|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
viya amatavassaṃ vassanto viya ca dhammaṃ desetuṃ anupubbīkathaṃ ārabhi.
Sammāsambuddhe pana dhammaṃ desente, purato ṭhitāpi pacchato ṭhitāpi
cakkavāḷasataṃ cakkavāḷasahassaṃ atikkamitvā ṭhitāpi akaniṭṭhabhavane
ṭhitāpi "satthā maññeva oloketi, mayhameva dhammaṃ desetīti
vadanti. Satthā hi taṃ taṃ olokento viya tena tena saddhiṃ
sallapanto viya ca hoti. Candupamā kira buddhā, yathā cando
gagaṇamajjhe ṭhito "mayhaṃ upari cando, mayhaṃ upari candoti
sabbasattānaṃ khāyati; evameva yattha katthaci ṭhitānaṃ abhimukhe ṭhitā
viya khāyanti. Idaṃ kira tesaṃ alaṅkatasīsaṃ chinditvā suañjanaakkhīni
uppāṭetvā hadayamaṃsaṃ ubbattetvā parassa dāsatthāya jālisadise
putte kaṇhājināsadisā dhītaro maddīsadisā pajāpatiyo pariccajitvā
dinnadānassa phalaṃ. Migāraseṭṭhīpi, tathāgate dhammadesanaṃ vinivattente
vinivattente, bahisāṇiyaṃ nisinnova sahassanayappaṭimaṇḍite sotāpattiphale
patiṭṭhāya acalasaddhāya samannāgato tīsu ratanesu nikkaṅkho
hutvā sāṇikaṇṇaṃ ukkhipitvā āgantvā suṇisāya thanaṃ mukhena
gahetvā "tvaṃ me ajjato paṭṭhāya mātāti taṃ mātiṭṭhāne ṭhapesi.
Tato paṭṭhāya migāramātā nāma jātā. Pacchābhāge puttaṃ labhitvā
"migārotissa nāmaṃ akāsi. Mahāseṭṭhī suṇisāya thanaṃ vissajjetvā
gantvā bhagavato pādesu patitvā pāde pāṇīhi ca parisambāhanto
mukhena ca paricumbanto "migāro ahaṃ bhanteti tikkhattuṃ nāmaṃ
sāvetvā "ahaṃ bhante ettakaṃ kālaṃ `ettha dinnaṃ mahapphalanti na
jānāmi, idāni me suṇisaṃ nissāya ñātaṃ, sabbā apāyadukkhā
Muttomhi, suṇisā me imaṃ gehaṃ āgacchantī mama atthāya hitāya
sukhāya āgatāti vatvā imaṃ gāthamāha
"sohaṃ ajja pajānāmi yattha dinnaṃ mahapphalaṃ,
atthāya vata me bhaddā suṇisā gharamāgatāti.
Visākhā punadivasatthāyapi satthāraṃ nimantesi. Punadivasepi sassu
sotāpattiphalaṃ pattā. Tato paṭṭhāya taṃ gehaṃ sāsanassa vivaṭadvāraṃ
ahosi. Tato seṭṭhī cintesi "bahūpakārā me suṇisā, paṇṇākāramassā
karissāmi, etissā hi bhāriyaṃ pasādhanaṃ, niccakālaṃ pasādhituṃ na
sakkā, sallahukamassā divā ca ratto ca sabbiriyāpathesu pasādhanayoggaṃ
pasādhanaṃ kāressāmīti satasahassagghanikaṃ ghanamaṭṭhakaṃ nāma pasādhanaṃ
kāretvā, tasmiṃ niṭṭhite, buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā sakkaccaṃ
bhojetvā visākhaṃ soḷasahi gandhodakaghaṭehi nahāpetvā satthu sammukhe
ṭhapetvā satthāraṃ vandāpesi. Satthā anumodanaṃ katvā vihārameva gato.
Visākhāpi tato paṭṭhāya dānādīni puññāni karontī satthu
santikā aṭṭha vare labhitvā gagaṇatale candalekhā viya paññāyamānā
puttadhītāhi vuḍḍhiṃ pāpuṇi. Tassā kira dasa puttā dasa dhītaro ahesuṃ,
tesu ekekassa dasa dasa puttā ca dhītaro ca ahesuṃ, tesupi ekekassa
dasa dasa puttā ca dhītaro cāti: evamassā puttanattapanattasantānavasena
pavattāni vīsādhikāni cattāri satāni aṭṭha ca pāṇasahassāni
ahesuṃ. 1- Sayaṃ vīsavassasataṃ aṭṭhāsi, sīse ekaṃpi palitaṃ nāma
@Footnote: 1. Ma. Yu. visākhā vīsatiputtā nattā ca caturo satā
@ panattā aṭṭhasahassā jambudīpesu pākaṭāti.
Nāhosi, niccaṃ soḷasavassuddesikā viya ahosi. Taṃ puttanattaparivāraṃ
vihāraṃ gacchantiṃ disvā "katamā ettha visākhāti paṭipucchitāro [1]-
honti. Ye naṃ gacchantiṃ passanti "idāni thokaṃ gacchatu, gacchamānāva
no ayyā sobhatīti cintenti. Ye naṃ ṭhitaṃ nisinnaṃ nipannaṃ passanti
"idāni thokaṃ nipajjatu, nipannāva no ayyā sobhatīti cintenti.
Iti sā "catūsu iriyāpathesu asukairiyāpathe nāma na sobhatīti na
vattabbā ahosi. Pañcannaṃ kho pana hatthīnaṃ thāmaṃ dhāreti. Rājā
"visākhā kira pañcannaṃ hatthīnaṃ thāmaṃ dhāretīti sutvā tassā vihāraṃ
gantvā dhammaṃ sutvā āgamanavelāya thāmaṃ vīmaṃsitukāmo hatthiṃ
vissajjāpesi. So soṇḍaṃ ukkhipitvā visākhābhimukho agamāsi. Tassā
parivāritthiyo pañcasatā ekaccā palāyiṃsu, ekaccā naṃ apariccajitvā,
"kimidanti vutte, "rājā kira te ayye thāmaṃ vīmaṃsitukāmo hatthiṃ
vissajjāpesīti vadiṃsu. Visākhā "imaṃ disvā kiṃ palāyitena, kathannu kho
taṃ gaṇhissāmīti cintetvā "sace taṃ daḷhaṃ gaṇhissāmi, vinasseyyāti
dvīhi aṅgulīhi soṇḍāya gahetvā paṭippaṇāmesi. Hatthī attānaṃ
saṇṭhātuṃ nāsakkhi, rājaṅgaṇe ukkuṭiko hutvā pati. Mahājano
sādhukāraṃ adāsi. Sā saparivārā sotthinā gehaṃ agamāsi.
Tena kho pana samayena sāvatthiyaṃ visākhā migāramātā bahuputtā
hoti bahunattā arogaputtā aroganattā abhimaṅgalasammatā.
Tāvatakesu puttanattasahassesu ekopi antarā maraṇappatto nāma
@Footnote: 1. Sī. Yu. etthantare "nāti atthi.
Nāhosi. Sāvatthīvāsino maṅgalesu chaṇesu visākhaṃ paṭhamaṃ nimantetvā
bhojenti. Athekasmiṃ ussavadivase mahājane maṇḍitappasādhite dhammassavanāya
vihāraṃ gacchante, visākhāpi nimantitaṭṭhāne bhuñjitvā
mahālatāpasādhanaṃ pasādhetvā mahājanena saddhiṃ vihāraṃ gantvā
ābharaṇāni muñcitvā dāsiyā adāsi, yaṃ sandhāya vuttaṃ 1- "tena
kho pana samayena sāvatthiyaṃ ussavo hoti, manussā alaṅkatapaṭiyattā
ārāmaṃ gacchanti. Visākhāpi migāramātā alaṅkatapaṭiyattā vihāraṃ
gacchati. Athakho visākhā migāramātā ābharaṇāni muñcitvā
uttarāsaṅge bhaṇḍikaṃ bandhitvā dāsiyā adāsi "handa je imaṃ bhaṇḍikaṃ
gaṇhāhīti. Sā kira vihāraṃ gacchantī "evarūpaṃ mahagghaṃ pasādhanaṃ sīse
paṭimukkaṃ yāvapādappiṭṭhiṃ alaṅkāraṃ alaṅkaritvā vihāraṃ pavisituṃ
ayuttanti taṃ muñcitvā bhaṇḍikaṃ katvā attano puññeneva nibbattāya
pañcahatthitthāmadharāya dāsiyā hatthe adāsi. Sā eva taṃ gaṇhituṃ
sakkoti, tena taṃ āha "amma imaṃ pasādhanaṃ gaṇha, satthu
santikā nivattanakāle pasādhessāmi nanti. Taṃ pana datvā ghanamaṭṭhakaṃ
pasādhanaṃ pasādhetvā satthāraṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ assosi.
Dhammassavanāvasāne bhagavantaṃ vanditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Sāpissā
dāsī taṃ pasādhanaṃ pammuṭṭhā. Dhammaṃ sutvā pana pakkantāya parisāya,
sace kiñci pammuṭṭhaṃ hoti, taṃ ānandatthero paṭisāmeti. Iti so
taṃ divasaṃ mahālatāpasādhanaṃ disvā satthu ārocesi "bhante visākhā
@Footnote: 1. mahāvibhaṅga. 2/489.
