbaje.
[1172] Sattiya viya omattho dayhamanova matthake
bhavaragappahanaya sato bhikkhu paribbaje.
[1173] Codito bhavitattena sarirantimadharina
migaramatu pasadam padangutthena kampayim.
[1174] Nayidam sithilamarabbha nayidam appena thamasa
nibbanamadhigantabbam sabbaganthapamocanam.
[1175] Ayanca daharo bhikkhu ayamuttamaporiso
dhareti antimam deham jetva maram savahanam.
[1176] Vivaramanupabhanti vijjuta vebharassa ca pandavassa ca
nagavivaragato jhayati putto appatimassa tadino.
[1177] Upasanto uparato pantasenasano muni
dayado buddhasetthassa brahmuna abhivandito.
[1178] Upasantam uparatam pantasenasanam munim
dayadam buddhasetthassa vanda brahmana kassapam.
[1179] Yo ca jatisatam gacche sabba brahmanajatiyo
sotthiyo 1- vedasampanno manussesu punappunam.
[1180] Ajjhayakopi ce assa tinnam vedana paragu
etassa vandanayetam kalam nagghati solasim.
[1181] Yo so attha vimokkhani purebhattam aphussayi 2-
anulomam patilomam tato pindaya gacchati.
[1182] Tadisam bhikkhum masadi 3- mattanam khani brahmana
abhippasadehi manam arahantamhi tadine
khippam panjaliko vanda ma te vijati matthakam.
[1183] Neso 4- passati saddhammam samsarena purakkhato
adhogamam 5- jimhapatham kummaggamanudhavati.
[1184] Kimiva milhapalitto 6- sankhare adhimucchito
pagalho labhasakkare tuccho gacchati potthilo.
[1185] Imanca passa ayantam sariputtam sudassanam
vimuttam ubhatobhage ajjhattam susamahitam.
[1186] Visallam khinasamyogam tevijjam maccuhayinam
dakkhineyyam manussanam punnakkhettam anuttaram.
@Footnote: 1 cha.Ma. sottiyo 2 cha.Ma. aphassayi 3 Si. ma hani 4 Ma. na so
@5 Ma. ajjhagamam 6 cha.Ma. milhasallitto
[1187] Ete sambahula deva iddhimanto yasassino
dasa devasahassani sabbe brahmapurohita
moggallanam namassanta titthanti panjalikata.
[1188] Namo te purisajanna namo te purisuttama
yassa te asava khina dakkhineyyosi marisa.
[1189] Pujito naradevena uppanno maranabhibhu
pundarikamva toyena sankharenupalimpati.
[1190] Yassa muhuttena sahassadha loko
samvidito sabrahmakappo vasi
iddhigune cutupapate kale
passati devata sa bhikkhu.
[1191] Sariputtova pannaya silena upasamena ca
yopi parangato bhikkhu etavaparamo siya.
[1192] Kotisatasahassassa attabhavam khanena nimmine
aham vikubbanasu kusalo vasibhutomhi iddhiya.
[1193] Samadhivijjavasiparamigato
moggallanagotto asitassa sasane
dhiro samucchindi samahitindriyo
nago yatha putilatamva bandhanam.
[1194] Paricinno maya sattha katam buddhassa sasanam
ohito garuko bharo bhavanetti samuhata.
[1195] Yassa catthaya 1- pabbajito agarasma anagariyam
so me attho anuppatto sabbasamyojanakkhayo.
@Footnote: 1 Si. yassatthaya
[1196] Kidiso nirayo asi yattha dussi 1- apaccatha
vidhuram savakamasajja kakusandhanca brahmanam.
[1197] Satam asi ayosanku sabbe paccattavedana
idiso nirayo asi yattha dussi 1- apaccatha
vidhuram savakamasajja kakusandhanca brahmanam.
[1198] Yo etamabhijanati bhikkhu buddhassa savako
tadisam bhikkhumasajja kanha dukkham nigacchasi.
[1199] Majjhesarasmim 2- titthanti vimana kappathayino
veluriyavanna rucira accimanto pabhassara
acchara tattha naccanti puthu nanattavanniyo.
[1200] Yo etamabhijanati .pe. kanha dukkham nigacchasi.
[1201] Yo ca 3- buddhena codito bhikkhusamghassa pekkhato
migaramatu pasadam padangutthena kampayi.
[1202] Yo etamabhijanati .pe. kanha dukkham nigacchasi.
[1203] Yo vejayantapasadam padangutthena kampayi
iddhibalenupatthaddho samvejesi ca devata.
[1204] Yo etamabhijanati .pe. kanha dukkham nigacchasi.
[1205] Yo vejayantapasade sakkam so paripucchati
api avuso janasi 4- tanhakkhayavimuttiyo
tassa sakko viyakasi panham puttho yathatatham.
[1206] Yo etamabhijanati .pe. kanha dukkham nigacchasi.
[1207] Yo brahmanam paripucchati sudhammayam thito sabham 5-
ajjapi tyavuso sa ditthi ya te ditthi pure ahu
passasi vitivattantam brahmaloke pabhassaram.
@Footnote: 1 dusi, Ma.mula. 12/513/456 2 Si. sarassa, Ma. samuddasmim 3 cha.Ma. ve
@4 api vasava janasi, Ma.mula. 12/513/457
@5 sudhammayabhito sabham, Ma.mula. 12/513/457
[1208] Tassa brahma viyakasi panham puttho yathatatham
na me marisa sa ditthi ya me ditthi pure ahu.
[1209] Passami vitivattantam brahmaloke pabhassaram
sohamajja katham vajjam aham niccomhi sassato. 1-
[1210] Yo etamabhijanati .pe. kanha dukkham nigacchasi.
[1211] Yo mahaneruno kutam vimokkhena apassayi 2-
vanam pubbavidehanam ye ca bhumisaya naRa.
[1212] Yo etamabhijanati bhikkhu buddhassa savako
tadisam bhikkhumasajja kanha dukkham nigacchasi.
[1213] Na ve aggi cetayati aham balam dahamiti
balo ca jalitamaggim 3- asajja nam padayhati.
[1214] Evameva tuvam mara asajja nam tathagatam
sayam dahissasi attanam balo aggimva samphusam.
