|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
ekamantaṃ nisīdiṃsu. Atha nesaṃ satthā anupubbīkathaṃ kathesi. Desanāvasāne
kukkuṭamitto saddhiṃ puttehi ceva suṇisāhi ca attapañcadasamo
sotāpattiphale patiṭṭhahi. Satthā piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ vihāraṃ
agamāsi. Atha naṃ ānandatthero pucchi "ajja bhante kahaṃ gamitthāti.
"kukkuṭamittassa santikaṃ ānandāti. "pāṇātipātakammassa vo bhante
akārako katoti. "āma ānanda, so attapañcadasamo acalasaddhāya
patiṭṭhāya tīsu ratanesu nikkaṅkho hutvā pāṇātipātakammassa akārako
jātoti. Bhikkhū āhaṃsu "nanu bhante bhariyāpissa atthīti. "āma bhikkhave,
sā kulagehe kumārikāva hutvā sotāpattiphalaṃ pattāti. Bhikkhū
kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ "kukkuṭamittassa kira bhariyā kumārikakāleyeva
sotāpattiphalaṃ patvā tassa gehaṃ gantvā satta putte labhi, sā
ettakaṃ kālaṃ sāmikena `dhanuṃ āhara sare āhara sattiṃ āhara
sūlaṃ āhara jālaṃ āharāti vuccamānā tāni adāsi, so tāya
dinnāni ādāya gantvā pāṇātipātaṃ karoti, 2- kiṃ nu kho
sotāpannāpi pāṇātipātaṃ karontīti. Satthā āgantvā "kāya nuttha
bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti pucchitvā, "imāya nāmāti
vutte, "na bhikkhave sotāpannā pāṇātipātaṃ karonti, sā pana
"sāmikassa vacanaṃ karomīti tathā akāsi, `idaṃ gahetvā esa gantvā
@Footnote: 1. muducittatanti padena bhavitabbaṃ. 2. akāsīti. yuttataraṃ.
Pāṇātipātaṃ karotūti tassā cittaṃ natthi; pāṇitalasmiṃ hi vaṇe
asati visaṃ gaṇhantassa taṃ visaṃ anuḍahituṃ na sakkoti; evameva
akusalacetanāya abhāvena pāpaṃ akarontassa dhanuādīni nīharitvā
dadatopi pāpaṃ nāma na hotīti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ
desento imaṃ gāthamāha
"pāṇimhi ce vaṇo nāssa, hareyya pāṇinā visaṃ,
nābbaṇaṃ visamanveti natthi pāpaṃ akubbatoti.
Tattha nāssāti: na bhaveyya. Hareyyāti: harituṃ sakkuṇeyya.
Kiṃkāraṇā? yasmā nābbaṇaṃ visamanveti. Abbaṇaṃ hi pāṇiṃ
Visaṃ anvetuṃ na sakkoti; evameva dhanuādīni nīharitvā dentassāpi
akusalacetanāya abhāvena pāpaṃ akubbato pāpaṃ nāma natthi, abbaṇaṃ
hi pāṇiṃ visaṃ viya nāssa cittaṃ pāpaṃ anugacchatīti.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu.
Aparena samayena bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ "ko nu kho
kukkuṭamittassa saputtassa sasuṇisassa sotāpattimaggassa upanissayo,
kena kāraṇena esa nesādakule nibbattoti. Satthā āgantvā
"kāya nuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti pucchitvā, "imāya
nāmāti vutte, "bhikkhave atīte kassapadasabalassa dhātucetiyaṃ
saṃvidahantā evamāhaṃsu `kiṃ nu kho imassa cetiyassa mattikā bhavissati,
kiṃ udakanti. Atha nesaṃ etadahosi `haritālamanosilā mattikā bhavissati,
tilatelaṃ udakanti. Te haritālamanosilā koṭṭetvā tilatelena
Saṃsanditvā iṭṭhakāya ghaṭetvā suvaṇṇena khacitvā anto ciniṃsu. Bahimukhe
pana ekaghanasuvaṇṇiṭṭhakāva ahesuṃ. Ekekā satasahassagghanikā
ahosi. Te, yāva dhātunidhānā cetiye niṭṭhite, cintayiṃsu
`dhātunidhānakāle bahunā dhanena attho, kannu kho jeṭṭhakaṃ