Pasādhanaṃ pammussitvā gatāti. "ekamante ṭhapehi ānandāti. Thero
taṃ ukkhipitvā sopāṇapasse laggetvā ṭhapesi. Visākhāpi suppiyāya
saddhiṃ "āgantukagamikagilānādīnaṃ kattabbayuttakaṃ jānissāmīti antovihāre
vicari. Tā pana upāsikāyo antovihāre disvā sappimadhutelādīhi
atthikā pakatiyāva daharā ca sāmaṇerā ca thālakādīni
gahetvā upasaṅkamanti. Tasmiṃpi divase tatheva kariṃsu. Athekaṃ gilānaṃ
disvā suppiyā "kenattho ayyassāti pucchitvā, "paṭicchādanīyenāti
vutte, "hotu ayya, pesessāmīti dutiyadivase kappiyamaṃsaṃ alabhantī
attano ūrumaṃsena kattabbakiccaṃ katvā puna satthari pasādena
pākatikasarīrāva ahosi. Visākhāpi gilāne dahare ca sāmaṇere ca
oloketvā aññena dvārena nikkhamitvā vihārupacāre ṭhitā
"amma pasādhanaṃ āhara, pasādhessāmīti āha. Tasmiṃ khaṇe sā dāsī
pammussitvā nikkhantabhāvaṃ ñatvā "ayye pammuṭṭhamhīti āha.
"tenahi gantvā gaṇhitvā ehi; sace pana mayhaṃ ayyena
ānandattherena ukkhipitvā aññasmiṃ ṭhāne ṭhapitaṃ hoti, mā āhareyyāsi,
ayyasseva taṃ mayā pariccattanti. Jānāti kira sā "manussānaṃ
pammuṭṭhabhaṇḍakaṃ thero paṭisāmetīti; tasmā evamāha. Theropi taṃ
dāsiṃ disvāva "kimatthaṃ āgatāsīti pucchitvā, "ayyāya me pasādhanaṃ
pammussitvā āgatamhīti vutte, "etasmiṃ me sopāṇapasse ṭhapitaṃ,
gaṇhāhīti āha. Sā "ayya tumhākaṃ hatthena āmaṭṭhabhaṇḍakaṃ
mayhaṃ ayyāya anāharaṇīyaṃ katanti vatvā tucchahatthāva gantvā
"kiṃ ammāti visākhāya puṭṭhā tamatthaṃ ārocesi. "amma nāhaṃ mama
ayyena āmaṭṭhabhaṇḍakaṃ pilandhissāmi, pariccattaṃ mayā, ayyānaṃ pana
paṭijaggituṃ dukkhaṃ, taṃ vissajjetvā kappiyabhaṇḍaṃ upanessāmi, gaccha taṃ
āharāhīti. Sā gantvā āhari. Visākhā taṃ apilandhitvā kammāre
pakkosāpetvā agghāpesi. Tehi "nava koṭiyo agghati, kārāpaṇiyaṃ
pana satasahassanti vutte, pasādhanaṃ yāne ṭhapetvā "tenahi taṃ
vikkīṇathāti āha. Tattakaṃ dhanaṃ datvā gaṇhituṃ na koci sakkhissati, taṃ
hi pasādhanaṃ pasādhetuṃ anucchavikā itthiyo dullabhā. Paṭhavīmaṇḍalasmiṃ
hi tissova itthiyo mahālatāpasādhanaṃ labhiṃsu "visākhā mahāupāsikā,
bandhulamallasenāpatissa bhariyā mallikā, bārāṇasīseṭṭhino dhītāti;
tasmā visākhā sayameva tassa mūlaṃ datvā satasahassādhikā navakoṭiyo
sakaṭe āropetvā vihāraṃ netvā satthāraṃ vanditvā "bhante mayhaṃ
ayyena ānandattherena mama pasādhanaṃ hatthena āmaṭṭhaṃ,
tenāmaṭṭhakālato paṭṭhāya na sakkā mayā pilandhituṃ, taṃ pana `vissajjetvā
kappiyaṃ upanessāmīti vikkīṇāpentī aññaṃ gaṇhituṃ samatthaṃ adisvā
ahamevassa mūlaṃ gāhāpetvā āgatā, catūsu paccayesu katarappaccaye
upanemi bhanteti. "pācīnadvāre saṅghassa vasanaṭṭhānaṃ kātuṃ te
yuttaṃ visākheti. "yuttaṃ bhanteti visākhā tuṭṭhamānasā navakoṭīhi
bhūmimeva gaṇhi, aparāhi navakoṭīhi vihāraṃ kātuṃ ārabhi.
Athekadivasaṃ satthā paccūsasamaye lokaṃ volokento devalokā
cavitvā bhaddiyanagare seṭṭhikule nibbattassa bhaddiyassa nāma
Seṭṭhiputtassa upanissayasampattiṃ disvā anāthapiṇḍikassa gehe bhattakiccaṃ
katvā uttaradvārābhimukho ahosi. Pakatiyāpi satthā visākhāya gehe
bhikkhaṃ gaṇhitvā dakkhiṇadvārena nikkhamitvā jetavane vasati,
anāthapiṇḍikassa gehe bhikkhaṃ gaṇhitvā pācīnadvārena nikkhamitvā
pubbārāme vasati. Uttaradvāraṃ sandhāya gacchantaṃyeva bhagavantaṃ disvā
"cārikaṃ pakkamissatīti jānanti. Visākhāpi taṃdivasaṃ "satthā
uttaradvārābhimukho gatoti sutvāva vegena gantvā vanditvā āha
"cārikaṃ gantukāmattha bhanteti. "āma visākheti. "bhante ettakaṃ
dhanaṃ pariccajitvā tumhākaṃ vihāraṃ kāremi, nivattatha bhanteti.
"anivattagamanaṃ idaṃ visākheti. Sā "addhā hetusampannaṃ kañci passati
bhagavāti cintetvā "tenahi bhante mayhaṃ katākatavijānanakaṃ ekaṃ
bhikkhuṃ nivattāpetvā gacchathāti āha. "yaṃ rocesi, tassa pattaṃ gaṇha
visākheti. Sā kiñcāpi ānandattheraṃ piyāyati, "mahāmoggallānatthero
iddhimā, etaṃ me nissāya kammaṃ lahuṃ nippajjissatīti pana
cintetvā therassa pattaṃ gaṇhi. Thero satthāraṃ olokesi. Satthā
"tava parivāre pañcasate bhikkhū gahetvā nivatta moggallānāti.
So tathā akāsi. Tassānubhāvena paññāsasaṭṭhiyojanānipi rukkhatthāya
ca pāsāṇatthāya ca gatā manussā mahante mahante rukkhe ca
pāsāṇe ca gahetvā taṃdivasameva āgacchanti, neva sakaṭe
rukkhapāsāṇe āropentā kilamanti, na akkho bhañjati, na cirasseva
dvebhūmikaṃ pāsādaṃ kariṃsu. "heṭṭhābhūmiyaṃ pañca gabbhasatāni uparibhūmiyaṃ
Pañca gabbhasatānīti gabbhasahassapaṭimaṇḍito pāsādo ahosi.
Satthā navahi māsehi cārikaṃ caritvā puna sāvatthiṃ agamāsi. Visākhāyapi
pāsāde kammaṃ navahi eva māsehi niṭṭhitaṃ. Pāsādakūṭaṃ
ghanakoṭimarattasuvaṇṇeneva saṭṭhiudakaghaṭaggaṇhanakaṃ kāresi. "satthā
jetavanamahāvihāraṃ gacchatīti sutvā paccuggamanaṃ katvā satthāraṃ attano vihāraṃ
netvā paṭiññaṃ gaṇhi "bhante imaṃ cātummāsaṃ bhikkhusaṅghaṃ gahetvā
idheva vasatha, pāsādamahaṃ karissāmīti. Satthā adhivāsesi. Sā tato
paṭṭhāya buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa vihāreyeva dānaṃ deti. Athassā
ekā sahāyikā sahassagghanikaṃ ekaṃ vatthaṃ ādāya āgantvā
"sahāyike ahaṃ imaṃ vatthaṃ tava pāsāde bhummattharaṇasaṅkhepena
attharitukāmā, attharaṇaṭṭhānaṃ me ācikkhathāti āha. "sahāyike
sace tyāhaṃ `okāso natthīti vakkhāmi, tvaṃ `me okāsaṃ adātukāmāti
maññissasi, sayameva pāsādassa dve bhūmiyo gabbhasahassañca
oloketvā attharaṇaṭṭhānaṃ jānāhīti. Sā sahassagghanikaṃ vatthaṃ
gahetvā tattha tattha vicarantī tato appataramūlaṃ vatthaṃ adisvā
"nāhaṃ imasmiṃ pāsāde puññabhāgaṃ labhāmīti domanassappattā
ekasmiṃ ṭhāne rodantī aṭṭhāsi. Atha naṃ ānandatthero disvā
"kasmā rodasīti pucchi. Sā tamatthaṃ ārocesi. Thero "mā cintayi,
ahaṃ te attharaṇaṭṭhānaṃ ācikkhissāmīti vatvā `sopāṇe pādapuñchanakaṃ
katvā attharāhi, bhikkhū pāde dhovitvā paṭhamaṃ tattha pādaṃ
puñchitvā anto pavisissanti, evante mahapphalaṃ bhavissatīti āha.