[1215] Apunnam pasavi maro asajja nam tathagatam
kinnu mannasi papima na me papam vipaccati.
[1216] Karato te ciyate 4- papam cirarattaya antaka
mara nibbinda buddhamha asam makasi bhikkhusu.
[1217] Iti maram atajjesi bhikkhu bhesakalavane
tato so dummano yakkho tatthevantaradhayatha"ti
ittham sudam ayasma mahamoggallano thero gathayo abhasitthati.
Imina anukkamena ekaccam sangaham aropetva thapita.
Tattha "arannika"tiadika catasso gatha bhikkhunam ovadadanavasena bhasita.
Arannikati gamantasenasanam patikkhipitva arannakadhutangasamadanena arannika.
@Footnote: 1 pali. passato 2 cha.Ma. aphassayi 3 cha.Ma. balova jalitam aggim
@4 pali. miyyate
Samghabhattam patikkhipitva pindapatikangasamadanena pindapatika, ghare ghare laddha-
pindapatena yapanaka. Unchapattagate ratati unchacariyaya patte agate patta-
pariyapanne rata, teneva abhirata santuttha. Dalemu maccuno senanti attanam
anatthajanane 1- sahayabhavupagamanato maccurajassa senabhutam kilesavahinim samucchindema.
Ajjhattam susamahitati gocarajjhattesu sutthu samahita hutva, etenassa
padalanupayamaha.
Dhunamati niddhunama viddhamsema.
Satatikati sataccakarino bhavanaya satatapavattaviriya.
"atthikankalakutike"tiadika catasso gatha attanam palobhetum upagataya
ganikaya ovadavasena abhasi. Tattha atthikankalakutiketi atthisankhalikamayakutike.
Nharupasibbiteti navahi nharusatehi samantato sibbite. Aranne kutiyo darudande
ussapetva valliadihi bandhitva kariyanti, tvam pana paramajegucchena atthikankalena
paramajeguccheheva nharuhi bandhitva kata, ativiya jeguccha patikkula cati dasseti.
Dhiratthu pure duggandheti kesalomadino nanappakarassa asucino pure paripunne,
tato eva duggandhe dhiratthu tava dhikaro 2- hotu. Paragatte mamayaseti idanca
te duggandhassa upari photasamutthanam parissayam evam asuciduggandham jeguccham
patikkulasamadanam tadise eva annasmim padese sonasingalakimikuladinam gattabhute
kalevare mamattam karosi.
Guthabhasteti guthabharitabhastasadise. Taconaddheti tacena onaddhe chavimatta-
paticchaditakibbise. Uragandipisaciniti ure thitagandadvayavati 3- bhayanakabhavato
anatthavahato pisacasadiSi. Yani sandanti sabbadati yani nava sotani nava vanamukhani
sabbada rattindivam sandanti savanti asucim paggharanti.
@Footnote: 1 Si. anatthajanakam 2 Si. tava garaha 3 Si. utthitagandadvayavati
Paribandhanti sammapatipattiparibandhabhutam. Bhikkhuti samsare bhayam ikkhanto
bhinnakileso va durato parivajjayateti 1- mamattam na karoti. Milham ca yatha sucikamoti
caiti nipatamattam, yatha sucijatiko sucimeva icchanto sasisam nhato milham disva
duratova parivajjesi, evamevam 2- bhikkhuti attho.
Evance tam jano janna, yatha janami tam ahanti evam sarirasannitam
asucipunjam yatha aham yathabhutam janami, evameva mahajano janeyya, tam araka
duratova parivajjeyya. Guthatthanamva pavuseti pavusakale 3- kilinnasucim nirantaram
guthatthanam viya sucijatiko. Yasma pana tam yathabhutam na janati, tasma tattha nimuggo
sisam na ukkhipatiti adhippayo.
Evam therena sarire dose 4- vibhavite sa ganika lajjava natamukha there
garavam paccupatthapetva "evametam mahavira"ti gatham vatva theram vanditva atthasi.
Tattha ettha ceketi evam pakatapatikkulasabhavepi etasmim kaye ekacce satta
asattibalavataya visidanti visadam apajjanti. Pankamhiva jaraggavo mahakaddamakucchiyam
sampatitadubbalabalibaddo viya byasanameva papunantiti attho.
Puna tam thero madise evarupa patipatti niratthaka vighatavaha evati
dassento "akasamhi"tiadina gathadvayamaha. Tassattho:- yo puggalo haliddiya
annena va rangajatena akasam ranjitum manneyya, tassa tam kammam vighatudayam
cittavighatavahameva siya, yatha tam avisaye yogo.
Tadakasasamam cittanti tayidam mama cittam akasasamam katthaci alaggabhavena
ajjhattam sutthu samahitam, tasma ma papacitte asaditikamesu nimuggataya
lamakacitte nihinacitte madise ma asadehi. Aggikkhandhamva pakkhimati pakkhima
@Footnote: 1 Si. parivajjayate tam 2 Si. evameva 3 Si. pavuse kale 4 Ma. sarirabhave
Salabho aggikkhandham asadento anatthameva papunati, evam sampadamidam tuyhanti
dasseti.
Passa cittakatantiadika satta gatha tameva ganikam disva vipallattacittanam
bhikkhunam ovadadanavasena vutta, tam sutva sa ganika mankubhuta agatamaggeneva
palata.
Tadasitiadika catasso gatha ayasmato sariputtattherassa parinibbanam
arabbha vutta. Tattha anekakarasampanneti anekehi silasamvaradippakarehi paripunne.
Sukhumam te pativijjhantiti te yogino atisukhumam pativijjhanti nama, yatha kim?
Valaggam usuna yatha yatha satadhabhinnassa valassa ekam amsuaggam rattandhakaratimisaya
vijjullatobhasena vijjhanta viyati attho. Ke pana teti aha "ye
pancakkhandhe passanti, parato no ca attato"ti. Tattha paratoti anattato.
Tassa attaggahapatikkhepadassanam hetam. Tenaha "no ca attato"ti. Etena anattato.