karomāti. Atheko gāmavāsī seṭṭhī `ahaṃ jeṭṭhako bhavissāmīti
dhātunidhānaṭṭhāne ekaṃ hiraññakoṭiṃ pakkhipi. Taṃ disvā raṭṭhavāsino
`ayaṃ nagaraseṭṭhī dhanameva saṃharati, evarūpe cetiye jeṭṭhako bhavituṃ
na sakkoti, gāmavāsī pana koṭidhanaṃ pakkhipitvā jeṭṭhakova jātoti
ujjhāyiṃsu. So tesaṃ kathaṃ sutvā `ahaṃ dve koṭiyo datvā jeṭṭhako
bhavissāmīti dve koṭiyo adāsi. Itaro `ahameva jeṭṭhako bhavissāmīti
tisso koṭiyo adāsi. Evaṃ vaḍḍhetvā, nagaravāsī aṭṭha koṭiyo
adāsi. Gāmavāsino pana gehe navakoṭidhanameva atthi, nagaravāsino
cattāḷīsakoṭidhanaṃ; tasmā gāmavāsī cintesi `sacāhaṃ nava koṭiyo
dassāmi, ayaṃ `dasa koṭiyo dassāmīti vakkhati, atha me niddhanabhāvo
paññāyissatīti. So evamāha `ahaṃ ettakaṃ dhanaṃ dassāmi, saputtadāro ca
cetiyassa dāso bhavissāmīti satta putte satta suṇisāyo bhariyañca
gahetvā attanā saddhiṃ cetiyassa niyyādesi. Raṭṭhavāsino `dhanaṃ
nāma sakkā uppādetuṃ, ayampana saputtadāro attānaṃ niyyādesi,
ayameva jeṭṭhako hotūti taṃ jeṭṭhakaṃ kariṃsu. Iti te soḷasapi janā
cetiyassa dāsā ahesuṃ. Raṭṭhavāsino pana te bhujisse kariṃsu. 1- Evaṃ
@Footnote: 1. Sī. Yu. akaṃsu.
Santepi cetiyameva paṭijaggitvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cutā
devaloke nibbattiṃsu. Tesu ekaṃ buddhantaraṃ devaloke vasantesu
imasmiṃ buddhuppāde bhariyā tato cavitvā rājagahe seṭṭhino dhītā
hutvā nibbatti. Sā kumārikāva hutvā sotāpattiphalaṃ pāpuṇi.
Adiṭṭhasaccassa pana paṭisandhi nāma bhāriyāti tassā sāmiko
samparivattamāno gantvā nesādakule nibbatti. Tassa saha dassaneneva
seṭṭhidhītaraṃ pubbasineho ajjhotthari. Vuttampi cetaṃ
"pubbeva sannivāsena paccuppannahitena vā
evantaṃ jāyate pemaṃ uppalaṃva yathodaketi.
Sā pubbasinehena nesādakulaṃ agamāsi. Puttāpissā devalokā
cavitvā tassāeva kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhiṃsu. Suṇisāyopissā
tattha tattha nibbattitvā vayappattā tesaṃyeva gehaṃ agamaṃsu. Evaṃ
te sabbepi tadā cetiyaṃ paṭijaggitvā tassa kammassānubhāvena
sotāpattiphalaṃ pattāti.
Kukkuṭamittavatthu.
------------
9. Kokasunakhaluddakavatthu. (103)
"yo appaduṭṭhassa narassa dussatīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā
jetavane viharanto kokannāma sunakhaluddakaṃ ārabbha kathesi.
So kira ekadivasaṃ pubbaṇhasamaye dhanuṃ ādāya sunakhaparivuto
araññaṃ gacchanto antarāmagge ekaṃ piṇḍacārikaṃ bhikkhuṃ piṇḍāya
carantaṃ disvā kujjhitvā "kāḷakaṇṇi me diṭṭho, ajja kiñci
na labhissāmīti cintento pakkāmi. Theropi gāme piṇḍāya caritvā
katabhattakicco puna vihāraṃ pāyāsi. 1- Itaropi araññe vicaritvā
kiñci alabhitvā paccāgacchanto puna theraṃ disvā "ajjāhaṃ imaṃ
kāḷakaṇṇiṃ disvā araññaṃ gato kiñci na labhiṃ, idāni me punapi
abhimukho jāto, sunakhehi naṃ khādāpessāmīti saññaṃ datvā sunakhe
vissajjesi. Thero "mā evaṃ kari upāsakāti yāci. So "ajjāhaṃ
tava sammukhībhūtattā kiñci nālatthaṃ, punapi me sammukhībhāvaṃ āgatosi,
khādāpessāmi tanti vatvā sunakhe uyyojesi. Thero vegena ekaṃ
rukkhaṃ abhiruhitvā purisappamāṇe ṭhāne nisīdi. Sunakhā rukkhaṃ parivārayiṃsu.