Visākhāya kiretaṃ asallakkhitaṭṭhānaṃ. Visākhā cattāro māse antovihāre
buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ adāsi. Osānadivase
bhikkhusaṅghassa cīvarasāṭake adāsi. Saṅghanavakena laddhacīvarasāṭakā sahassaṃ
agghiṃsu. Sabbesaṃ pattāni 1- pūretvā bhesajjaṃ adāsi. Dānapariccāge
nava koṭiyo agamaṃsu. Iti "vihārassa bhūmiggahaṇe nava koṭiyo,
vihārakārāpane nava, vihāramahe navāti sabbāpi sattavīsati koṭiyo
buddhasāsane pariccaji. Itthībhāve ṭhatvā micchādiṭṭhikassa gehe
vasamānāya evarūpo pariccāgo nāma aññissā natthi.
Sā vihāramahassa niṭṭhitadivase vaḍḍhamānakacchāyāya
puttanattaparivutā "yaṃ yaṃ mayā pubbe patthitaṃ, sabbameva matthakaṃ pattanti
pāsādaṃ anupariyāyantī pañcahi gāthāhi madhurasaddena imaṃ udānaṃ
udānesi
"kadāhaṃ navappāsādaṃ 2- sudhāmattikalepanaṃ
vihāradānaṃ dassāmi, saṅkappo mayha pūrito.
`kadāhaṃ Mañcapīṭhañca, bhisibimbohanāni ca
senāsanabhaṇḍaṃ dassāmi, saṅkappo mayha pūrito.
`kadāhaṃ Salākabhattaṃ, sucimaṃsūpasecanaṃ
bhojanadānaṃ dassāmi, saṅkappo mayha pūrito.
`kadāhaṃ Kāsikavatthaṃ khomakappāsikāni ca
cīvaradānaṃ dassāmi, saṅkappo mayha pūrito.
@Footnote: 1. patte (?) 2. Sī. Ma. Yu. pāsādaṃ rammaṃ.
`kadāhaṃ Sappinavanītaṃ madhutelañca phāṇitaṃ
bhesajjadānaṃ dassāmi, saṅkappo mayha pūritoti.
Bhikkhū tassā saddaṃ sutvā satthu ārocayiṃsu "bhante amhehi
ettake addhāne visākhāya gāyanaṃ nāma na diṭṭhapubbaṃ, sā ajja
puttanattaparivutā gāyamānā pāsādaṃ anupariyāyati, kinnu khvassā pittaṃ
kupitaṃ, udāhu ummattikā jātāti. Satthā "na bhikkhave mayhaṃ dhītā
gāyati, attano panassā ajjhāsayo paripuṇṇo, sā `patthitappatthanā
me matthakaṃ pattāti tuṭṭhamānasā udānaṃ udānentī vicaratīti
vatvā, "kadā pana bhante tāya patthanā patthitāti vutte, "suṇissatha
bhikkhaveti, "suṇissāma bhanteti vutte, atītaṃ āhari:
bhikkhave ito kappasatasahassamatthake padumuttaro nāma buddho
loke nibbatti, tassa vassasatasahassaṃ āyu ahosi, khīṇāsavānaṃ
satasahassaṃ parivāro, nagaraṃ haṃsavatī nāma, pitā sunando nāma rājā,
mātā sujātā nāma devī. Tassa satthu aggupaṭṭhāyikā upāsikā
aṭṭha vare yācitvā mātiṭṭhāne ṭhatvā satthāraṃ catūhi paccayehi
paṭijaggantī sāyaṃ pātaṃ upaṭṭhānaṃ gacchati. Tassā ekā sahāyikā
tāya saddhiṃ nibaddhaṃ vihāraṃ gacchati. Sā tassā satthārā saddhiṃ
vissāsena kathanañca vallabhabhāvañca disvā "kinnu kho katvā evaṃ
buddhānaṃ vallabhā hotīti cintetvā satthāraṃ pucchi "bhante esā itthī
tumhākaṃ kiṃ hotīti. "upaṭṭhāyikānaṃ aggāti. "bhante kiṃ katvā
upaṭṭhāyikānaṃ aggā hotīti. "kappasatasahassaṃ patthanaṃ paṭṭhetvāti.
"idāni paṭṭhetvā laddhuṃ sakkā bhanteti. "āma sakkāti. "tenahi
bhante bhikkhusatasahassena saddhiṃ sattāhaṃ mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhathāti
āha. Satthā adhivāsesi. Sā sattāhaṃ dānaṃ datvā osānadivase
cīvarasāṭake datvā satthāraṃ vanditvā pādamūle nipajjitvā "bhante
nāhaṃ imassa dānassa phalena devissariyādīnaṃ aññataraṃ paṭṭhemi,
tumhādisassa buddhassa santike aṭṭha vare labhitvā mātiṭṭhāne
ṭhatvā catūhi paccayehi paṭijaggituṃ samatthānaṃ aggā bhaveyyanti
patthanaṃ paṭṭhesi. Satthā "samijjhissati nu kho imissā patthanāti
anāgataṃ āvajjento kappasatasahassaṃ oloketvā "kappasatasahassa-
pariyosāne gotamo nāma buddho uppajjissati, tadā tvaṃ visākhā
nāma upāsikā hutvā tassa santike aṭṭha vare labhitvā mātiṭṭhāne
ṭhatvā catūhi paccayehi paṭijaggantīnaṃ upaṭṭhāyikānaṃ aggā bhavissasīti
āha. Tassā sā sampatti sveva laddhabbā viya ahosi. Sā
yāvatāyukaṃ puññaṃ katvā tato cutā devaloke nibbattitvā
devamanussesu saṃsarantī kassapasammāsambuddhakāle kikissa kāsīrañño
sattannaṃ dhītānaṃ kaniṭṭhā saṅghadāsī nāma hutvā parakulaṃ agantvā
tāhi bhaginīhi saddhiṃ dīgharattaṃ dānādīni puññāni katvā kassapa-
sammāsambuddhapādamūlepi "anāgate tumhādisassa buddhassa santike
aṭṭha vare labhitvā mātiṭṭhāne ṭhatvā catuppaccayadāyikānaṃ aggā
bhaveyyanti patthanaṃ akāsi; tato paṭṭhāya pana devamanussesu saṃsarantī
imasmiṃ attabhāve meṇḍakaseṭṭhiputtassa dhanañjayaseṭṭhino dhītā
Hutvā nibbatti, mayhaṃ sāsane bahūni puññāni akāsi.
"iti kho bhikkhave na mayhaṃ dhītā gāyati, patthitappatthanāya pana
nipphattiṃ disvā udānaṃ udānetīti vatvā satthā dhammaṃ desento
"bhikkhave yathā nāma cheko mālākāro nānāpupphānaṃ mahantaṃ rāsiṃ
katvā nānappakāre mālāguṇe karoti; evameva visākhāya
nānappakārāni kusalāni kātuṃ cittaṃ namatīti vatvā imaṃ gāthamāha
"yathāpi puppharāsimhā kayirā mālāguṇe bahū:
evaṃ jātena maccena kattabbaṃ kusalaṃ bahunti.
Tattha "puppharāsimhāti: nānappakārānaṃ pupphānaṃ rāsimhā.
Kayirāti: kareyya. Mālāguṇe bahūti: ekato vaṇṭikamālādibhedā
nānappakārā mālāvikatiyo. Maccenāti: maritabbasabhāvatāya `maccoti
laddhanāmena sattena cīvaradānādibhedaṃ bahuṃ kusalaṃ kattabbaṃ. Tattha
puppharāsiggahaṇaṃ bahupupphadassanatthaṃ. Sace hi appāni pupphāni honti,
mālākāro ca cheko neva bahū mālāguṇe kātuṃ sakkoti; accheko pana
appesupi bahūsupi pupphesu vijjamānesu na sakkotiyeva; bahūsu pana
pupphesu sati, cheko mālākāro dakkho kusalo bahū mālāguṇe
karoti; evameva sace ekaccassa saddhā mandā hoti, bhogā ca bahū
saṃvijjanti, neva sakkoti bahūni kusalāni kātuṃ, mandāya ca pana
saddhāya mandesu ca bhogesu, na sakkoti; uḷārāya ca pana saddhāya
mandesu ca bhogesu, na sakkotiyeva; uḷārāya ca pana saddhāya
uḷāresu ca bhogesu sati, sakkoti; tathārūpāva visākhā upāsikā, taṃ
Sandhāyetaṃ vuttaṃ
"yathāpi puppharāsimhā kayirā mālāguṇe bahū;
evaṃ jātena maccena kattabbaṃ kusalaṃ bahunti.
Desanāvasāne bahū sotāpannādayo ahesuṃ. Mahājanasla
sātthikā desanā jātāti.
Visākhāvatthu.
----------
9. Ānandattherapañhavatthu. (41)
"na pupphagandho paṭivātametīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā
sāvatthiyaṃ viharanto ānandattherassa pañhaṃ vissajjento kathesi.