Abhivutthitassa ariyamaggassa vasena dukkhasacce parinnabhisamayam aha, tadavinabhavato
pana itaresampi abhisamayanam suppativijjhata vutta eva hotiti datthabbam. Keci
pana "anatthakarakato 1- pare nama pancupadanakkhandhati `parato passanti'ti imina
visesato sabbopi sammadeva vutto"ti vadanti. Paccabyadhimsuti pativijjhimsu.
Sattiya viya omatthoti pathamagatha tissattheram arabbha vutta, dutiya
vaddhamanattheram. Ta hettha vuttatthava.
Codito bhavitattenati gatha pasadakampanasuttantam 2- arabbha vutta. Tattha
bhavitattena sarirantimadharinati bhagavantam sandhaya vadati.
@Footnote: 1 Ma. anattakarakato 2 sam.maha. 19/826/235
Nayidam sithilamarabbhatiadika dve gatha hinaviriyam vedanamakam daharabhikkhum
arabbha vutta. Tattha sithilamarabbhati sithilam katva viriyam akatva. Appena thamasati
appakena viriyabalena nayidam nibbanam adhigantabbam, mahanteneva pana catubbidha-
sammappadhanaviriyena pattabbanti attho.
Vivaramanupabhantitiadika dve gatha attano vivekabhavam arabbha vutta.
Tattha brahmuna abhivanditoti mahabrahmuna sadevakena lokena ca abhimukhena hutva
thomito namassito ca.
Upasantam uparatantiadika panca gatha rajagaham pindaya pavisantam mahakassapattheram
disva "kalakanni maya dittha"ti oloketva 1- thitam sariputtattherassa bhagineyyam
micchaditthibrahmanam disva tassa anukampaya "ayam brahmano ma nassi"ti
ariyupavadapatighatattham "theram vandahi"ti tam uyyojentena vutta. Tattha jatisatam
gaccheti jatinam satam upagaccheyya. Sottiyoti sottiyajatiko. Vedasampannoti
nanasampanno. Etassati therassa. Ayam hettha sankhepattho:- yo puggalo uditodita
asambhinna satabrahmanajatiyo anupatipatiya uppajjanavasena upagaccheyya, tattha ca
brahmananam vijjasu nipphattim gato tinnam vedanam paragu siya brahmanavattanca
purento, tassetam vijjadianutthanam etassa mahakassapattherassa vandanaya
vandanamayapunnassa solasim kalam nagghati, vandanamayapunnameva tato mahantataranti.
Attha vimokkhaniti rupajjhanadike attha vimokkhe. Bhavanavasena hi laddhani
rupajjhanani paccanikadhammehi sutthu vimuttatam abhirativasena arammane nirasanganca
pavattim upadaya "vimokkhani"ti vuccanti, nirodhasamapatti pana paccanikadhammehi
vimuttatta eva. Idha pana jhanameva veditabbam. Anulomam patilomanti pathamajjhanato
@Footnote: 1 potthakesu "ditthoti tassa patighatattham purisam oloketva"ti ime patha
@dissanti
Patthaya yava nevasannanasannayatana anulomam, nevasannanasannayatanato
patthaya yava pathamajjhana patilomam. Purebhattanti bhattakiccato pureyeva. Aphussayiti
anekakaravokara 1- samapattiyo samapajji. Tato pindaya gacchatiti tato samapattito
vutthaya, tato va samapattisamapajjitato 2- paccha idani pindaya gacchatiti tadahu
pavattam therassa patipattim sandhaya vadati, thero pana divase divase tatheva patipajjati.
Tadisam bhikkhum masaditi yadisassa guna ekadesena vutta, tadisam tatharupam
buddhanubuddham mahakhinasavam bhikkhum ma asadehi. Mattanam khani brahmanati
asadanena ca brahmana ma attanam khani, ariyupavadena attano kusaladhammam
ma ummulehi. Abhippasadehi mananti "sadhurupo vata ayam samano"ti attano
cittam pasadehi. Ma te vijati matthakanti tava matthakam tasmim katena aparadhena
sattadha ma phali. Tasma tassa patikarattham khippameva panjaliko vandati. Brahmano
tam sutva bhito samviggo lomahatthajato tavadeva theram khamapesi.
Neso passatitiadika dve gatha potthilam nama bhikkhum samma apatipajjantam 3-
micchajivakatam disva codanavasena vutta. Tattha neso passati saddhammanti eso
potthilo bhikkhum satam buddhadinam dhammam maggaphalanibbanam na passati. Kasma? samsarena
purakkhato samsarabandhanaavijjadina purakkhato apayesu nibbattanato 4- adhogamam
hetthagamim mayasatheyyanugatatta jimhapatham micchamaggabhavato kummaggabhutam
micchajivam anudhavati anuparivattati.
Kimiva milhapalittoti guthakimi viya milhena pakarato 5- litto kilesasuci-
vimissite sankhare adhimucchito ajjhapanno. Pagalho labhasakkareti labhe ca sakkare
ca tanhavasena pakarato galho ogalho. Tuccho gacchati potthiloti adhisila-
sikkhabhavato tuccho asaro hutva potthilo bhikkhu gacchati pavattati.
@Footnote: 1 Si. anekakaravokinna 2 Si. samapattisamapajjanato 3 Si. samma patipajjantam
@4 Si. nibbattanako 5 cha.Ma. samantato
Imanca passatiadika dve gatha ayasmantam sariputtam pasamsantena vutta.
Tattha imanca passati ayasmantam sariputtattheram disva pasannamanaso attano
cittam alapati. Sudassananti asekkhanam silakkhandhananceva paripuriya savakaparami-
nanassa ca paripuriya sundaradassanam. Vimuttam ubhatobhageti ubhatobhagato vimuttatta
ubhatobhagavimuttam ubhatobhageti arupasamapattiya rupakayato, maggena namakayato,
yatharaham tehiyeva vikkhambhanasamucchedabhagehi vimuttanti attho. Sabbaso ragasalladinam
abhavena visallam kamadiyoganam sammadeva khinatta khinasamyogam suparisuddhassa
vijjattayassa adhigatatta tevijjam maccurajassa bhanjitatta maccuhayinam passati
yojana.
