![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
Pandarakajatakam
vikinnavacanti idam sattha jetavane viharanto musavadam katva
devadattassa pathavippavesanam arabbha kathesi.
Tada hi sattha bhikkhuhi tassa avanne kathite na bhikkhave
idaneva pubbepi devadatto musavadam katva pathavim pavitthoyevati
vatva atitam ahari.
Atite baranasiyam brahmadatte rajjam karente pancasatavanija
navaya samuddam pakkhanditva sattame divase atiradassiniya navaya
samuddapitthe bhinnaya thapetva ekam avasesa macchakacchapabhakkha
ahesum. Eko pana vatavegena kadambiyapattanam nama papuni.
So samuddato uttaritva naggabhoggo tasmim pattane bhikkhaya cari.
Tamenam manussa ayam samano appiccho santutthoti sambhavetva
sakkaram karimsu. So laddho me jivitupayoti tesu nivasanaparupanam
dadantesupi na icchi. Te natthi ito uttarim appiccho samanoti
bhiyyo bhiyyo pasiditva tassa assamapadam katva tattha nam nivasesum.
So kadambiyaaceloti pannayi. Tassa tattha vasantassa
mahalabhasakkaro udapadi.
Eko nagaraja cassa supannaraja ca upatthanam agacchanti.
Tesu nagaraja namena pandarako nama. Athekadivasam supannaraja
Tassa santikam gantva vanditva ekamantam nisinno evamaha bhante
amhakam nataka nage ganhanta bahu vinassanti etesam naganam
ganhananiyamam mayam na janama guyhakaranam kira nesam atthi
sakkuneyyatha nukho tumhe ete piyayamana viya tam karanam
pucchitunti. So sadhuti sampaticchitva supannaraje vanditva
pakkante nagarajassa agatakale vanditva nisinnam nagarajanam
pucchi nagaraja supanna kira tumhe ganhanta bahu vinassanti
tumhe ganhanta katham ganhitum na sakkontiti. Bhante idam
amhakam guyham rahassam maya imam kathentena natisanghassa maranam
ahatam hotiti. Kim pana tvam avuso ayam annassa kathessatiti
evam sanni hosi naham annam kathessami attana pana
janitukamataya pucchami tvam mayham saddahitva nibbhayo hutva
kathehiti. Nagaraja na kathemi bhanteti vanditva pakkami.
Punadivasepi pucchi. Tathapissa na kathesi. Atha nam tatiyadivase
agantva nisinnam nagarajanam ajja tatiyo divaso mama pucchantassa
kimattham na kathesiti. Tumhe annassa acikkhissathati bhayena
bhanteti. Kassaci na kathessami nibbhayo kathehiti. Tenahi
bhante annassa ma kathayitthati patinnam gahetva bhante mayam
mahante pasane gilitva bhariya hutva nipajjitva supannanam
agamanakale mukham nibbahetva dante vivaritva supanne damsitum
icchama te agantva amhakam sisam ganhanti tesam amhe
Garubhare hutva nipanne uddharitum vayamantananneva udakam otarati
te antoudakeyeva maranti imina karanena bahu supanna vinassanti
tesam amhe ganhantanam kim sisena gahitena bala nangutthe
gahetva amhe hetthasisake katva gahitam gocaram mukhena chaddapetva
lahuke katva gantum sakkontiti. Iti so attano rahassakaranam
tassa dussilassa kathesi.
Atha tasmim pakkante supannaraja agantva kadambiyam acelam
vanditva kim bhante pucchitam te nagarajassa guyhakarananti aha.
So amavusoti vatva sabbam tena kathitaniyameneva kathesi. Tam
sutva supanno nagarajena ayuttam katam natinam nama nassananiyamo
parassa na kathetabbo hotu maya ajjeva supannavatam
katva pathamam etameva gahetum vattatiti. So supannavatam katva
pandarakanagarajanam nangutthena gahetva hetthasisakam katva gahitam
gocaram chaddapetva uppatitva akasam pakkhandi. Pandaro
akase hetthasisakam olambanto mayava mama dukkham abhatanti
paridevanto aha
vikinnavacam aniguyhamantam
asannatam aparicakkhitaram
bhayam tamanveti sayam abodham
nagam yatha pandarakam supanno.
Yo guyhamantam parirakkhaneyyam
moha naro samsati hasamano
tam bhinnamantam bhayamanveti khippam
nagam yatha pandarakam supanno.
Nanumitto garuattham guyham veditumarahati
sumitto ca asambuddham sambuddham va anatthava.