Thero kira sāyaṇhasamaye paṭisallīno cintesi "bhagavatā
`mūlagandho sāragandho pupphagandhoti tayo uttamagandhā vuttā, tesaṃ
anuvātameva gandho gacchati no paṭivātaṃ; atthi nu kho taṃ gandhajātaṃ yassa
paṭivātaṃpi gandho gacchatīti. Athassa etadahosi "kiṃ mayhaṃ attanā
vinicchitena, satthāraṃyeva pucchissāmīti. So satthāraṃ upasaṅkamitvā
pucchi. Tena vuttaṃ 1- "athakho āyasmā ānando sāyaṇhasamayaṃ
paṭisallānā vuṭṭhito, 2- yena bhagavā, tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā 3-
@Footnote: 1. aṅ. tika. 20/290. 2. sāyaṇhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhitoti ime pāliyaṃ na
@dissanti. 3. etthantare ca "bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.
@ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānandoti dissati.
Bhagavantaṃ etadavoca "tīṇimāni bhante gandhajātāni, yesaṃ anuvātameva
gandho gacchati no paṭivātaṃ. Katamāni tīṇi? mūlagandho, sāragandho,
pupphagandhoti. 1- Imāni kho bhante tīṇi gandhajātāni, yesaṃ anuvātameva
gandho gacchati no paṭivātaṃ. Atthi nu kho bhante kiñci gandhajātaṃ,
yassa anuvātaṃpi gandho gacchati, paṭivātaṃpi gandho gacchati, anuvātap
paṭivātaṃpi gandho gacchatīti. Athassa bhagavā pañhaṃ vissajjento
"atthānanda gandhajātaṃ, yassa anuvātaṃpi gandho gacchati, paṭivātaṃpi
gandho gacchati, anuvātappaṭivātaṃpi gandho gacchatīti. "katamaṃ pana
taṃ bhante gandhajātaṃ, yassa anuvātaṃpi gandho gacchati, paṭivātaṃpi
gandho gacchati, anuvātappaṭivātaṃpi gandho gacchatīti. "idhānanda yasmiṃ
gāme vā nigame vā itthī vā puriso vā buddhaṃ saraṇaṃ gato hoti, dhammaṃ
saraṇaṃ gato hoti, saṅghaṃ saraṇaṃ gato hoti; pāṇātipātā paṭivirato
hoti, adinnādānā paṭivirato hoti, kāmesu micchācārā paṭivirato
hoti, musāvādā paṭivirato hoti, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā
paṭivirato hoti; sīlavā hoti kalyāṇadhammo; vigatamalamaccherena
cetasā agāraṃ ajjhāvasati muttacāgo payatapāṇi vossaggarato
yācayogo dānasaṃvibhāgarato, tassa disāsu samaṇabrāhmaṇā vaṇṇaṃ
bhāsanti `asukasmiṃ nāma gāme vā nigame vā itthī vā puriso vā
buddhaṃ saraṇaṃ gato hoti, .pe. Dānasaṃvibhāgaratoti. Devatāpissa
vaṇṇaṃ bhāsanti `asukasmiṃ nāma gāme vā nigame vā itthī vā puriso
@Footnote: 1. itisaddo natthi. ña. va.
Vā buddhaṃ saraṇaṃ gato hoti, .pe. Dānasaṃvibhāgaratoti. Idaṃ kho taṃ
ānanda gandhajātaṃ, yassa anuvātaṃpi gandho gacchati, paṭivātaṃpi gandho
gacchati, anuvātappaṭivātaṃpi gandho gacchatīti vatvā imā gāthā
abhāsi 1-
"na pupphagandho paṭivātameti,
na candanaṃ tagaramallikā vā;
satañca gandho paṭivātameti.
Sabbā disā sappuriso pavāyati.
Candanaṃ tagaraṃ vāpi uppalaṃ atha vassikī
etesaṃ gandhajātānaṃ sīlagandho anuttaroti. 2-
Tattha "na pupphagandhoti: tāvatiṃsabhavane pāricchattakarukkho
āyāmato ca vitthārato ca yojanasatiko, tassa pupphānaṃ ābhā
paññāsayojanāni gacchati, gandho yojanasataṃ, sopi anuvātameva gacchati,
paṭivātaṃ pana aḍḍhaṅgulaṃpi gantuṃ na sakkoti, evarūpopi na pupphagandho
paṭivātameti. Candananti: candanagandho. Tagaramallikā vāti: imesaṃpi
gandho eva adhippeto. Sāragandhānaṃ aggassa hi lohitacandanassāpi
tagaramallikāyapi anuvātameva yāti no paṭivātaṃ. Satañca gandhoti:
sappurisānaṃ pana buddhappaccekabuddhasāvakānaṃ sīlagandho paṭivātameti.
Kiṃkāraṇā? sabbā disā sappuriso pavāyatīti: yasmā sappuriso
@Footnote: 1. vatvā imā gāthā abhāsīti na dissanti. ña. va. 2. candanaṃ .pe. anuttaroti
@na dissati. ña. va.
Sīlagandhena sabbā disā ajjhottharitvā gacchati; tasmā "tassa
gandho paṭivātametīti vattabbo; tena vuttaṃ "paṭivātametīti. Vassikīti:
jātisumanā. Etesanti: imesaṃ candanādīnaṃ gandhajātānaṃ gandhato
sīlavantānaṃ sappurisānaṃ sīlagandhova anuttaro asadiso appaṭibhāgoti.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pattā. Desanā
mahājanassa sātthikā jātāti.
Ānandattherapañhavatthu.
------------
10. Mahākassapattherapiṇḍapātadānavatthu. 1- (42)
"appamatto ayaṃ gandhoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane
viharanto mahākassapattherassa piṇḍapātadānaṃ ārabbha kathesi.
Ekasmiṃ hi divase thero sattāhaccayena nirodhā vuṭṭhāya
"rājagahe sapadānaṃ piṇḍāya carissāmīti nikkhami. Tasmiṃ samaye
sakkassa devarañño paricārikā kakuṭapādiniyo pañcasatā accharāyo
"therassa piṇḍapātaṃ dassāmāti ussāhajātā pañca piṇḍapātasatāni
sajjetvā ādāya antarāmagge ṭhatvā "bhante imaṃ piṇḍapātaṃ
gaṇhatha, saṅgahaṃ no karothāti vadiṃsu. "gacchatha tumhe ahaṃ
duggatānaṃ saṅgahaṃ karissāmīti. "bhante mā no nāsetha, saṅgahaṃ no
@Footnote: 1. mahākassapattherapiṇḍapātadinnavatthūti sabbattha dissati.
Karothāti. Thero ñatvā puna paṭikkhipitvā apagantuṃ anicchamānā
yācantiyo "attano pamāṇaṃ na jānātha, apagacchathāti accharaṃ pahari.
Tā therassa accharasaddaṃ sutvā santhambhitvā ṭhātuṃ asakkontiyo
palāyitvā devalokameva gantvā sakkena "kahaṃ gatatthāti puṭṭhā
"samāpattivuṭṭhitassa mahākassapattherassa piṇḍapātaṃ dassāmāti
gatamhā devāti. "dinno pana voti. "gaṇhituṃ na icchatīti. "kiṃ
kathesīti. "duggatānaṃ saṅgahaṃ karissāmīti āha devāti. "tumhe
kenākārena gatāti. "imināva devāti. Sakko "tumhādisiyo
therassa piṇḍapātaṃ kiṃ dassantīti sayaṃ dātukāmo hutvā jarājiṇṇo
mahallako khaṇḍadanto palitakeso obhaggasarīro mahallakatantavāyo
hutvā sujampi devadhītaraṃ tathārūpameva mahallikaṃ katvā ekaṃ pesakāravīthiṃ
māpetvā tantaṃ pasārento acchi.
Theropi "duggatānaṃ saṅgahaṃ karissāmīti nagarābhimukho gacchanto
bahinagare eva taṃ vīthiṃ disvā olokento dve jane addasa. Tasmiṃ
khaṇe sakko tantaṃ pasāreti, sujātā tasaraṃ vaṭṭeti. Thero cintesi
"ime mahallakakālepi kammaṃ karonti, imasmiṃ nagare imehi duggatataro
natthi maññe, imehi dinnaṃ uḷuṅkamattampi gahetvā imesaṃ saṅgahaṃ
karissāmīti. So tesaṃ gehābhimukhova ahosi. Sakko taṃ āgacchantaṃ
disvā sujaṃ āha "bhadde mayhaṃ ayyo ito āgacchati, taṃ apassantī
viya hutvā nisīda, khaṇena naṃ vañcetvā piṇḍapātaṃ dassāmāti.
Thero āgantvā gehadvāre aṭṭhāsi. Tepi apassantā viya attano
Kammameva karontā thokaṃ āgamiṃsu. Atha sakko "gehadvāre eko
thero viya ṭhito, upadhārehi tāvāti āha. "gantvā upadhāretha sāmīti.