Ete sambahulatiadika gatha ayasmata sariputtattherena mahamoggallanat-
theram pasamsantena vutta. Tattha pujito naradevenati narehi ca devehi ca paramaya
pujaya pujito. Uppanno maranabhibhuti loke uppanno hutva maranam abhibhavitva
thito, athava pujito naradevena sammasambuddhena karanabhutena ariyaya jatiya
uppanno. Sammasambuddho hi pathamam kammuna naro manusso hutva pacchapi
ariyaya jatiya uttamo devo devatidevo ahosi, tasma "naradevo"ti vuccati,
pujito naradevena bhagavata pasamsavasena uppanno maranabhibhute loke uppanno
hutva maranabhibhu maccuhayi. Pundarikamva toyena udakena pundarikam viya sankharagate
tanhaditthilepena na upalimpati, katthacipi anissitoti attho.
Yassati yena. Muhutteti khanamatte kale. Sahassadhati sahassapakaro. Lokoti
okasaloko. Ayam hettha attho:- yena mahiddhikena ayasmata mahamoggallanena
sahassilokadhatu khaneneva sammadeva vidito paccakkhato nato sabrahmakappo
mahabrahmasadiso avajjanadivasibhavappattiya iddhisampadaya cutupapate ca vaSi.
Kale passatiti tadanurupe kale dibbena cakkhuna devata passatiti.
Sariputtovatiadika gatha ayasmata mahamoggallanena attano gune
pakasentena vutta. Tattha sariputtovati gathaya ayam sankhepattho:- pannaya
pannasampadaya silena silasampattiya upasamena kilesavupasamena yo bhikkhu parangato param
pariyantam ukkamsam gato so sariputto savakehi pannadihi gunehi paramukkamsagato.
Pannaya silena hi paramukkamsagato. Etavaparamo siya etaparamo eva,
natthi tato uttariti. Imam pana thero yatha sariputto pannaya uttamo, tatha
aham samadhina uttamoti dipetum avoca. Tenevaha "kotisatasahassassa"tiadi.
Tattha khanena nimmineti khaneneva kotisatasahassaattabhavam nimmineyya nimmitum
samattho, tassa nimminane 1- na mayham bharo atthi. Vikubbanasu kusalo, vasibhutomhi
iddhiyati na kevalam manomayavikubbanasu eva, sabbayapi iddhiya vasibhavappatto
amhi.
Samadhivijjavasiparamigatoti savitakkasavicaradisamadhisu ceva pubbenivasananadi-
vijjasu ca vasibhavena paramim kotim patto asi. Tassa tanhanissayadirahitassa
satthu, sasane yathavuttehi gunehi ukkamsagato. Dhitisampannataya dhiro, moggallana-
gotto moggallano, sutthu thapitaindriyataya samahitindriyo, yatha hatthinago
putilatabandhanam sukheneva chindati, evam sakalam kilesabandhanam samucchindi evati.
Kidiso nirayo asitiadayo gatha kottham anupavisitva nikkhamitva thitamaram
tajjentena therena vutta. Tattha kidisoti kimpakaro. Yattha dussiti yasmim niraye
"dussi"ti evamnamo maro. Apaccathati nirayaggina apacci. Vidhuram savakanti vidhuram
nama kakusandhassa bhagavato aggasavakam. Asajjati ghattayitva badhitva. Kakusandhanca
brahmananti kakusandhanca sammasambuddham asajjati attho. Bhagavantam uddissa
kumaram avisitva marena khitta sakkhara therassa sise pati.
@Footnote: 1 Si. nimmane
Satam asi ayosankuti tasmim kira niraye upapannanam tigavuto attabhavo
hoti, dussimarassapi tadisova ahosi. Atha nirayapala talakkhandhappamananam
ayosulanam adittanam sampajjalitanam sajotibhutanam satameva gahetva "imasmimva te
thane thitena hadayena cintetva papam katan"ti sudhadoniyam sudham kottenta
viya hadayamajjham kottetva pannasa jana padabhimukha, pannasa jana sisabhimukha
kottenta gacchanti, evam gacchanta ca pancahi vassasatehi ubho ante vatva 1-
puna nivattamana pancahi vassasatehi hadayamajjham upagacchanti, tam sandhaya vuttam
"satam asi ayosanku"ti. Sabbe paccattavedanati sayameva patiyekkavedanajanaka.
Sa kira vedana mahanirayavedanato dukkhatara hoti, yatha hi sinehapana 2- sattahato
pariharasattaham dukkhataram, evam mahanirayadukkhato ussade vutthanavedana dukkhataRa.
Idiso nirayo asiti imasmim thane devadutasuttena 3- nirayo dipetabbo.
Yo etamabhijanatiti yo mahabhinno etam kammaphalanca hatthatale thapitaamalakam
viya abhimukham katva paccakkhato janati. Bhikkhu buddhassa savakoti bhinnakileso
bhikkhu sammasambuddhassa savako. Kanha dukkham nigacchasiti ekantakalakehi papa-
dhammehi 4- samannagatatta kanha mara dukkham vindissasi.
Majjhesarasminti mahasamuddassa majjhe kira udakam vatthum katva nibbattavimanani
kappatthitikani honti. Tenaha "vimana kappathayino"ti. Tesam veluriyassa viya
vanno hoti, pabbatamatthake jalitanalaggikhandho viya ca etesam acciyo jotanti,
tena te ativiya pabhassara pabhasampanna honti. Tenaha "veluriyavanna rucira,
accimanto pabhassara"ti. Puthu nanattavanniyoti niladivasena nanattavanna bahu
acchara tattha tesu vimanesu naccanti.
@Footnote: 1 cha.Ma. patva 2 Ma. sinehatapana.......
@3 Ma.upari. 14/261/230, an.ekaka. 20/36/133
@4 Ma. papakammehi
Yo etamabhijanatiti yo etam vimanam vatthum paccakkham katva janati. Ayam
hi attho vimanapetavatthuhi dipetabbo.