Vissasamapajjim aham acelo
samano ayam sammato bhavitatto
tassahamakkhim vivarim guyhamattham
atitamattho kapanam rudami.
Tassaham purimam brahme guyham
vacamhimam nasakkhim samyametum
tappakkhato hi bhayamagatam mama
atitamattho kapanam rudami.
Yo ve naro suhadam mannamano
guyhamattham samsati dukkuline
dosa bhaya athava ragaratto
pallittho balo asamsayam so.
Tirokkhavaco asatam pavittho
yo sangatisu mudireti vakyam
Asiviso dummukhotyahu tam naram
ara ara samyame tadisamha.
Annam panam kasikacandananca
manapitthiyo malucchadananca
ohaya gacchamhase sabbakame
supanna panupagatava tyamhati.
Tattha vikinnavacanti patthatavacanam. Aniguyhamantanti
appaticchannamantam. Asannatanti kayadvaradini rakkhitum asakkontam.
Aparicakkhitaranti ayam maya kathitamantam rakkhitum sakkhissati na sakkhissatiti
puggalam oloketum upaparikkhitum asakkontam. Bhayam tamanvetiti
imehi catuhi angehi samannagatam. Abodhanti nippannam puggalam
sayam katameva bhayamanveti yatha mam pandarakam nagam supanno
anvagatoti. Samsati hasamanoti rakkhitum asamatthassa papapurisassa
hasamano katheti. Nanumittoti anuvattanamattena yo mitto na hadayena
so guyham attham janitum narahatiti paridevati. Asambuddhanti asambuddham
ajananto appannoti attho. Sambuddhanti sambuddham jananto
sappannoti attho. Idam vuttam hoti yopi suhadayo mitto
appannopi sappannopi va yo anatthava anatthacaro sopi
guyham vedetum narahateti. Samano ayanti ayam samanoti ca
lokasammatoti ca bhavitattoti ca mannamano aham etasmim vissasamapajjim.
Akkhinti kathesim. Atitamatthoti atitattho atikkantattho hutva
Idani kapanam rudamiti paridevati. Tassati tassa acelassa.
Brahmeti supannam alapati. Samyametunti imam guyhavacam rahassakaranam
rakkhitum nasakkhim. Tappakkhato hiti idani idam bhayam mama
tassa acelassa pakkhato kotthasato santika agatam iti atitattho
kapanam rudamiti. Suhadanti suhado me ayanti mannamano.
Dukkulineti akulaje nice. Dosati etehi dosadihi karanehi
yo evarupam guyham samsati so balo asamsayam pallatthito parivattetva
papito hatoyeva namati attho. Tirokkhavacoti attano
yam vacam bhasitukamo tassa tiro katatta appaticchannavaco.
Asatam pavitthoti asappurisanam antaram pavittho asappurisesu
pariyapanno. Sangatisu mudiretiti yo evarupo paresam rahassam sutvava
parisamajjhesu asukena asukam nama katam va vuttam vati vakyam
udireti tam naram asiviso dummukho putimukhoti ahu tadisamha
purisa ara ara samyame duraduratova virameyya parivajjeyya nanti
attho. Malucchadanancati malanca dibbam catujatiyagandhanca
ucchadananca. Ohayati ete dibbaannadayo sabbakame
ajja mayam ohaya chaddetva gamissama. Supanna panupagatava
tyamhati bho supanna panehi upagatava te amhakam saranam
no hohiti.
Evam pandarako akase hetthasisako olambanto atthahi
gathahi paridevi. Supanno tassa paridevanasaddam sutva nagaraja
Attano rahassam acelakassa kathetva idani kimattham paridevasiti tam
garahitva
konidha tinnam garaham upeti
asmimdha loke panabhu nagaraja
samano supanno athava taveva
kimkarana pandaraka gahitoti
gathamaha.
Tattha konidhati idha amhesu tisu janesu ko nu atthi.
Asmimdhati ettha idhati nipatamattam asmim loketi attho. Panabhuti
panabhuto. Athava tavevati udahu tavayeva. Tattha samanam tava
ma garaha so hi upayena rahassam pucchi supannampi ma
garaha aham hi tava paccatthikova. Pandaraka gahitoti samma
pandaraka aham kimkarana supannena gahitoti cintetva pana
attanameva garahim. Taya hi rahassam kathentena attanava attano
anattho katoti ayamettha adhippayo.
Tam sutva pandarako gathamaha
samanoti me sammatatto ahosi
piyo ca me manasa bhavitatto
tassahamakkhim vivarim guyhamattham
atitamattho kapanam rudamiti.