So gehā nikkhamitvā, theraṃ pañcappatiṭṭhitena vanditvā, ubhohi
hatthehi jannukāni olambitvā nitthunanto uṭṭhāya, "kataratthero nu
kho ayyoti thokaṃ osakkitvā, "akkhīni me dhūmāyantīti. Vatvā,
nalāṭe hatthaṃ ṭhapetvā uddhaṃ oloketvā, "aho dukkhaṃ, ayyo
no mahākassapatthero cirassaṃ me kuṭidvāraṃ āgato, atthi nu kho
kiñci geheti āha. Sujātā thokaṃ ākulā viya hutvā "atthi sāmīti
paṭivacanaṃ adāsi. Sakko "bhante `lūkhaṃ vā paṇītaṃ vāti acintetvā
saṅgahaṃ no karothāti pattaṃ gaṇhi. Thero "etehi dinnaṃ sākaṃ vā
hotu kuṇḍakamuṭṭhi vā, saṅgahaṃ nesaṃ karissāmīti pattaṃ adāsi. So
antogehaṃ pavisitvā ghaṭiodanaṃ nāma ghaṭito uddharitvā pattaṃ pūretvā
therassa hatthe ṭhapesi. So ahosi piṇḍapāto anekasūpabyañjano
sakalarājagahanagaraṃ gandhena ajjhotthari. Tadā thero cintesi "ayaṃ
puriso appesakkho, piṇḍapāto mahesakkho sakkassa bhojanasadiso,
ko nu kho esoti. Atha naṃ "sakkoti ñatvā āha "bhāriyaṃ te kammaṃ kataṃ
duggatānaṃ sampattiṃ vilumpantena, ajja mayhaṃ dānaṃ datvā kocideva
duggato senāpatiṭṭhānaṃ vā seṭṭhiṭṭhānaṃ vā labheyyāti. "mayā
duggatataro natthi bhanteti. "kiṃkāraṇā tvaṃ duggato devaloke rajjasiriṃ
anubhavantoti. "bhante evannāmetaṃ; mayā pana, anuppanne buddhe,
kalyāṇakammaṃ kataṃ, buddhuppāde vattamāne, kalyāṇakammaṃ katvā
`cūḷarathadevaputto Mahārathadevaputto anekavaṇṇadevaputtoti ime tayo
samānadevaputtā mama āsannaṭṭhāne nibbattā mayā tejavantatarā;
ahañhi, tesu devaputtesu `nakkhattaṃ kīḷissāmāti pariccārikāyo
gahetvā antaravīthiṃ otiṇṇesu, palāyitvā gehaṃ pavisāmi; tesaṃ hi
sarīrato tejo mama sarīraṃ ottharati, mama sarīrato tejo tesaṃ sarīraṃ na
ottharati, ko mayā duggatataro bhanteti. "evaṃ santepi, ito paṭṭhāya
mayhaṃ mā evaṃ vañcetvā dānaṃ adāsīti. "vañcetvā tumhākaṃ dāne
dinne, mayhaṃ kusalaṃ atthi natthīti. "atthi āvusoti. "evaṃ sante,
kusalakammakaraṇaṃ nāma mayhaṃ bhāro bhanteti. So evaṃ vatvā theraṃ
vanditvā sujaṃ ādāya theraṃ padakkhiṇaṃ katvā vehāsaṃ abbhuggantvā
"aho dānaṃ paramadānaṃ kassape supatiṭṭhitanti
udānaṃ udānesi.
Tena vuttaṃ 1- "ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane
kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena āyasmā mahākassapo
pipphaliguhāyaṃ viharati, sattāhaṃ ekapallaṅkena nisinno hoti 2- aññataraṃ
samādhiṃ samāpajjitvā. Athakho āyasmā mahākassapo tassa sattāhassa
accayena tamhā samādhimhā vuṭṭhāsi. Athakho āyasmato
mahākassapassa tamhā samādhimhā vuṭṭhitassa etadahosi `yannūnāhaṃ
rājagahaṃ piṇḍāya paviseyyanti. Tena kho pana samayena pañcamattāni
devatāsatāni ussukkaṃ āpannāni honti āyasmato mahākassapassa
@Footnote: 1. khu. u. 25/114. 2. pāliyaṃ hotisaddo natthi.
Piṇḍapātappaṭilābhāya. Athakho āyasmā mahākassapo tāni pañcamattāni
devatāsatāni paṭikkhipitvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā
pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi. Tena kho pana samayena
sakko devānamindo āyasmato mahākassapassa piṇḍapātaṃ
dātukāmo hoti pesakārakavaṇṇaṃ abhinimminitvā tantaṃ vāyamāno, 1-
sujātā asurakaññā tasaraṃ vaṭṭeti. 2- Athakho āyasmā mahākassapo, 3-
yena sakkassa devānamindassa nivesanaṃ, tenupasaṅkami; addasā kho
sakko devānamindo āyasmantaṃ mahākassapaṃ dūratova āgacchantaṃ;
disvā 4- gharā nikkhamitvā paccuggantvā hatthato pattaṃ gahetvā
gharaṃ pavisitvā ghaṭiodanaṃ 5- uddharitvā pattaṃ pūretvā āyasmato
mahākassapassa adāsi. So ahosi piṇḍapāto anekasūpo
anekabyañjano. Athakho āyasmato mahākassapassa etadahosi "ko nu kho
ayaṃ satto, yassāyaṃ evarūpo iddhānubhāvoti. Athakho āyasmato
mahākassapassa etadahosi "sakko kho 6- ayaṃ devānamindoti. Viditvā 7-
sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca "kataṃ kho te idaṃ kosiya, mā punapi
evarūpamakāsīti. "amhākaṃpi bhante kassapa puññenattho, 8- amhākaṃpi
puññena karaṇīyanti. Athakho sakko devānamindo āyasmantaṃ mahākassapaṃ
abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse
antalikkhe tikkhattuṃ udānaṃ udānesi
@Footnote: 1. vinātīti dissati. 2. pūretīti. 3. etthantare ca "rājagahe sapadānaṃ piṇḍāya
@caramānoti. 4. disvānāti. 5. ghaṭiyā odananti dissati. 6. sakko nu khoti.
@7. iti viditvāti. 8. puññena atthoti. ña. va.
"aho dānaṃ paramadānaṃ kassape supatiṭṭhitaṃ,
aho dānaṃ paramadānaṃ kassape supatiṭṭhitaṃ,
aho dānaṃ paramadānaṃ kassape supatiṭṭhitanti. 1-
Bhagavā vihāre ṭhito eva tassa saddaṃ sutvā bhikkhū āmantetvā
"passatha bhikkhave sakkaṃ devānamindaṃ udānaṃ udānetvā ākāsena
gacchantanti āha. "kiṃ pana tena kataṃ bhanteti. "vañcetvā tena
mayhaṃ puttassa kassapassa piṇḍapāto dinno, taṃ datvā tuṭṭhamānaso
udānaṃ udānento gacchatīti. "therassa piṇḍapātaṃ dātuṃ vaṭṭatīti
kathantena bhante ñātanti. "bhikkhave mama puttasadisannāma piṇḍapātikaṃ
devāpi manussāpi pihayantīti vatvā sayaṃpi udānaṃ udānesi.
Sutte pana ettakameva āgataṃ "assosi kho bhagavā dibbāya
sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya sakkassa devānamindassa
vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse antalikkhe tikkhattuṃ udānaṃ
udānentassa
"aho dānaṃ paramadānaṃ kassape supatiṭṭhitaṃ,
aho dānaṃ paramadānaṃ kassape supatiṭṭhitanti.
Athakho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi
"piṇḍapātikassa bhikkhuno
attabharassa anaññaposino
devā pihayanti tādino
upasantassa sadā satīmatoti.
@Footnote: 1. ime visamasamapādā na dissanti. ña. va.
Imañca udānaṃ udānetvā "bhikkhave sakko devānamindo
mama puttassa sīlagandhena āgantvā piṇḍapātaṃ adāsīti vatvā
imaṃ gāthamāha
"appamatto ayaṃ gandho yvāyaṃ tagaracandanī,
yo ca sīlavataṃ gandho vāti devesu uttamoti.
Tattha "appamattoti: parittappamāṇo. Yo ca sīlavatanti:
yo pana sīlavantānaṃ sīlagandho, so tagare viya lohitacandane viya ca
parittako na hoti ativiya uḷāro vipphārito, teneva kāraṇena
vāti devesu uttamo varo seṭṭho hutvā devesu ca manussesu ca
sabbatthakameva vāti ottharanto gacchatīti.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pattā. Desanā
mahājanassa sātthikā jātāti.
Mahākassapattherapiṇḍapātadānavatthu.
------------
11. Godhikattheraparinibbānavatthu. (43)
"tesaṃ sampannasīlānanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā rājagahaṃ
upanissāya veḷuvane viharanto godhikattherassa parinibbānaṃ ārabbha
kathesi.
So hi āyasmā isigilipasse kālasilāyaṃ viharanto appamatto
Ātāpi pahitatto sāmāyikaṃ cetovimuttiṃ phusitvā ekassa anusāyikassa
rogassa vasena tato parihāyi. So dutiyampi tatiyampi chakkhattuṃ
jhānaṃ nibbattetvā parihīno sattame vāre uppādetvā cintesi
"ahaṃ chakkhattuṃ jhānā parihīno, parihīnajjhānassa kho pana aniyatā
gati, idāneva satthaṃ āharissāmīti kesoropanasatthaṃ gahetvā galanāliṃ
chindituṃ mañcake nipajji. Māro tassa cittaṃ ñatvā "ayaṃ bhikkhu
satthaṃ āharitukāmo, satthaṃ āharantā kho pana jīvite nirapekkhā
honti, te vipassanaṃ paṭṭhapetvā arahattaṃpi pāpuṇanti, sacāhaṃ etaṃ
vāressāmi, na me vacanaṃ karissati, satthāraṃ vārāpessāmīti
aññātakavesena satthāraṃ upasaṅkamitvā evamāha
"mahāvīra mahāpuñña iddhiyā yasasā jala
sabbaverabhayātīta pāde vandāmi cakkhuma.