Buddhena coditoti sammasambuddhena codito uyyojito. Bhikkhusamghassa pekkhatoti
mahato bhikkhusamghassa passantassa. Migaramatu pasadam padangutthena kampayiti 1-
pubbarame visakhaya mahaupasikaya karitam sahassagabbhapatimanditam mahapasadam
attano padangutthena kampesim. Ekasmim hi samaye pubbarame yathavuttapasade
bhagavati viharante sambahula navakatara bhikkhu uparipasade nisinna sattharampi
acintetva tiracchanakatham kathetumaraddha, tam sutva bhagava te samvejetva attano
dhammadesanaya bhajanabhute katukamo ayasmantam mahamoggallanattheram amantesi
"passasi tvam moggallana nave bhikkhu tiracchanakathamanuyutte"ti. Tam sutva thero
satthu ajjhasayam natva abhinnapadakam apokasinarammanam catutthajjhanam
samapajjitva vutthaya "pasadassa patitthitokasam udakam hotu"ti adhitthaya pasada-
matthake thupikam padangutthena pahari, pasado onamitva ekena passena atthasi.
Punapi pahari, aparena passena atthasi. Te bhikkhu bhita samvigga pasadassa
patanabhayena tato nikkhamitva bhagavato samipe atthamsu. Sattha tesam ajjhasayam
oloketva dhammam deseti. Tam sutva tesu keci sotapattiphale patitthahimsu, keci
sakadagamiphale, keci anagamiphale, keci arahattaphale patitthahimsu. Svayamattho pasada-
kampanasuttena 2- dipetabbo.
Vejayantapasadanti so vejayantapasado 3- tavatimsabhavane yojanasahassubbedho
anekasahassaniyyuhakutagarapatimandito devasurasangame asure jinitva sakke
devanaminde nagaramajjhe thite utthito vijayantena nibbattatta "vejayanto"ti
laddhanamo pasado, tam sandhayaha "vejayantapasadan"ti. Tampi hi ayam thero
padangutthena
@Footnote: 1 Ma.mula. 12/513/456 maratajjaniyasutta 2 Ma.mula. 12/513/457
@3 Si. vejayanto pasado
Kampesi. Ekasmim hi samaye bhagavantam pubbarame viharantam sakko devaraja
upasankamitva tanhasankhayavimuttim pucchi. Tassa bhagava vissajjeti, so tam sutva
attamano pamudito abhivadetva padakkhinam katva attano devalokameva gato.
Athayasma mahamoggallano evam cintesi "ayam sakko bhagavantam upasankamitva
evarupam gambhiram nibbanapatisamyuttam panham pucchi, bhagavata ca panho vissajjito,
kinnu kho janitva gato, udahu ajanitva. Yannunaham devalokam gantva tamattham
janeyyan"ti. So tavadeva tavatimsabhavanam gantva sakkam devanamindam tamattham pucchi.
Sakko dibbasampattiya pamatto hutva vikkhepam akasi. Thero tassa samvegajananattham
vejayantapasadam padangutthena kampesi. Tena vuttam:-
"yo vejayantapasadam padangutthena kampayi
iddhibalenupatthaddho samvejesi ca devata"ti. 1-
Ayam panattho culatanhasankhayavimuttisuttena 2- dipetabbo. Kampitakaro hettha
vuttoyeva.
Sakkam so paripucchatiti yathavuttameva therassa tanhasankhayavimuttipuccham sandhaya
vuttam. Tenaha "api avuso janasi, tanhakkhayavimuttiyo"ti. Tassa sakko
viyakasiti idam therena pasadakampane kate 3- samviggahadayena pamadam pahaya yoniso
manasi karitva panhassa byakatabhavam sandhaya vuttam. Satthara desitaniyameneva
hi so tada kathesi. Tenaha "panham puttho yathatathan"ti. Tattha sakkam so
paripucchatiti sakkam devarajam so moggallanatthero satthara desitaya tanhasankhaya-
vimuttiya sammadeva gahitabhavam pucchi. Atitatthe hi idam vattamanavacanam. Api avuso
janasiti avuso api janasi, kim janasi. Tanhakkhayavimuttiyoti yatha
@Footnote: 1 Ma.mula. 12/513/457 2 Ma.mula. 12/390/348 3 Ma. kampane eva tesam
Tanhasankhayavimuttiyo satthara tuyham desita, tatha kim janasiti pucchi. Tanhakkhaya-
vimuttiyoti va tanhasankhayavimuttisuttassa desanam pucchati.
Brahmananti mahabrahmanam. Sudhammayam thito sabhanti sudhammaya sabhaya. Ayam
pana brahmaloke sudhammasabhava, na tavatimsabhavane, sudhammasabhavirahito devaloko nama
natthi. Ajjapi tyavuso sa ditthi, ya te ditthi pure ahuti imam brahmalokam
upagantum samattho natthi koci samano va brahmano va, satthu idhagamanato
pubbe ya tuyham ditthi ahosi, kim ajjapi idanipi sa ditthi na vigatati.
Passasi vitivattantam, brahmaloke pabhassaranti brahmaloke vitipatantam mahakappinamaha-
kassapadihi savakehi parivaritassa tejodhatum samapajjitva nisinnassa sasavakassa
bhagavato obhasam passasiti attho. Ekasmim hi samaye bhagava brahmaloke sudhammaya
sabhaya sannipatitva sannisinnassa "atthi nu kho koci samno va brahmano
va evammahiddhiko, yo idha agantum sakkuneyya"ti cintentassa brahmuno citta-
mannaya tattha gantva brahmuno matthake akase nisinno tejodhatum samapajjitva
obhasam muncanto mahamoggallanadinam agamanam cintesi. Saha cintanena tepi
tattha gantva sattharam vanditva satthu ajjhasayam natva tejodhatum samapajjitva
paccekadisasu nisiditva obhasam vissajjitva 1- sakalabrahmaloko ekobhaso ahosi.
Sattha brahmuno kallacittatam 2- natva catusaccapakasanam dhammam desesi. Desana-
pariyosane anekani brahmasahassani maggaphalesu patitthahimsu, tam sandhaya codento
"ajjapi tyavuso sa ditthi"ti gathamaha. Ayam panattho bakabrahmasuttena dipetabbo.