Tattha sammatattoti so samano mayham sappuriso ayanti
sammatasabhavo ahosi. Bhavitattoti sambhavitasabhavo ca me ahosi.
Tato supanno catasso gatha abhasi
na catthi satto amaro pathabya
pannavidha natthi na ninditabba
saccena ca dhammena dhitiya damena
alambamabyaharati naro idha.
Matapita parama bandhavanam
nassa tatiyo anukampakatthi
tesampi guyham paramam na samse
mantassa bhedam parisankamano.
Matapita bhagini bhataro ca
sahaya va yassa honti sapakkha
tesampi guyham paramam na samse
mantassa bhedam parisankamano.
Bhariya ce purisam vajja komari piyabhanini
puttarupayasupeta natisanghapurakkhata
tassapi guyham paramam na samse
mantassa bhedam parisankamanoti.
Tattha amaroti amaranasabhavo satto nama natthi. Pannavidha
natthiti nakaro padasandhikaro. Pannavidha atthiti attho. Idam
Vuttam hoti nagaraja loke amaropi natthi pannavidhapi atthi
sa annesam pannakotthasasankhata pannavidha attano jivitahetu
na ninditabbati. Athava pannavidhati pannasadisa na ninditabba
nama anna dhammajati natthi tam kasma nindisiti. Yesam pana
pannavidhampi na ninditabbantipi patho. Tesam ujukameva. Saccenati
adisu vacisaccena ca sucaritadhammena ca pannasankhataya dhitiya ca
indriyadamena ca alabbham dullabham atthasamapattimaggaphalanibbanasankhatampi
visesam abyaharati avahati tam nipphadeti naro idha tasma narahasi
acelam ninditum attanameva garaha acelena hi attano
pannavantataya upayakusalataya ca vancetva tvam rahassam guyhamantam
pucchitoti attho. Paramati ete ubho bandhavanam uttamabandhava
nama. Nassa tatiyoti assa puggalassa matapituhi anno tatiyo
satto anukampako nama natthi. Mantassa bhedam parisankamano
pandito tesam matapitunampi paramam guyham na samseyya tvam pana
matapitunampi akathetabbam acelakassa kathesiti attho. Sahaya vati
suhadayamitta va. Sapakkhati petteyyamatulapitucchamatucchadayo
samanapakkha natayo. Tesampiti etesampi natimittanam na katheyya
tvam pana acelakassa kathesi attanova kujjhassuti dipeti. Bhariya
ceti komari piyabhanini puttehi ca rupena ca yasena ca upeta
evarupa bhariyapi ce acikkhahi me tava guyhanti vadeyya tassapi
na samseyya.
Tato para aha
na guyhamattham vivareyya rakkheyya nam yatha nidhim
na hi patukato sadhu guyhamattho pajanata.
Thiya guyham na samseyya amittassa ca pandito
yo camisena samhiro hadayattheno ca yo naro.
Guyhamatthamasambuddham sambodhayati yo naro
mantabhedabhaya tassa dasabhuto titikkhati.
Yavanto purisassattham guyham jananti mantinam
tavanto tassa ubbega tasma guyham na visajje.
Vivicca bhaseyya diva rahassam
rattim giram nativelam pamunce
upassutika hi sunanti mantam
tasma manto khippamupeti bhedanti.
Panca gatha ummangajatake pancapanditapanhe avibhavissanti.
Tato parasu
yathapi ayonagaram mahantam
advarakam ayasam bhandasalam
samantakhataparikhaupetam
evampi me te idha guyhamanta.
Ye guyhamanta avikinnavaca
dalha sadatthesu nara dujivha
Ara amitta byavajanti tehi
asivisa variva sattasanghati
dvisu gathasu.
Tattha bhandasalanti apanadihi salahi sampannam.
Samantakhataparikhaupetanti samanta khatahi parikhahi upagatam. Evampi
meti evampi me mayhante purisa khayanti katareyeva idha guyhamanta.
Idam vuttam hoti yatha advarakassa ayomayanagarassa manussanam
upabhogaparibhogo antova hoti na abbhantarima bahi nikkhamanti
na bahira anto pavisanti aparaparam sancaro chijjati guyhamanta
purisa evarupa honti attano guyham attano antoyeva
jirapenti na annassa kathentiti. Dalha sadatthesuti attano
atthesu thira. Dujivhati pandarakanagam alapati. Byavajantiti
patikkamanti. Asivisa variva sattasanghati ettha vati nipatamattam.