Sāvako te mahāvīra maraṇaṃ maraṇābhibhū
ākaṅkhati cetayati, taṃ nisedha jutindhara.
Kathaṃ hi bhagavā tuyhaṃ sāvako sāsane rato
appattamānaso sekho kālaṃ kayirā janesutāti. 1-
Tasmiṃ khaṇe therena satthaṃ āharitaṃ hoti. Satthā "māro
ayanti viditvā imaṃ gāthamāha
"evaṃ hi dhīrā kubbanti nāvakaṅkhanti jīvitaṃ,
samūlaṃ taṇhaṃ abbuyha godhiko parinibbutoti.
@Footnote: 1. saṃ. sa. 15/177.
Athakho bhagavā sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ therassa satthaṃ āharitvā
nipannaṭṭhānaṃ agamāsi. Tasmiṃ khaṇe māro pāpimā "kattha nu kho
imassa paṭisandhiviññāṇaṃ patiṭṭhitanti dhūmarāsi viya timirapuñjo viya ca
hutvā sabbadisāsu therassa viññāṇaṃ samanvesati. 1- Taṃ bhagavā
dhūmatimirabhāvaṃ bhikkhūnaṃ dassetvā "eso kho bhikkhave māro pāpimā
godhikassa kulaputtassa viññāṇaṃ samanvesati `kattha godhikassa kulaputtassa
viññāṇaṃ patiṭṭhitanti, appatiṭṭhiteneva bhikkhave viññāṇena godhiko
kulaputto parinibbutoti āha. Māropi tassa viññāṇaṭṭhānaṃ daṭṭhuṃ
asakkonto kumāravaṇṇo 2- hutvā beluvapaṇḍuvīṇaṃ ādāya satthāraṃ
upasaṅkamitvā pucchi
"uddhaṃ adho ca tiriyaṃ disāsu ca vidisāsu ca 3-
anvesaṃ nādhigacchāmi, godhiko so kuhiṃ gatoti.
Atha naṃ satthā āha
"yo 4- dhīro dhītisampanno jhāyī jhānarato sadā
ahorattaṃ anuyuñjaṃ jīvitaṃ anikāmayaṃ
jitvāna maccuno senaṃ anāgantvā punabbhavaṃ
samūlaṃ taṇhaṃ abbuyha godhiko parinibbutoti.
Evaṃ vutte, [5]-
@Footnote: 1. Sī. Yu. samannesati. 2. Sī. Yu. kumāravaṇṇī. Ma. kumāravaṇṇaṃ.
@3. Sī. Ma. Yu. disā
@anudisāsvahaṃ. 4. Sī. Yu. so. 5. Sī. Yu. etthantare "māro pāpimā bhagavantaṃ
@gāthāya ajjhabhāsīti atthi.
"tassa sokaparetassa vīṇā kacchā abhassatha
tato so dummano yakkho tatthevantaradhāyathāti.
Satthāpi "kinte pāpima godhikassa kulaputtassa nibbattaṭṭhānena,
tassa hi nibbattaṭṭhānaṃ tumhādisānaṃ satampi sahassampi
daṭṭhuṃ na sakkotīti vatvā imaṃ gāthamāha
"tesaṃ sampannasīlānaṃ appamādavihārinaṃ
sammadaññā vimuttānaṃ māro maggaṃ na vindatīti.
Tattha "tesanti: yathā appatiṭṭhitena viññāṇena godhiko
kulaputto parinibbuto, ye ca evaṃ parinibbāyanti, tesaṃ.
Sampannasīlānanti: paripuṇṇasīlānaṃ. Appamādavihārinanti:
satiavippavāsasaṅkhātena appamādena viharantānaṃ. Sammadaññā vimuttānanti:
hetunā nayena kāraṇena jānitvā "tadaṅgavimuttiyā vikkhambhanavimuttiyā
samucchedavimuttiyā paṭipassaddhivimuttiyā nissaraṇavimuttiyāti
imāhi pañcahi vimuttīhi vimuttānaṃ. Māro maggaṃ na vindatīti:
evarūpānaṃ mahākhīṇāsavānaṃ sabbatthāmena maggantopi māro gatamaggaṃ
na vindati na paṭilabhati na passatīti.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pattā. Desanā
mahājanassa sātthikā jātāti.
Godhikattheraparinibbānavatthu.
----------------
12. Garahadinnavatthu. (44)
"yathā saṅkāradhānasminti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane
viharanto garahadinnaṃ nāma niggaṇṭhasāvakaṃ ārabbha kathesi.
Sāvatthiyaṃ hi sirigutto ca garahadinno ca dve sahāyakā
ahesuṃ. Tesu sirigutto upāsako. Garahadinno niggaṇṭhasāvako. Taṃ
niggaṇṭhā abhikkhaṇaṃ evaṃ vadanti "tava sahāyakaṃ siriguttaṃ `kiṃ tvaṃ
samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamasi, tassa santike kiṃ labhissasīti vatvā,
yathā amhe upasaṅkamitvā amhākaṃ deyyadhammaṃ dassati, kiṃ evaṃ
ovadituṃ na vaṭṭatīti. Garahadinno tesaṃ vacanaṃ sutvā abhikkhaṇaṃ
gantvā ṭhitanisinnaṭṭhānādīsu siriguttaṃ evaṃ vadesi "samma kinte
samaṇena gotamena, taṃ upasaṅkamitvā kiṃ labhissasi, kinte mama ayye
upasaṅkamitvā tesaṃ dānaṃ dātuṃ na vaṭṭatīti. Sirigutto tassa kathaṃ
sutvāpi bahudivase tuṇhī hutvā nibbijjitvā ekadivasaṃ "samma tvaṃ
abhikkhaṇaṃ āgantvā maṃ ṭhitaṭṭhānādīsu evaṃ vadesi `samaṇaṃ gotamaṃ
upasaṅkamitvā kiṃ labhissasi, mama ayye upasaṅkamitvā tesaṃ dānaṃ
dehīti, kathehi tāva me, tava ayyā kiṃ jānantīti. "aho sāmi
mā evaṃ vadi, mama ayyānaṃ aññātannāma natthi, sabbaṃ
atītānāgatappaccuppannaṃ sabbaṃ kāyavacīmanokammaṃ `idaṃ bhavissati idaṃ na
bhavissatīti sabbaṃ bhabbābhabbaṃ jānantīti. "jānantīti vadesīti. "āma
vademīti. "yadi evaṃ, bhāriyante kataṃ ettakaṃ kālaṃ mayhaṃ etamatthaṃ
anācikkhantena, ajja mayā ayyānaṃ ñāṇānubhāvo ñāto, gaccha
Samma ayye mama vacanena nimantehīti. So niggaṇṭhānaṃ santikaṃ
gantvā te vanditvā "mayhaṃ sahāyako sirigutto svātanāya tumhe
nimantetīti āha. "siriguttena sāmaṃ tvaṃ vuttoti. "āma ayyāti. Te
haṭṭhatuṭṭhā hutvā "nipphannaṃ no kiccaṃ, siriguttassa amhesu
pasannakālato paṭṭhāya kā nāma sampatti amhākaṃ na bhavissatīti vadiṃsu.
Siriguttassāpi mahantaṃ nivesanaṃ. So tasmiṃ dvinnaṃ gehānaṃ antare ubhato
dīghaṃ āvāṭaṃ khanāpetvā gūthakalalassa pūrāpesi, bahiāvāṭe dvīsu
pariyantesu khānuke koṭṭāpetvā tesu rajjuyo bandhāpetvā
āsanānaṃ uparimapāde āvāṭassa purimapasse ṭhapāpetvā pacchimapāde
rajjukesu ṭhapāpesi "evaṃ nisinnakāleyeva avaṃsirā patissantīti
maññamāno, yathā āvāṭo na paññāyati; evaṃ āsanānaṃ upari
paccattharaṇāni dāpesi, mahantamahantā cāṭiyo dhovāpetvā
kadalipaṇṇehi ca pilotikāhi ca mukhāni bandhāpetvā tā tucchā eva
gehassa pacchābhāge bahiyāgubhattasitthasappiphāṇitapūvacuṇṇamakkhitā
katvā ṭhapāpesi. Garahadinno pātova tassa gharaṃ vegena gantvā
"ayyānaṃ sakkāro sajjitoti pucchi. "āma samma sajjitoti. "kahaṃ
panesoti. "etāsu ettakāsu cāṭīsu yāgu, ettakāsu bhattaṃ,
ettakāsu sappiphāṇitapūvādīni, āsanāni paññattānīti. So "sādhūti
vatvā gato. Tassa gatakāle pañcasatā niggaṇṭhā āgamiṃsu. Sirigutto
gehā nikkhamitvā pañcappatiṭṭhitena niggaṇṭhe vanditvā tesaṃ purato
añjaliṃ paggayha ṭhito cintesi "tumhe kira atītādibhedaṃ sabbaṃ
Jānātha, evaṃ tumhākaṃ upaṭṭhākena mayhaṃ kathitaṃ; sace sabbaṃ tumhe
jānātha, mayhaṃ gehaṃ mā pavisatha; mama gehaṃ paviṭṭhānaṃ hi vo neva yāgu
atthi na bhattādīni; sace ajānitvā pavisissatha, gūthaāvāṭe vo pātetvā
pothessāmīti; evaṃ cintetvā purisānaṃ saññaṃ adāsi "etesaṃ
nisīdanabhāvaṃ ñatvā pacchimapasse ṭhatvā āsanānaṃ upari paccattharaṇāni
apaneyyātha, mā tāni asucinā makkhiyiṃsūti. Atha niggaṇṭhe "ito etha
bhanteti āha. Niggaṇṭhā pavisitvā pattharitāsanesu nisīdituṃ ārabhiṃsu. Atha
ne manussā vadiṃsu "āgametha bhante, mā tāva nisīdathāti. "kiṃkāraṇāti.