Koko gantvā "rukkhaṃ abhiruhatopi te mokkho natthīti saratuṇḍena
therassa pādatale vijjhi. Thero "mā evaṃ karohīti yāciyeva. Itaro tassa
yācanaṃ anādayitvā punappunaṃ vijjhiyeva. Thero, ekasmiṃ pādatale
vijjhiyamāne, taṃ ukkhipitvā dutiyaṃ olambeti. Tasmiṃpi vijjhiyamāne taṃ
ukkhipati. Evamassa so yācanaṃ anādayitvā dvepi pādatalāni
@Footnote: 1. Sī. Yu. pāvisi.
Vijjhiyeva. Therassa sarīraṃ ukkāhi ādittaṃ viya ahosi. So
vedanānuvattī hutvā satiṃ paccupaṭṭhāpetuṃ nāsakkhi; pārutacīvaraṃ
bhassantaṃpi na sallakkhesi. Taṃ patamānaṃ kokaṃ sīsato paṭṭhāya
parikkhipantameva pati. Sunakhā "thero patitoti saññāya cīvarantaraṃ
pavisitvā attano sāmikaṃ luñcitvā khādantā aṭṭhimattāvasesaṃ kariṃsu.
Sunakhā cīvarantarato nikkhamitvā bahi aṭṭhaṃsu. Atha nesaṃ thero ekaṃ
sukkhadaṇḍakaṃ bhañjitvā khipi. Sunakhā theraṃ disvā "sāmikova amhehi
khāditoti ñatvā araññaṃ pavisiṃsu. Thero kukkuccaṃ uppādesi "mama
cīvarantaraṃ pavisitvā esa naṭṭho, arogaṃ nu kho me sīlanti. So rukkhā
otaritvā satthu santikaṃ gantvā ādito paṭṭhāya taṃ pavattiṃ ārocetvā
"bhante mama cīvaraṃ nissāya so upāsako naṭṭho, kacci me arogaṃ sīlaṃ,
kacci me atthi samaṇabhāvoti pucchi. Satthā tassa vacanaṃ sutvā
"bhikkhu arogaṃ tava sīlaṃ, atthi te samaṇabhāvo: so appaduṭṭhassa
padussitvā vināsaṃ patto, na kevalañca idāneva, atītepi appaduṭṭhānaṃ
padussitvā vināsaṃ pattoyevāti vatvā tamatthaṃ pakāsento atītaṃ
āhari:
"atīte kira eko vejjo vejjakammatthāya gāmaṃ vicaritvā
kiñci kammaṃ alabhitvā chātajjhatto nikkhamitvā gāmadvāre sambahule
kumārake kīḷante disvā `ime sappena ḍaṃsāpetvā tikicchitvā
āhāraṃ labhissāmīti ekasmiṃ rukkhabile sīsaṃ nīharitvā nipannaṃ
sappaṃ dassetvā `ambho kumārakā esa sālikapotako, gaṇhatha
Nanti āha. Atheko kumārako sappaṃ gīvāyaṃ daḷhaṃ gahetvā nīharitvā
tassa sappabhāvaṃ ñatvā viravanto avidūre ṭhitassa vejjassa matthake
khipi. Sappo vejjassa khandhaṭṭhikaṃ parikkhipitvā daḷhaṃ ḍaṃsitvā
tattheva jīvitakkhayaṃ pāpesi. Evamesa [koko sunakhaluddako] pubbepi
appaduṭṭhassa padussitvā vināsaṃ pattoyevāti.
Satthā imaṃ atītaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento
imaṃ gāthamāha
"yo appaduṭṭhassa narassa dussati
suddhassa posassa anaṅgaṇassa,
tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ
sukhumo rajo paṭivātaṃva khittoti.
Tattha appaduṭṭhassāti attano vā sabbasattānaṃ vā
appaduṭṭhassa. Narassāti: sattassa. Dussatīti: aparajjhati. Suddhassāti:
niraparādhasseva. Posassāti idampi aparenākārena sattādhivacanameva.
Anaṅgaṇassāti: nikkilesassa. Paccetīti: paṭieti. Paṭivātanti:
yathā ekena purisena paṭivāte ṭhitaṃ paharitukāmatāya khitto sukhumo
rajo tameva purisaṃ pacceti tasseva upari patati; evameva yo puggalo
appaduṭṭhassa purisassa pāṇippahārādīni dadanto padussati tameva
bālaṃ diṭṭheva dhamme samparāye vā nirayādīsu vipaccamānaṃ taṃ pāpaṃ
vipākadukkhavasena paccetīti attho.
Desanāvasāne so bhikkhu arahatte patiṭṭhahi. Sampattaparisāyapi
sātthikā dhammadesanā ahosīti.
Kokasunakhaluddakavatthu.
------------
10. Maṇikārakulupakatissattheravatthu. (104)
"gabbhameke uppajjantīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane
viharanto maṇikārakulupakaṃ tissattheraṃ ārabbha kathesi.