Vuttam hetam 3-:-
ekam samayam bhagava savatthiyam viharati jetavane anathapindikassa
arame. Tena kho pana samayena annatarassa brahmuno evarupam papakam
@Footnote: 1 Si., Ma. vissajjesum 2 Ma. kallacittam 3 sam.saga. 15/176/174 aparaditthisutta
Ditthigatam uppannam hoti "natthi so samano va brahmano va, yo
idha agaccheyya"ti. Athakho bhagava tassa brahmuno cetasa ceto-
parivitakkamannaya seyyathapi nama balava puriso saminjitam va baham
pasareyya, pasaritam va baham saminjeyya, evameva jetavane antarahito
tasmim brahmaloke paturahosi. Athakho bhagava tassa brahmuno uparivehasam
pallankena nisidi tejodhatum samapajjitva.
Athakho ayasmato mahamoggallanassa etadahosi "kaham nu kho bhagava
etarahi viharati"ti. Addasa kho ayasma mahamoggallano bhagavantam
dibbena cakkhuna visuddhena atikkantamanusakena tassa brahmuno uparivehasam
pallankena nisinnam tejodhatum samapannam, disvana seyyathapi
nama balava puriso saminjitam va baham pasareyya, pasaritam va baham
saminjeyya, evameva jetavane antarahito tasmim brahmaloke paturahosi.
Athakho ayasma mahamoggallano puratthimam disam nissaya tassa brahmuno
uparivehasam pallankena nisidi tejodhatum samapajjitva nicataram 1- bhagavato.
Athakho ayasmato mahakassapassa etadahosi "kaham nu kho bhagava
etarahi viharati"ti. Addasa kho ayasma mahakassapo bhagavantam dibbena
cakkhuna visuddhena atikkantamanusakena tassa brahmuno uparivesaham
pallankena nisinnam tejodhatum samapannam, disvana seyyathapi nama balava
puriso .pe. Evameva jetavane antarahito tasmim brahmaloke paturahosi.
Athakho ayasma mahakassapo dakkhinam disam nissaya tassa brahmuno
uparivehasam pallankena nisidi tejodhatum samapajjitva nicataram bhagavato.
@Footnote: 1 Ma. nicatarakaranam
Athakho ayasmato mahakappinassa etadahosi "kaham nu kho bhagava
etarahi viharati"ti, addasa kho ayasma mahakappino bhagavantam dibbena
cakkhuna visuddhena atikkantamanusakena tassa brahmuno uparivesaham
pallankena nisinnam tejodhatum samapannam, disvana seyyathapi nama balava
puriso .pe. Evameva jetavane antarahito tasmim brahmaloke paturahosi.
Athakho ayasma mahakappino pacchimam disam nissaya tassa brahmuno
uparivehasam pallankena nisidi tejodhatum samapajjitva nicataram bhagavato.
Athakho ayasmato anuruddhassa etadahosi "kaham nu kho bhagava
etarahi viharati"ti. Addasa kho ayasma anuruddho bhagavantam dibbena
cakkhuna visuddhena atikkantamanusakena tassa brahmuno uparivehasam
pallankena nisinnam tejodhatum samapannam, disvana seyyathapi nama balava
puriso .pe. Evameva jetavane antarahito tasmim brahmaloke paturahosi.
Athakho ayasma anuruddho uttaram disam nissaya tassa brahmuno uparivehasam
pallankena nisidi tejodhatum samapajjitva nicataram bhagavato.
Athakho ayasma mahamoggallano tam brahmanam gathaya
ajjhabhasi:-
ajjapi te avuso sa ditthi ya te ditthi pure ahu
passasi vitivattantam brahmaloke pabhassaranti.
Na me marisa sa ditthi ya me ditthi pure ahu
passami vitivattantam brahmaloke pabhassaram
svaham ajja katham vajjam aham niccomhi sassatoti.
Athakho bhagava tam brahmanam samvejetva seyyathapi nama balava
puriso .pe. Evameva tasmim brahmaloke antarahito jetavane paturahosi.
Athakho so brahma annataram brahmaparisajjam amantesi "ehi tvam
marisa yenayasma mahamoggallano tesupasankama, upasankamitva ayasmantam
mahamoggallanam evam vadehi `atthi nu kho marisa moggallana annepi
tassa bhagavato savaka evammahiddhika evammahanubhava seyyathapi bhavam
moggallano kassapo kappino anuruddho"ti. "evam marisa"ti kho so
brahmaparisajjo tassa brahmuno patissunitva 1- yenayasma maha-
moggallano tenupasankami, upasankamitva ayasmantam mahamoggallanam
etadavoca "atthi nu kho marisa moggallana annepi tassa bhagavato
savaka evammahiddhika evammahanubhava seyyathapi bhavam moggallano kassapo
kappino anuruddho"ti. Athakho ayasma mahamoggallano tam brahmaparisajjam
gathaya ajjhabhasi:-
"tevijja iddhipatta ca cetopariyayakovida
khinasava arahanto bahu buddhassa savaka"ti.
Athakho so brahmaparisajjo ayasmato mahamoggallanassa bhasitam
abhinanditva anumoditva yena so brahma tenupasankami, upasankamitva
tam brahmanam etadavoca "ayasma marisa mahamoggallano evamaha:-
"tevijja iddhipatta ca cetopariyayakovida
khinasava arahanto bahu buddhassa savaka"ti.
Idamavoca so brahmaparisajjo. Attamano ca so brahma tassa
brahmaparisajjassa bhasitam abhinanditi.
@Footnote: 1 cha.Ma. patissutva
Idam sandhaya vuttam "ayam panattho bakabrahmasuttena dipetabbo"ti.
Mahaneruno kutanti kutasisena sakalameva sinerupabbatarajam vadati. Vimokkhena
apassayiti jhanavimokkhanissayena abhinnanena passayiti adhippayo. Vananti jambudipam.