"amhākaṃ gehaṃ paviṭṭhānaṃ ayyānaṃ vattaṃ ñatvā nisīdituṃ vaṭṭatīti. "kiṃ
kātuṃ vaṭṭati āvusoti. "attano attano pattāsanamūlesu ṭhatvā
sabbehi ekappahāreneva nisīdituṃ vaṭṭatīti. Idaṃ kira so "ekasmiṃ
āvāṭe patite, mā avasesā nisīdiṃsūti kāresi. Te "sādhūti vatvā
"imehi kathitakathaṃ amhehi kātuṃ vaṭṭatīti cintayiṃsu. Atha sabbe attano
attano pattāsanamūle paṭipāṭiyā aṭṭhaṃsu. Atha ne "bhante khippaṃ
ekappahāreneva nisīdathāti vatvā tesaṃ nisīdanabhāvaṃ ñatvā āsanānaṃ
upari paccattharaṇāni nīhariṃsu. Niggaṇṭhā ekappahāreneva nisinnā,
rajjūnaṃ upari ṭhapitā āsanapādā bhaṭṭhā. Niggaṇṭhā avaṃsirā āvāṭe
patiṃsu. Sirigutto, tesu patitesu, dvāraṃ pidahitvā uttiṇṇuttiṇṇe
"atītānāgatappaccuppannaṃ kasmā na jānāthāti daṇḍehi pothāpetvā
"ettakaṃ etesaṃ vaṭṭissatīti dvāraṃ vivarāpesi. Te nikkhamitvā
palāyituṃ ārabhiṃsu. Gamanamagge pana tesaṃ suddhāparikammakataṃ bhūmiṃ picchilaṃ
Kārāpesi. Te tattha asaṇṭhahitvā patite patite puna pothāpetvā
"alaṃ ettakaṃ tumhākanti uyyojesi. Te "nāsitamhā tayā, nāsitamhā
tayāti kandantā upaṭṭhākassa gehadvāraṃ agamaṃsu. Garahadinno
tesaṃ taṃ vippakāraṃ disvā kuddho "nāsitamhi siriguttena, hatthaṃ
pasāretvā vandantānaṃ cha devaloke yathāruciyā dātuṃ samatthe nāma
puññakkhettabhūte mama ayye pothāpetvā byasanaṃ pāpesīti
rājakulaṃ gantvā tassa kahāpaṇasahassaṃ daṇḍaṃ kāresi. Athassa rājā
sāsanaṃ pesesi. So gantvā rājānaṃ vanditvā "deva upaparikkhitvā
daṇḍaṃ gaṇhissatha, mā anupaparikkhitvāti āha. "upaparikkhitvā
gaṇhissāmīti. "sādhu deva, tenahi gaṇhāhīti. "tenahi bhaṇāhīti. "deva
mayhaṃ sahāyako niggaṇṭhasāvako maṃ upasaṅkamitvā ṭhitanisinnaṭṭhānādīsu
abhiṇhaṃ evaṃ vadesi `samma kinte samaṇena gotamena, taṃ upasaṅkamitvā
kiṃ labhissatīti idaṃ ādiṃ katvā sirigutto sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocetvā
"deva sace imasmiṃ kāraṇe daṇḍaṃ gahetuṃ yuttaṃ, gaṇhathāti. Rājā
garahadinnaṃ oloketvā "saccaṃ kira te evaṃ vuttanti āha. "saccaṃ
devāti. "tvaṃ ettakampi ajānante `satthāroti gahetvā vicaranto
`sabbaṃ jānantīti kiṃkāraṇā tathāgatasāvakassa kathesi, tayā āropitadaṇḍo
tuyhameva hotūti. Evaṃ sveva daṇḍaṃ pāpito, tasseva kulupakā
pothetvā nīhaṭā.
So taṃ kujjhitvā tato paṭṭhāya aḍḍhamāsamattaṃ siriguttena
saddhiṃ akathetvā cintesi "evaṃ vicarituṃ mayhaṃ ayuttaṃ, 1- etassa
@Footnote: 1. Sī. Yu. nāgghati.
Kulupakānaṃpi mayā byasanaṃ kātuṃ vaṭṭatīti siriguttaṃ upasaṅkamitvā āha
"sahāya siriguttāti. "kiṃ sammāti. "ñātisuhajjānaṃ nāma kalahopi
hoti vivādopi, tvaṃ kiñci na kathesi, kasmā evaṃ karosīti. "samma
tava mayā saddhiṃ akathanato na kathemi, yaṃ kataṃ, katameva taṃ; na mayaṃ mettiṃ
bhindissāmāti.
Tato paṭṭhāya ubhopi ekaṭṭhāne tiṭṭhanti nisīdanti. Athekadivasaṃ
sirigutto garahadinnaṃ āha "kinte niggaṇṭhehi, te upasaṅkamitvā
kiṃ labhissasi, mama satthāraṃ upasaṅkamituṃ vā ayyānaṃ dānaṃ dātuṃ vā
kinte na vaṭṭatīti. Sopi etameva paccāsiṃsati, tenassa kaṇḍuvaṇaṭṭhāne
nakhena vilekhitaṃ viya ahosi. Sopi siriguttaṃ "tava satthā kiṃ
jānātīti pucchi. "ambho mā evaṃ vada, satthu me ajānitabbaṃ nāma
natthi; atītādibhedaṃ sabbaṃ jānāti, soḷasahākārehi sattānaṃ cittaṃ
paricchindatīti. "evaṃ na jānāmi, kasmā mayhaṃ ettakaṃ kālaṃ na kathesi;
tenahi gaccha, satthāraṃ svātanāya nimantehi, bhojessāmi, pañcahi
bhikkhusatehi saddhiṃ mama bhikkhaṃ gaṇhituṃ vadehīti. Sirigutto satthāraṃ
upasaṅkamitvā vanditvā evamāha "bhante mama sahāyako garahadinno
tumhe nimantāpeti, pañcahi kira bhikkhusatehi saddhiṃ sve tassa bhikkhaṃ
gaṇhatha; purimadivase kho pana tassa kulupakānaṃ mayā idaṃ nāma kataṃ, mayā
katassa paṭikkaraṇaṃpi na jānāmi, tumhākaṃ suddhacittena bhikkhaṃ dātukāmataṃpi
na jānāmi, āvajjetvā, yuttañce, adhivāsetha, no ce mā
adhivāsayitthāti. Satthā "kiṃ nu kho so amhākaṃ dātukāmoti
Āvajjetvā addasa "dvinnaṃ gehānaṃ antare mahantaṃ āvāṭaṃ
khanāpetvā asītisakaṭamattāni khadīradārūni āharāpetvā pūretvā
aggiṃ datvā amhe aṅgāraāvāṭe pātetvā niggaṇhitukāmoti,
puna āvajjesi "kinnu kho tattha gatappaccayā attho atthi natthīti,
tato idaṃ addasa "ahaṃ aṅgāraāvāṭe pādaṃ pasāressāmi, taṃ
paṭicchādetvā ṭhapitakilañjaṃ antaradhāyissati, aṅgārakāsuṃ bhinditvā
cakkamattaṃ mahāpadumaṃ uṭṭhahissati, athāhaṃ padumakaṇṇikaṃ akkamanto
gantvā āsane nisīdissāmi, pañcasatāpi bhikkhū tatheva gantvā
nisīdissanti; mahājano sannipatissati, ahaṃ tasmiṃ samāgame dvīhi
gāthāhi anumodanaṃ karissāmi, anumodanāpariyosāne caturāsītiyā
pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo bhavissati, sirigutto ca garahadinno ca
sotāpannā bhavissanti, attano dhanarāsiṃ sāsane vikkirissanti; imaṃ
kulaputtaṃ nissāya mayā gantuṃ vaṭṭatīti bhikkhaṃ adhivāsesi. Sirigutto
satthu adhivāsanaṃ viditvā garahadinnassa ārocetvā "lokajeṭṭhassa
sakkāraṃ karohīti āha. Garahadinno "idānissa kattabbayuttakaṃ
jānissāmīti dvinnaṃ gehānaṃ antare mahantaṃ āvāṭaṃ khanāpetvā
asītisakaṭāni 1- khadīradārūni āharāpetvā [2]- aggiṃ datvā sabbarattiṃ
dhūmāpetvā khadīraṅgārarāsiṃ kāretvā āvāṭamatthake rukkhapadarāni
ṭhapetvā kilañjena paṭicchādetvā gomayena limpāpetvā ekena
passena dubbaladaṇḍake attharitvā gamanamaggaṃ kāresi "evaṃ
@Footnote: 1. Sī. Yu. asītisakaṭamattāni. 2. Sī. Yu. etthantare "pūretvāti atthi.