So kira thero ekassa maṇikārassa kule dvādasa vassāni
bhuñji. Tasmiṃ kule jāyapatikā mātāpituṭṭhāne ṭhatvā theraṃ paṭijaggiṃsu.
Athekadivasaṃ [so] maṇikāro therassa purato maṃsaṃ chindanto nisinno
hoti. Tasmiṃ khaṇe rājā pasenadikosalo ekaṃ maṇiratanaṃ "imaṃ
dhovitvā vijjhitvā pahiṇatūti pesesi. Maṇikāro salohiteneva
hatthena taṃ paṭiggahetvā peḷāya upari ṭhapetvā hatthadhovanatthaṃ
anto pāvisi. Tasmiṃ pana gehe posāvaniyakoñcasakuṇo atthi.
So lohitagandhena maṃsasaññāya taṃ maṇiṃ, therassa passantasseva, gili
maṇikāro āgantvā maṇiṃ apassanto "maṇi vo gahitoti bhariyañca
dhītarañca puttañca paṭipāṭiyā pucchitvā, tehi "na gaṇhāmāti.
Vutte, "therena gahito bhavissatīti cintetvā bhariyāya saddhiṃ mantesi
"therena gahito bhavissatīti. "sāmi mā evaṃ avaca, ettakaṃ kālaṃ
Mayā therassa kiñci vajjaṃ na diṭṭhapubbaṃ, na so maṇiṃ gaṇhātīti.
Maṇikāro theraṃ pucchi "bhante imasmiṃ ṭhāne maṇiratanaṃ tumhehi
gahitanti. "na gaṇhāmi upāsakāti. "bhante idha añño natthi,
tumhehiyeva gahito bhavissati, detha me maṇiratananti. So, tasmiṃ
asampaṭicchante, puna bhariyaṃ āha "thereneva maṇi gahito, pīḷetvā
naṃ pucchissāmīti. "sāmi mā no nāsehi, varaṃ amhehi dāsabyaṃ 1-
upagantuṃ, na ca evarūpaṃ theraṃ vattunti. So "sabbeva mayaṃ dāsabyaṃ
upagacchantā maṇiṃ na agghāmāti rajjuṃ gahetvā therassa sīsaṃ
veṭhetvā daṇḍakena ghaṭṭesi. Therassa sīsato ca kaṇṇanāsāhi ca lohitaṃ
pagghari. Akkhīni nikkhamanākārappattāni ahesuṃ. So vedanāppatto
bhūmiyaṃ pati. Koñco lohitagandhena āgantvā lohitaṃ pivati. 2-
Atha naṃ maṇikāro there uppannakodhavegena "tvaṃ kiṃ karosīti pādena
paharitvā khipi. So ekappahāreneva maritvā parivattamāno pati.
Thero taṃ disvā "upāsaka sīsaveṭhanaṃ tāva me sithilaṃ katvā imaṃ
koñcaṃ olokehi, mato vā no vāti. Atha naṃ so āha "eso
viya tvaṃpi marissasīti. 3- "upāsaka iminā [so] maṇi gilito, sace
ayaṃ na marissati, na te ahaṃ marantopi maṇiṃ ācikkhissanti. So
tassa udaraṃ phāletvā maṇiṃ disvā pavedhanto saṃviggamānaso therassa
pādamūle nipajjitvā "khamatha me bhante, ajānantena mayā katanti
@Footnote: 1. Sī. Yu. dāsattaṃ. 2. Sī. Yu. pivi. 3. Sī. Yu. marāhīti.
Āha. "upāsaka neva tuyhaṃ doso atthi, na mayhaṃ, vaṭṭasseva 1-
doso, khamāmi teti. "bhante sace me khamatha, pakatiniyāmeneva me
gehe nisīditvā bhikkhaṃ gaṇhathāti. "upāsaka nadānāhaṃ ito paṭṭhāya
paresaṃ gehassa antochadanaṃ pavisissāmi, antogehappavesanasseva
hi ayaṃ doso, ito paṭṭhāya pādesu vahantesu gehadvāre ṭhitova
bhikkhaṃ gaṇhissāmīti vatvā dhūtaṅgaṃ samādāya imaṃ gāthamāha
"paccati munino bhattaṃ thokaṃ thokaṃ kule kule,
piṇḍikāya carissāmi, atthi jaṅghabalaṃ mamāti. 2-
Imañca pana vatvā thero teneva byādhinā nacirasseva parinibbāyi.