So hi vanabahulataya "vanan"ti vutto. Tenaha "jambusandassa issaro"ti. Pubba-
videhananti pubbavidehatthanam, pubbavidehanti attho. Ye ca bhumisaya narati bhumisaya
nara nama aparagoyanaka ca uttarakuruka ca manussa. Te hi gehabhavato
"bhumisaya"ti vutta. Tepi sabbe apassayiti sambandho. Ayam panattho nandopananda-
damanena 1- dipetabbo:-
ekasmim kira samaye anathapindiko gahapati bhagavato dhammadesanam sutva "sve
bhante pancahi bhikkhusatehi saddhim mayham gehe bhikkham ganhatha"ti nimantetva
pakkami, tamdivasanca bhagavato paccusasamaye dasasahassilokadhatum olokentassa nando-
panando nama nagaraja nanamukhe apatham agacchi. Bhagava "ayam nagaraja
mayham nanamukhe apatham agacchati, kim nu kho bhavissati"ti avajjento saranagamanassa
upanissayam disva "ayam micchaditthiko tisu ratanesu appasanno, ko nu kho
imam micchaditthito vimoceyya"ti avajjento mahamoggallanattheram addasa.
Tato pabhataya rattiya sarirapatijagganam katva ayasmantam anandam amantesi
"ananda pancannam bhikkhusatanam arocehi `tathagato devacarikam gacchati"ti. Tamdivasanca
nandopanandassa apanabhumim sajjayimsu. So dibbaratanapallanke dibbena setacchattena
dhariyamano tividhanatakehi ceva nagaparisaya ca parivuto dibbabhajanesu upatthapitam
annapanavidhim olokayamano nisinno hoti. Athakho bhagava yatha nagaraja passati,
tatha katva tassa vimanamatthakeneva pancahi bhikkhusatehi saddhim tavatimsadevalokabhimukho
payasi.
@Footnote: 1 visuddhi. 2/235 iddhividhaniddesa
Tena kho pana samayena nandopanandassa nagarajassa evarupam papakam ditthigatam
uppannam hoti "ime hi nama mundaka samanaka amhakam uparibhavanena devanam
tavatimsanam bhavanam pavisantipi nikkhamantipi, na idani tato 1- patthaya imesam amhakam
matthake padapamsum okirantanam gantum dassami"ti utthaya sinerupadam gantva tam
attabhavam vijahitva sinerum sattakkhattum bhogehi parikkhipitva upari phanam katva
tavatimsabhavanam avakujjena phanena patiggahetva adassanam gamesi.
Athakho ayasma ratthapalo bhagavantam etadavoca "pubbe bhante imasmim padese thito
sinerum passami, sineruparibhandam passami, tavatimsam passami, vejayantam passami,
vejayantassa pasadassa upari dhajam passami. Ko nu kho bhante hetu ko paccayo,
yam etarahi neva sinerum passami .pe. Na vejayantassa pasadassa upari dhajam
passami"ti, ayam ratthapala nandopanando nama nagaraja tumhakam kupito sinerum
sattakkhattum bhogehi parikkhipitva upari phanena paticchadetva andhakaram katva
thitoti. "damemi nam bhante"ti. Na bhagava nam anujani. Athakho ayasma bhaddiyo
ayasma rahuloti anukkamena sabbepi bhikkhu utthahimsu. Na bhagava anujani.
Avasane mahamoggallanatthero "aham bhante damemi nan"ti aha. "damehi
moggallana"ti bhagava anujani. Thero attabhavam vijahitva mahantam nagarajavannam
abhinimminitva nandopanandam cuddasakkhattum bhogehi parikkhipitva tassa phanassa
matthake attano phanam thapetva sineruna saddhim abhinippilesi. Nagaraja dhumayi, thero
"na tuyhamyeva sarire dhumo atthi, mayhampi atthi"ti dhumayi. Nagarajassa dhumo
theram na badhati. Therassa pana dhumo nagarajam badhati. Tato nagaraja pajjali,
theropi "na tuyhamyeva sarire aggi atthi, mayhampi atthi"ti pajjali. Nagarajassa
tejo theram na badhati, therassa pana tejo nagarajam badhati. Nagaraja "ayam
@Footnote: 1 cha.Ma. ito
Mam sineruna abhinippiletva dhumayati ceva pajjati ca"ti cintetva "bho tuvam 1-
kosi"ti patipucchi. Aham kho nanda moggallanoti. Bhante attano bhikkhubhavena
titthahiti.
Thero tam attabhavam vijahitva tassa dakkhinakannasotena pavisitva vamakannasotena
nikkhami, vamakannasotena pavisitva dakkhinakannasotena nikkhami. Tatha
dakkhinanasasotena pavisitva vamanasasotena nikkhami, vamanasasotena pavisitva
dakkhinanasasotena nikkhami. Tato nagaraja mukham vivari. Thero mukhena pavisitva
antokucchiyam pacinena ca pacchimena ca cankamati. Bhagava "moggallana manasi karohi
mahiddhiko nago"ti aha. Thero "mayham kho bhante cattaro iddhipada bhavita
bahulikata yanikata vatthukata anutthita paricita susamaraddha, titthatu bhante nando-
panando, aham nandopanandasadisanam nagarajanam satampi sahassampi satasahassampi
dameyyan"ti aha.
Nagaraja cintesi "pavisanto tava me na dittho, nikkhamanakale dani
nam dathantare pakkhipitva sankhadissami"ti cintetva "nikkhamatha bhante, ma
mam antokucchiyam aparaparam cankamanto badhayittha"ti aha. Thero nikkhamitva bahi
atthasi. Nagaraja "ayam so"ti disva nasavatam vissajji. Thero catutthajjhanam
samapajji, lomakupampissa vato caletum nasakkhi. "avasesa bhikkhu kira adito
patthaya sabbapatihariyani katum sakkuneyyum, imam pana thanam patva evam
khippanisantino hutva samapajjitum nasakkhissanti"ti nesam bhagava nagarajadamanam
nanujani.
Nagaraja "aham imassa samanassa nasavatena lomakupampi caletum nasakkhim,
mahiddhiko so samano"ti cintesi, thero attabhavam vijahitva supannarupam nimminitva
@Footnote: 1 Si. tvam
Supannavatam dassento nagarajanam anubandhi, nagaraja tam attabhavam vijahitva
manavakavannam abhinimminitva "bhante tumhakam saranam gacchami"ti vadanto therassa
pade vandi, thero "sattha nanda agato, ehi tvam, gamissama"ti nagarajanam
dametva nibbisam katva gahetva bhagavato santikam agamasi. Nagaraja bhagavantam
vanditva "bhante tumhakam saranam gacchami"ti aha. Bhagava "sukhi hohi nagaraja"ti
vatva bhikkhusamghaparivuto anathapindikassa nivesanam agamasi.