Akkantakkantakāle daṇḍakesu bhaggesu, parivattitvā aṅgārakāsuyaṃ patissantīti
maññamāno, gehapacchābhāge siriguttena ṭhapitaniyāmeneva cāṭiyo
ṭhapāpesi, āsanānipi tatheva paññāpesi. Sirigutto pātova tassa
gehaṃ gantvā "kato te samma sakkāroti āha. "āma sammāti.
"kahaṃ panesoti. "ehi, passāmāti sabbaṃ siriguttena dassitaniyāmeneva
dassesi. Sirigutto "sādhu sammāti āha. Mahājano sannipati.
Micchādiṭṭhikena hi nimantite satthari, mahanto sannipāto hoti.
Micchādiṭṭhikāpi "samaṇassa gotamassa vippakāraṃ passissāmāti sannipatanti.
Sammādiṭṭhikāpi "ajja satthā mahādhammadesanaṃ desessati, buddhavisayaṃ
buddhalīḷhaṃ upadhāressāmāti sannipatanti. Punadivase satthā pañcahi
bhikkhusatehi saddhiṃ garahadinnassa gehadvāraṃ agamāsi. So gehā
nikkhamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā purato añjaliṃ paggayha ṭhito
cintesi "bhante `tumhe kira atītādibhedaṃ sabbaṃ jānātha, sattānaṃ
soḷasahākārehi cittaṃ paricchindathāti evaṃ tumhākaṃ upaṭṭhākena mayhaṃ
kathitaṃ; sace jānātha, 1- mayhaṃ gehaṃ mā pavisatha, paviṭṭhānaṃ hi vo neva
yāgu atthi na bhattādīni, sabbe kho pana tumhe aṅgārakāsuyaṃ pātetvā
niggaṇhissāmīti; evaṃ cintetvā satthu pattaṃ gahetvā "ito etu
bhagavāti vatvā "bhante amhākaṃ gehaṃ āgatānaṃ vattaṃ ñatvā āgantuṃ
vaṭṭatīti āha. "kiṃ kātuṃ vaṭṭati āvusoti. "ekekassa pavisitvā
purato gantvā nisinnakāle pacchā aññena āgantuṃ vaṭṭatīti.
@Footnote: 1. Sī. Ma. sace na jānātha.
Evaṃ kirassa ahosi "purato gacchantaṃ aṅgārakāsuyaṃ patitaṃ disvā
avasesā nāgacchissanti, ekekameva pātetvā niggaṇhissāmīti.
Satthā "sādhūti vatvā ekakova pāvisi. Garahadinno aṅgārakāsuṃ
patvā apasakkitvā ṭhito "purato yātha bhanteti āha. Atha satthā
aṅgārakāsumatthake pādaṃ pasāresi, kilañjaṃ antaradhāyi, aṅgārakāsuṃ
bhinditvā cakkamattāni padumāni uṭṭhahiṃsu. Satthā padumakaṇṇikā
akkamanto gantvā paññattabuddhāsane nisīdi. Bhikkhūpi tatheva gantvā
āsane nisīdiṃsu. Garahadinnassa kāyato ḍāho uṭṭhahi. So vegena
gantvā siriguttaṃ upasaṅkamitvā "sāmi tāṇaṃ me hohīti āha.
"kimetanti. "pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ gehe yāgu vā bhattādīni vā
natthi, kiṃ nu kho karomīti. "kiṃ pana tayā katanti. "ahaṃ dvinnaṃ gehānaṃ
antare mahantaṃ āvāṭaṃ aṅgārapūraṃ kāresiṃ `tattha pātetvā
niggaṇhissāmīti; atha naṃ bhinditvā mahāpadumāni uṭṭhahiṃsu, sabbe
padumakaṇṇikā akkamitvā gantvā paññattāsane nisinnā, idāni
kiṃ karomīti. "nanu tvaṃ idāneva mayhaṃ `ettakā cāṭiyo yāguyā
ettakā bhattādīnanti dassesīti. "musā taṃ sāmi, tucchāva cāṭiyoti.
"hotu, gaccha, tāsu cāṭīsu yāguādīni olokehīti. Taṃkhaṇaññeva tena
yāsu cāṭīsu yāgu vuttā, tā yāguyā pūriṃsu, yāsu bhattādīni vuttāni,
tā bhattādīnaṃ paripuṇṇāva ahesuṃ. Taṃ sampattiṃ disvā garahadinnassa
sarīraṃ pītipāmojjena pūritaṃ, cittaṃ pasannaṃ. So sakkaccaṃ buddhappamukhaṃ
bhikkhusaṅghaṃ parivisitvā katabhattakiccassa satthuno anumodanaṃ
Kāretukāmo pattaṃ gaṇhi. Satthā anumodanaṃ karonto "ime sattā
paññācakkhuno abhāveneva mama sāvakānaṃ buddhasāsanassa ca guṇaṃ na
jānanti, paññācakkhuvirahitā andhā nāma, paññavanto sacakkhukā
nāmāti vatvā imā gāthā abhāsi
"yathā saṅkāradhānasmiṃ ujjhitasmiṃ mahāpathe
padumaṃ tattha jāyetha sucigandhaṃ manoramaṃ
evaṃ saṅkārabhūtesu andhabhūte puthujjane
atirocati paññāya sammāsambuddhasāvakoti.
Tattha "saṅkāradhānasminti: saṅkāraṭṭhānasmiṃ, kacavararāsimhīti
attho. Ujjhitasmiṃ mahāpatheti: mahāmagge chaḍḍitasmiṃ. Sucigandhanti:
surabhigandhaṃ. Manoramanti: mano ettha ramatīti manoramaṃ. Saṅkārabhūtesūti:
saṅkāramivabhūtesu. Puthujjaneti: puthūnaṃ kilesānaṃ jananato
evaṃladdhanāme lokiyamahājane. Idaṃ vuttaṃ hoti; yathā nāma mahāpathe
chaḍḍite saṅkāradhānasmiṃ asucijegucchapaṭikkūlepi sucigandhaṃ padumaṃ
jāyetha, taṃ rājarājamahāmattādīnaṃ manoramaṃ piyaṃ manāpaṃ uparimatthake
patiṭṭhānārahameva bhaveyya; evameva saṅkārabhūtesupi puthujjanesu
jātesu, nippaññassa mahājanassa acakkhukassa antare nibbattopi
attano paññābalena kāmesu ādīnavaṃ nekkhamme ca ānisaṃsaṃ
disvā nikkhamitvā pabbajito pabbajjāmattenapi tato uttariṃ
sīlasamādhippaññāvimuttivimuttiñāṇadassanāni āropetvāpi
sammāsambuddhasāvako khīṇāsavo bhikkhu andhabhūte puthujjane atikkamitvā
Virocati sobhatīti.
Desanāvasāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo
ahosi. Garahadinno ca sirigutto ca sotāpattiphalaṃ pāpuṇiṃsu. Te
sabbaṃ attano dhanaṃ buddhasāsane vippakkiriṃsu. Satthā uṭṭhāyāsanā
vihāraṃ agamāsi.
Bhikkhū sāyaṇhasamaye dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ "aho
acchariyā buddhaguṇā nāma, tathārūpaṃ nāma khadīraṅgārarāsiṃ bhinditvā
padumāni uṭṭhahiṃsūti. Satthā āgantvā "kāya nuttha bhikkhave etarahi
kathāya sannisinnāti pucchitvā, "imāya nāmāti vutte, "anacchariyaṃ
bhikkhave, yaṃ mama etarahi buddhabhūtassa aṅgārarāsito padumāni
uṭṭhitāni, tāni pubbe padesañāṇe vattamānassa bodhisattabhūtassāpi
me uṭṭhahiṃsūti vatvā "kadā bhante, ācikkhatha noti tehi yācito,
atītaṃ āharitvā
"kāmaṃ patāmi nirayaṃ uddhaṃpādo 1- avaṃsiro
nānariyaṃ karissāmi; handa piṇḍaṃ paṭiggahāti
imaṃ khadīraṅgārajātakaṃ 2- vitthāretvā kathesīti.
Garahadinnavatthu.
Pupphavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
Catuttho vaggo.
---------
@Footnote: 1. uddhapādotipi atthi. 2. khu. jā. eka. 27/13. tadaṭṭhakathā 1/338.
The Pali Atthakatha in Roman Book 20 page 64-99.
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_rm.php?B=20&A=1324
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=20&A=1324
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=25&i=14
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=25&A=395
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=25&A=385
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=25&A=385
Contents of The Tipitaka Volume 25
http://84000.org/tipitaka/read/?index_25
        |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]