Koñco maṇikārassa bhariyāya kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi. Maṇikāro
kālaṃ katvā niraye nibbatti. Maṇikārassa bhariyā there muducittatāya
kālaṃ katvā devaloke nibbatti. Bhikkhū satthāraṃ tesaṃ abhisamparāyaṃ
pucchiṃsu. Satthā "bhikkhave idhekacce gabbhe nibbattanti, ekacce
pāpakārino niraye nibbattanti, ekacce katakalyāṇā devaloke
nibbattanti, anāsavā pana parinibbāyantīti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā
dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha
"gabbhameke uppajjanti, nirayaṃ pāpakammino,
saggaṃ sugatino yanti, parinibbanti anāsavāti.
Tattha gabbhanti: idha manussagabbhova adhippeto. Sesamettha
uttānatthamevāti.
@Footnote: 1. Sī. Yu. vaṭṭassevesa. 2. khu. thera. 26/307.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Maṇikārakulupakatissattheravatthu.
--------------
11. Tayojanavatthu. (105)
"na antalikkhe na samuddamajjheti imaṃ dhammadesanaṃ satthā
jetavane viharanto tayo jane ārabbha kathesi.
Satthari kira jetavane viharante sambahulā bhikkhū satthu
dassanatthāya āgacchantā ekaṃ gāmaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Gāmavāsino
tesaṃ patte ādāya āsanasālāyaṃ nisīdāpetvā yāgukhajjakaṃ datvā
piṇḍapātavelaṃ āgamayamānā dhammaṃ suṇantā nisīdiṃsu. Tasmiṃ khaṇe
bhattaṃ pacitvā sūpabyañjane pacamānāya 1- ekissā itthiyā uddhanato
aggijālā uṭṭhahitvā chadanaṃ gaṇhi. Tato ekaṃ tiṇakaraḷaṃ uṭṭhahitvā
jhāyamānaṃ ākāsaṃ pakkhandi. Tasmiṃ khaṇe eko kāko ākāsena
gacchanto tattha gīvaṃ pavesetvā tiṇavallipaliveṭhito jhāyitvā
gāmamajjhe pati. Bhikkhū taṃ disvā "aho bhāriyaṃ kammaṃ, passathāvuso
kākena pattaṃ vippakāraṃ, iminā katakammaṃ aññatra satthārā ko
jānissati, satthāramassa kammaṃ pucchissāmāti cintetvā pakkamiṃsu.
Aparesaṃ 2- bhikkhūnaṃ satthu dassanatthāya nāvaṃ abhiruyha gacchantānaṃ
@Footnote: 1. Sī. Yu. sūpabyañjanaṃ dhūpayamānāYu. 2. Sī. Yu. aparesampi.
Nāvā samuddamajjhe niccalā va aṭṭhāsi. Manussā "kāḷakaṇṇinā ettha
bhavitabbanti salākaṃ vicāresuṃ. Nāvikassa ca bhariyā paṭhamavaye ṭhitā
dassanīyā, salākā tassā pāpuṇi. "salākaṃ puna vicārethāti vatvā
yāvatatiyaṃ vicārayiṃsu. Tikkhattumpi tassāyeva pāpuṇi. Manussā "kiṃ
sāmīti nāvikassa mukhaṃ olokesuṃ. Nāviko "na sakkā etissā
atthāya mahājanaṃ nāsetuṃ, udake naṃ khipathāti āha. Sā gahetvā
udake khipiyamānā maraṇabhayatajjitā mahāviravamakāsi. Taṃ sutvā
nāviko "ko attho imissā ābharaṇehi naṭṭhehi, sabbābharaṇāni
omuñcitvā ekaṃ pilotikaṃ nivāsāpetvā chaḍḍetha naṃ, ahampanetaṃ
udakapiṭṭhe palvamānaṃ 1- daṭṭhuṃ na sakkhissāmi; tasmā yathā naṃ ahaṃ
na passāmi; evaṃ vālukakuṭaṃ gīvāyaṃ bandhitvā samudde khipathāti.
Te tathā kariṃsu. Tampi patitaṭṭhāneyeva macchakacchapā vilumpiṃsu. Bhikkhū
taṃ pavattiṃ sutvā "satthāraṃ ṭhapetvā ko añño etissā itthiyā
kammaṃ jānissati, satthāramassā kammaṃ pucchissāmāti icchitaṭṭhānaṃ
patvā nāvāto oruyha pakkamiṃsu.
Aparepi satta bhikkhū paccantato satthāraṃ dassanatthāya gacchantā
sāyaṃ ekaṃ vihāraṃ pavisitvā vasanaṭṭhānaṃ pucchiṃsu. Ekasmiñca leṇe
satta mañcā honti, tesaṃ tadeva labhitvā tattha nipannānaṃ,
rattibhāge kūṭāgāramatto pāsāṇo pavaṭṭamāno āgantvā
leṇadvāraṃ pidahi. Nevāsikā bhikkhū "mayaṃ imaṃ leṇaṃ āgantukabhikkhūnaṃ
@Footnote: 1. Yu. maramānaṃ.