Anathapindiko "kim bhante atidiva agatattha"ti aha. Moggallanassa
ca nandopanandassa ca sangamo ahositi. Kassa pana bhante jayo, kassa parajayoti.
Moggallanassa jayo, nandassa parajayoti. Anathapindiko "adhivasetu me bhante
bhagava sattaham ekapatipatiya bhattam, sattaham therassa sakkaram karissami"ti
vatva sattaham buddhappamukhanam pancannam bhikkhusatanam mahasakkaram akasi. Tena
vuttam "nandopanandadamanena dipetabbo"ti.
Yo etamabhijanatiti etam yathavuttam vimokkham phusanakaranavasena janati.
Na ve aggi cetayati, aham balam dahamiti evam na aggi abhisamceteti,
napi dahanaya payogam parakkamam karoti, balo eva pana 1- "ayam mandagati"ti anijalantam
viya jalitam aggim asjaja na padayhati, evameva mara na mayam dahitukama badhetukama, 2-
tvanneva pana tatha agamanadiatthena tathagatam aggikhandhasadisam ariyasavakam asajja
attanam dahissasi, dahadukkhato na muncissasi.
Apunnam pasaviti apunnam patilabhati. Na me papam vipaccatiti mama papam
na vipaccati, kim nu mara evam mannasi nayidamatthi.
@Footnote: 1 Si. eva nama 2 Si. mara mam dahitukamo badhetukamo
Karoto te ciyate papanti ekamsena karontassa te papam cirarattaya
cirakalam anatthaya dukkhaya upaciyati. Mara nibbinda buddhamhati catusaccabuddhato
buddhasavakato nibbinda nibbijja parato kammam. 1- Asam makasi bhikkhusuti "bhikkhu
virodhemi vihesemi"ti etam asam makasi.
Ititi evam. Maram atajjesiti "mara nibbinda .pe. Bhikkhusu"ti ayasma
mahamoggallano. Bhesakalavaneti evamnamake aranne. Tatoti tajjanahetu. So
dummano yakkhoti so maro domanassiko hutva tattheva tasmimyeva thane antaradhayi,
adassanam agamasi. Ayanca gatha dhammasangayanakale thapita. Yam panettha antarantara
atthato na vibhattam, tam hettha vuttanayatta uttanameva.
Evamayam mahathero maram tajjetva devacarikanarakacarikadivasena annehi
savakehi asadharanam sattupakaram 2- katva ayupariyosane parinibbayi, parinibbayanto
ca anomadassissa bhagavato padamule panidhanam katva tato patthaya tattha tattha
bhave ularani punnani katva savakaparamiya matthake thitopi antara katassa
papakammassa vasena utthitaya kammapilotikaya titthiyehi uyyojitehi corehi badhito
anappakam sarirakhedam katva parinibbayi. Tena vuttam apadane 3-:-
"anomadassi bhagava lokajettho narasabho
vihasi himavantamhi devasanghapurakkhato.
Bhagava tato otaritva vicari carikam jino
sattakayam anugganhanto baranasim upagami.
Khinasavasahassehi parivuto lokanayako
obhasento disa sabba virocittha mahamuni.
@Footnote: 1 Si. kammamaha 2 Si. satthupakaram 3 khu.apa. 32/375/45 mahamoggallanattherapadana
Tadaham gahapati hutva saradena mahiddhina
uyyojito sahayena sattharam upasankamim.
Upasankamitvana sambuddham nimantetva tathagatam
attano bhavanam nesi manayanto mahamunim. 1-
Upavittham 2- mahaviram devadevam narasabham
bhikkhusamgham santappesim 3- annapanenaham tada.
Anumodi mahaviro sayambhu aggapuggalo
bhikkhusamghe nisiditva ima gatha abhasatha.
Yam so samghamapujesi buddhanca lokanayakam
tena cittappasadena devalokam gamissati.
Sattasattatikkhattunca devarajjam karissati
pathabya rajjam atthasatam vasudham avasissati.
Pancapannasakkhattunca cakkavatti bhavissati.
Bhoga asankhiya tassa uppajjissanti tavade.
Aparimeyye ito kappe okkakakulasambhavo
gotamo nama gottena sattha loke bhavissati.
Niraya so cavitvana manussattam gamissati
kolito nama namena brahmabandhu bhavissati.
So paccha pabbajitvana kusalamulena codito
gotamassa bhagavato dutiyo hessati savako.
Araddhaviriyo pahitatto iddhiya paramim gato
sabbasave parinnaya nibbayissatyanasavo.
@Footnote: 1 dutiyagathato yava catutthagatha, tava gathanam paliya visamata dissati
@2 cha.Ma. upatthitam 3 cha.Ma. sabhikkhusamgham tappemi
Papamittopanissaya kamaragavasam gato
mataram pitarancapi ghatayim dutthamanaso.
Yam yam yonupapajjami nirayam atha manusam
papakammasamangita bhinnasiso maramaham.
Idam pacchimakam mayham carimo vattate bhavo
idhapi idisam 1- mayham maranakale bhavissati.
Pavivekamanuyutto samadhibhavanarato
sabbasave parinnaya viharami anasavo.
Dharanimpi sugambhiram bahalam duppadhamsiyam
vamangutthena caleyyam 2- iddhiya paramim gato.
Asmimanam na passami mano mayham na vijjati
samanere upadaya garucittam karomaham.
Aparimeyye ito kappe yam kammam abhiniharam 3-
taham bhumimanuppatto pattomhi asavakkhayam.
Patisambhida catasso .pe. katam buddhassa sasanan"ti.
Mahamoggallanattheragathavannana nitthita.
Paramatthadipaniya theragathasamvannanaya
satthinipatassa atthavannana nitthita.
----------------
@Footnote: 1 cha.Ma. ediso 2 cha.Ma. khobheyyam 3 cha.Ma. kammamabhiniharim
The Pali Atthakatha in Roman Book 33 page 532-561.
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_rm.php?B=33&A=12299&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=33&A=12299&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=400
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=8478
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=8642
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=8642
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]