Asivisa sattasangha rivati attho. Yatha asivisato sattasangha
jivitukama manussa ara patikkamanti evam tehi guyhamantehi
narehi ara amitta patikkamanti upagantum okasam na labhantiti
vuttam hoti.
Evam supannena dhammena kathite pandarako
hitva gharam pabbajito acelo
naggo mundo carati ghasahetu
Tamhi nukho vivarim guyhamattham
attha ca dhamma ca apagatamha.
Kathamkaro hoti supannaraja
kimsilo kena vatena vattam
samano caram hitva mamayitani
kathamkaro saggamupeti thananti
aha.
Tattha ghasahetuti nissiriko kucchipuranatthaya khadaniyabhojaniye
pariyesanto carati. Apagatamhati apagata parihinamha. Kathamkaroti
idam nagaraja naggassa samanabhavam natva samanapatipattim pucchanto
aha. Tattha kimsiloti katarena samannagato. Kena vatenati
katarena vatasamadanena vattanto. Samano caranti pabbajjaya
caranto tanhamamayitani hitva katham samitapapasamano nama hoti.
Sagganti katham karontova sutthu aggam devanagaram so samano upetiti.
Supanno aha
hiriya titikkhaya damena khantiya
akkodhano pesuniyam pahaya
samano param hitva mamayitani
evamkaro saggamupeti thananti.
Tattha hiriyati samma nagaraja ajjhattabahiddha samutthanehi
hirottappehi titikkha sankhataya adhivasanakhantiya indriyadamena ca
Upeto akujjhanasilo pisunavacam pahaya tanhamamayitani ca hitva
pabbajjaya caranto samano nama hoti evamkaroyeva ca etani
hiriadini kusalani karonto saggamupeti thananti.
Imam supannarajassa dhammakatham sutva pandarako jivitam yacanto
matava puttam tarunam tanujam
sampassata sabbagattam phareti
evampi me tvam paturahu dijinda
matava puttam anukampamanoti
gathamaha.
Tassattho yatha mata tanujam attano sarirajatam tarunam
puttam sampassata disva tam ure nipajjapetva thannam payenti
puttam samphassena sabbam attano gattam phareti napi mata
puttato yati na putto matito evampi me tvam paturahu
patubhuto. Dijindati dijaraja tvampi matava puttam mudukena
hadayena anukampamano mam passa jivitam me dehiti.
Athassa supanno jivitam dadanto itaram gathamaha
handajja tvam mucca vadha dujivha
tayo hi putta nahi anno atthi
antevasi dinnako atrajo ca
rajassu puttannataro me ahositi.
Tattha muccati munca. Ayameva va patho. Dujivhati
Tam alapati. Anno catuttho putto nama natthi. Antevasi
dinnako atrajo cati sippam va ugganhanto panham va sunanto
santike nivattho. Dinnakoti ayante putto hotuti parehi
dinno. Rajassuti abhiramassu. Annataroti tisu puttesu annataro
antevasiputto me tvam jatoti dipeti.
Evanca pana vatva akasa otaritva tam bhumiyam patitthapesi.
Tamattham pakasento sattha dve gatha abhasi
iccevam vakyam visajji supanno
bhumyam patitthaya dijo dujivham
muttajja tvam sabbabhayativatto
thaludake hohi mayabhigutto.
Atamkinam yatha kusalo bhimsako
pipasitanam rahadova sito
vesmam yatha himasitattitanam
evampi te saranamaham bhavamiti.
Tattha iccevam vakyanti iti evam vacanam vatva tam nagarajam
visajji visajjesi. Bhumyanti so sayampi bhumiyam patitthaya dijo
tam dujjivham samassasento mutto ajja tvam ito patthaya
sabbabhayani ativatto thale ca udake ca maya abhigutto rakkhito
hohiti aha. Atamkinanti gilananam. Evampi teti evam aham
te saranam bhavami.
Gaccha tvanti tam uyyojesi. So nagabhavanam pavisi.
Itaropi supannabhavanam gantva maya pandarakanago sapatham katva
saddahapetva visajjito kidisam nukho mayi tassa hadayam
vimamsissami nanti nagabhavanam gantva supannavatam akasi. Tam disva
nago supannaraja mam gahetum agato bhavissatiti mannamano
byamasahassamattam attabhavam mapetva pasane ca valukanca
gilitva bhariko hutva nanguttham hettha katva bhogamatthake phanam
dharayamano nipajjitva supannarajanam damsitukamo viya ahosi.
Tam disva supanno itaram gathamaha
saddhim katva amittena andajena jalambuja
vivari yada damsayasi kuto te bhayamagatanti.