Pāpayimhā, ayañca mahāpāsāṇo leṇadvāraṃ pidahanto aṭṭhāsi,
apanessāma nanti samantā sattahi gāmehi manusse sannipātetvā
taṃ vāyamantāpi ṭhānā cāletuṃ nāsakkhiṃsu. Anto paviṭṭhabhikkhūpi
vāyamiṃsuyeva. Evaṃ santepi sattāhaṃ pāsāṇaṃ cāletuṃ nāsakkhiṃsu.
Āgantukā bhikkhū sattāhaṃ chātajjhattā mahādukkhaṃ anubhaviṃsu. Sattame
divase pāsāṇo sayameva pavaṭṭitvā apagato. Bhikkhū nikkhamitvā
"amhākaṃ imaṃ pāpaṃ aññatra satthārā ko jānissati, satthāraṃ
pucchissāmāti cintetvā pakkamiṃsu. Te purimehi saddhiṃ antarāmagge
samāgantvā sabbe ekatova satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā
ekamantaṃ nisinnā satthārā katapaṭisanthārā attanā diṭṭhānubhūtāni
kāraṇāni paṭipāṭiyā pucchiṃsu. Satthāpi tesaṃ paṭipāṭiyā evaṃ
byākāsi:
"bhikkhave so tāva kāko attanā katakammameva anubhosi.
Atīte hi bārāṇasiyaṃ eko kasako attanā goṇaṃ damento dametuṃ
nāsakkhi. So hissa goṇo thokaṃ gantvā nipajji, pothetvā
uṭṭhāpitopi thokaṃ gantvā punapi tatheva nipajji. So vāyamitvāpi
taṃ dametuṃ asakkonto kodhābhibhūto hutvā `itodāni paṭṭhāya sukhaṃ
nipajjissasīti taṃ palālapiṇḍaṃ viya karonto palālena tassa gīvaṃ
paliveṭhetvā aggiṃ adāsi. Goṇo tattheva jhāyitvā mato. Tadā
bhikkhave tena kākena taṃ pāpakammaṃ kataṃ, so tassa vipākena
dīgharattaṃ niraye pacitvā vipākāvasesena sattakkhattuṃ kākayoniyaṃ
Nibbattitvā evameva ākāse jhāyitvā matoti.
"sāpi bhikkhave itthī attanā katakammameva anubhosi. Sā hi atīte
bārāṇasiyaṃ ekassa gahapatikassa bhariyā udakāharaṇakoṭṭanapacanādīni
sabbakiccāni sahattheneva akāsi. Tassā eko sunakho taṃ gehe
sabbakiccāni kurumānaṃolokento nisīdi. Khette bhattaṃ harantiyā
dārupaṇṇādīnaṃ vā atthāya araññaṃ gacchantiyā so tāya saddhiṃyeva
gacchati. Taṃ disvā daharamanussā `ambho nikkhanto sunakhaluddako,
ajja mayaṃ maṃsena bhuñjissāmāti upphaṇḍenti. Sā tesaṃ kathāya
maṅku hutvā sunakhaṃ leḍḍudaṇḍādīhi paharitvā palāpesi. Sunakho
nivattitvā puna anubandhi. So kira tassā tatiye attabhāve
sāmiko ahosi; tasmā sinehaṃ chindituṃ na sakkoti. Kiñcāpi hi
anamatagge saṃsāre jāyā vā pati vā abhūtapubbo nāma natthi,
avidūre pana attabhāve ñātakesu adhimatto sineho hoti; tasmā
so taṃ vijahituṃ na sakkoti. Sā tassa kujjhitvā khette sāmikassa
yāguṃ haramānā rajjuṃ ucchaṅge ṭhapetvā agamāsi. Sunakho tāyeva
saddhiṃ gato. Sā sāmikassa yāguṃ datvā tucchakuṭaṃ ādāya ekaṃ
udakaṭṭhānaṃ gantvā kuṭaṃ vālukāya pūretvā samīpe oloketvā
ṭhitassa sunakhassa saddamakāsi. Sunakho `cirassaṃ vata me ajja madhurakathā
laddhāti naṅguṭṭhaṃ cālento taṃ upasaṅkami. Sā taṃ gīvāyaṃ daḷhaṃ
gahetvā ekāya rajjukoṭiyā kuṭaṃ bandhitvā ekaṃ rajjakoṭiṃ sunakhassa
gīvāyaṃ bandhitvā kuṭaṃ udakābhimukhaṃ pavaṭṭesi. Sunakho kuṭaṃ anubandhanto
Udake patitvā tattheva kālamakāsi. Sā tassa kammassa vipākena
dīgharattaṃ niraye pacitvā vipākāvasesena attabhāvasate vālukāya
kuṭaṃ gīvāyaṃ bandhitvā udake pakkhittā kālamakāsīti.
"tumhehipi bhikkhave attanā katakammameva anubhūtaṃ. Atītasmiṃ
hi bārāṇasīvāsino satta gopāladārakā ekasmiṃ aṭavippadese
sattāhavārena gāviyo vicārentā ekadivasaṃ gāviyo vicāretvā
āgacchantā ekaṃ mahāgodhaṃ disvā anubandhiṃsu. Godhā palāyitvā
ekaṃ vammikaṃ pāvisi. Tassa pana vammikassa satta chiddāni. Dārakā
"mayaṃ idāni gahetuṃ na sakkhissāma, sve āgantvā gaṇhissāmāti
ekekoekekaṃ sākhābhaṅgamuṭṭhimādāya sattapi janā satta chiddāni
pidahitvā pakkamiṃsu. Te punadivase taṃ godhaṃ amanasikaritvā aññasmiṃ
padese gāviyo vicāretvā sattame divase gāviyo ādāya gacchantā
taṃ vammikaṃ disvā satiṃ paṭilabhitvā "kā nu kho tassā godhāya
pavattīti attanā attanā pidahitāni chiddāni vivariṃsu. Godhā jīvite
nirālayā hutvā aṭṭhicammāvasesā pavedhamānā nikkhami. Te taṃ
disvā anukampaṃ katvā `mā naṃ māretha, sattāhaṃ chinnabhattā
jātāti tassā piṭṭhiṃ parimajjitvā `sukhena gacchāhīti vissajjesuṃ.
Te godhāya amāritattā niraye tāva na pacciṃsu. Te pana satta
janā ekato hutvā cuddasasu attabhāvesu satta satta divasāni
chinnabhattā ahesuṃ. Tadā bhikkhave tumhehi sattahi gopālakehi
hutvā taṃ kammaṃ katanti. Evaṃ satthā tehi puṭṭhapuṭṭhaṃ pañhaṃ byākāsi. 1-
@Footnote: 1. Sī. Yu. evaṃ vatvā tehi puṭṭhapañhe byākāsi.
Atheko bhikkhu satthāraṃ āha "kiṃ pana bhante pāpakammaṃ
katvā ākāse uppatitassāpi samuddaṃ pakkhantassāpi pabbatantaraṃ
paviṭṭhassāpi 1- mokkho natthīti. Satthā "evameva bhikkhave, ākāsādīsupi
ekapadesopi natthi, yatra ṭhito pāpakammato mucceyyāti vatvā
anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha
"na antalikkhe, na samuddamajjhe,
na pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa,
na vijjate so jagatippadeso,
yatraṭṭhito mucceyya pāpakammāti.
Tassattho "sace hi koci `iminā upāyena pāpakammato
muccissāmīti antalikkhe vā nisīdeyya, caturāsītiyojanasahassagambhīraṃ
mahāsamuddaṃ vā paviseyya, pabbatantare vā nisīdeyya, neva pākakammato
mucceyya. Puratthimādīsu hi jagatippadesesu paṭhavībhāgesu na so
vālaggamattopi okāso atthi, yattha ṭhito pāpakammato muccituṃ
sakkuṇeyyāti.
Desanāvasāne te bhikkhū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu.
Sampattamahājanassāpi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
Tayojanavatthu.
--------
@Footnote: 1. Sī. Yu. pavisantassāpi.
12. Suppabuddhasakkavatthu. (106)
"na antalikkhe na samuddamajjheti imaṃ dhammadesanaṃ satthā
nigrodhārāme viharanto suppabuddhaṃ sakkaṃ ārabbha kathesi.
So kira "ayaṃ mama dhītaraṃ chaḍḍetvā nikkhanto mama puttaṃ
pabbājetvā tassa veriṭṭhāne ṭhito cāti imehi dvīhi kāraṇehi
satthari āghātaṃ bandhitvā ekadivasaṃ "nadānissa nimantanaṭṭhānaṃ gantvā
bhuñjituṃ dassāmīti gamanamaggaṃ pidahitvā antaravīthiyaṃ suraṃ pivanto
nisīdi. Athassa, satthari bhikkhusaṅghaparivute taṃ ṭhānaṃ āgate, "satthā
āgatoti ārocesuṃ. So āha "purato gacchatha, tassa vadetha `nāyaṃ
mayā mahallakataroti nāssa maggaṃ dassāmīti, punappunaṃ vuccamānopi
tatheva vatvā nisīdi. Satthā mātulassa santikā maggaṃ alabhitvā tato
nivatti. Sopi ekaṃ cārapurisaṃ pesesi "gaccha, tassa kathaṃ sutvā
ehīti. Satthāpi nivattanto sitaṃ katvā ānandattherena "ko nu kho
bhante sitapātukammassa 1- paccayoti puṭṭho āha "passasi ānanda
suppabuddhanti. "passāmi bhanteti. "bhāriyaṃ tena kammaṃ kataṃ mādisassa
buddhassa maggaṃ adentena, ito sattame divase heṭṭhāpāsāde
sopāṇapādamūle paṭhaviṃ pavisissatīti. Cārapuriso taṃ kathaṃ sutvā
suppabuddhassa santikaṃ gantvā "kiṃ me bhāgineyyena nivattantena
vuttanti puṭṭho yathāsutaṃ ārocesi. So tassa vacanaṃ sutvā
"nadāni mama bhāgineyyassa kathādoso atthi, addhā yaṃ so vadati
@Footnote: 1. Sī. Yu. kamme.
Taṃ tatheva hoti, evaṃ santepi naṃ idāni musāvādena niggaṇhissāmi,
so hi maṃ `sattame divase paṭhaviṃ pavisissatīti aniyamena avatvā
`heṭṭhāpāsāde sopāṇapādamūle paṭhaviṃ pavisissatīti āha itodāni
paṭṭhāyāhaṃ taṃ ṭhānaṃ na gamissāmi, atha naṃ tasmiṃ ṭhāne paṭhaviṃ
apavisitvā musāvādena niggaṇhissāmīti. So attano upabhogajātaṃ
sabbaṃ sattabhūmikassa pāsādassa upari āropetvā sopāṇaṃ
harāpetvā dvāraṃ pidahāpetvā ekekasmiṃ dvāre dve dve
malle ṭhapetvā "sacāhaṃ pamādena heṭṭhā orohitukāmo homi;
nivāreyyātha manti vatvā sattame pāsādatale sirigabbhe nisīdi.
Satthā taṃ pavattiṃ sutvā "bhikkhave suppabuddho na kevalaṃ pāsādatale 1-,
vehāsaṃ uppatitvā ākāse vā nisīdatu, nāvāya vā samuddaṃ
pakkhandatu, pabbatantaraṃ vā pavisatu; buddhānaṃ kathāya dvidhābhāvo
nāma natthi, mayā vuttaṭṭhāneyeva so paṭhaviṃ pavisissatīti vatvā
anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha
"na antalikkhe, na samuddamajjhe,
na pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa,
na vijjate so jagatippadeso,
yatraṭṭhitaṃ nappasaheyya maccūti.
Tattha nappasaheyya maccūti: yasmiṃ padese ṭhitaṃ maraṇaṃ
nappasaheyya nābhibhaveyya, kesaggamattopi so paṭhavippadeso natthi.
@Footnote: 1. Sī. Yu. pāsādatalaṃ.
Sesaṃ purimasadisamevāti.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Sattame divase satthu bhikkhācāramaggassa niruddhavelāya
heṭṭhāpāsāde suppabuddhassa maṅgalasso uddāmo hutvā taṃ taṃ
bhittiṃ pahari. So upari nisinnovassa saddaṃ sutvā "kiṃ etanti
pucchi. "maṅgalasso uddāmoti. So panasso suppabuddhaṃ disvāva
sannisīdati. Atha naṃ so gaṇhitukāmo hutvā nisinnaṭṭhānā uṭṭhāya
dvārābhimukho ahosi. Dvārāni sayameva vivaṭāni, sopāṇaṃ sakaṭṭhāneyeva
ṭhitaṃ. Dvāre ṭhitā mallā taṃ gīvāyaṃ gahetvā heṭṭhābhimukhaṃ khipiṃsu.
Etenupāyena sattasupi talesu dvārāni sayameva vivaṭāni,
sopāṇāni yathāṭhānesu ṭhitāni. Tattha tattha mallā taṃ gīvāyameva
gahetvā heṭṭhābhimukhaṃ khipiṃsu. Atha naṃ heṭṭhāpāsāde sopāṇapādamūlaṃ
sampattameva mahāpaṭhavī vivaramānā bhijjitvā sampaṭicchi. So gantvā
avīcimhi nibbattīti.
Suppabuddhasakkavatthu.
Pāpavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
Navamo vaggo
---------
The Pali Atthakatha in Roman Book 22 page 25-43.
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_rm.php?B=22&A=499&w=อนุปุพฺพ
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=22&A=499
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=25&i=19
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=25&A=587
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=25&A=572
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=25&A=572
Contents of The Tipitaka Volume 25
http://84000.org/tipitaka/read/?index_25
        |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]