Tam sutva nagaraja tisso gatha abhasi
sanketheva amittamhi mittasmimpi na vissase
abhaya bhayamuppannam api mulani kantati.
Katham nu vissase tyamhi yenasi kalaho kato
niccayattena thatabbam so disabbhi na rajjati.
Vissasaye na ca nam vissaseyya
asankito ca sankito bhaveyya
tatha tatha vinnu parakkameyya
yatha yatha bhavam paro na jannati.
Tattha abhayati abhayatthanabhuta mittamha bhayam uppannam
jivitasankhatani mulaneva kantati. Tyamhiti tasmim. Yenasiti yena
saddhim kalaho kato ahosi. Niccayattenati niccapatiyattena.
So disabbhi na rajjatiti yo niccayattena abhititthati so attano
sattuhi saddhim vissasavasena na rajjati tato tesam yathakamakaraniyo
na hotiti attho. Vissasayeti param attani vissasaye tam pana
sayam na vissaseyya parena asankito attava tam sankito
bhaveyya. Bhavam paroti yatha yatha pandito parakkamati tatha
tatha tassa parobhavam na janati tasma panditena viriyam
kattabbamevati dipeti.
Iti te annamannam sallapitva samagga sammodamana
ubhopi acelakassa assamam agamimsu.
Tamattham pakasento sattha aha
te devavanna sukhumalarupa
ubho sama sujaya punnakkhandha
upagamum kadambiyam acelam
missibhuta assavahava nagati.
Tattha samati samanarupa sadisasanthana hutva. Sujayati
sukhavaya parisuddha. Ayameva va patho. Punnakkhandhati
katakusalataya punnakkhandha viya. Missibhutati hatthena hattham
gahetva kayamissibhavam upagata. Assavahava nagati dhure
Yuttaka rathavaha dve assa viya purisanaga tassa assamam
agamamsu.
Gantva ca pana supannaraja cintesi ayam nagaraja
acelakassa jivitam na dassati etam dussilam na vandissamiti. So bahi
thatva nagarajanameva tassa santikam pesesi. Tam sandhaya itaram
gathamaha
tato have pandarako acelam
sayamevupagamma idam avoca
muttajjaham sabbabhayativatto
na hi nuna tuyham manaso piyamhati.
Tattha piyamhati dussilanaggabhoggamusavadi nuna mayam tava manaso
nappiya ahumhati paribhasi.
Tato acelo itaram gathamaha
piyo hi me asi supannaraja
asamsayam pandarakena saccam
so ragaratto ca akasi etam
papakammam sampajano na mohati.
Tattha pandarakenati taya pandarakena so mama piyataro ahosi
saccametam. Soti so aham tasmim supanne ragena ratto hutva
etam papakammam jananto akasim na mohena ajanantoti.
Tam sutva nagaraja dve gatha abhasi
Na me piyam appiyam vapi hoti
sampassato lokamimam paranca
susannatanam hi viyanjanena
asannato lokamimancarasi.
Ariyavakasosi anariyarupo
asannato sannatasannikaso
kanhabhijatiko anariyarupo
papam bahum duccaritam acariti.
Tattha na meti ambho dussilanaggamusavadi pabbajitassa hi
imanca paranca lokam sampassato piyam va me appiyam vapi meti
na hoti tvam pana susannatanam silavantanam byanjanena
pabbajitalingena asannato hutva imam lokam vancento carasi.
Ariyavakasositi ariyapatirupakosi. Asannatoti kayadihi asannatosi.
Kanhabhijatikoti kalakasabhavo. Anariyarupoti ahirikasabhavo.
Acariti akasi.
Iti nam garahitva idani abhisapanto imam gathamaha
adutthassa tvam dubbhi dubbhi ca pisuno casi
etena saccavajjena muddha te phalatu sattadhati.
Tassattho ambho dubbhi tvam adutthassa mittassa dubbhi
casi pisuno casiti etena saccavajjena muddha te sattadha phalatuti.
Iti nagarajassa sapantasseva acelassa sisam sattadha phali.
Nisinnatthaneyevassa bhumi vivaram adasi. So pathavim pavisitva
avicimhi nibbatti. Nagarajasupannarajanopi attano bhavanameva
agamamsu.
Sattha tassa pathavipavitthabhavam pakasento osanagathamaha
tasmahi mittanam na dubbhitabbam
mittadubbho hi papiyo natthi anno
asittasatto nihato pathabya
indassa vakyena hi samvaro hatoti.
Tattha tasmati yasma mittadubbhikammassa pharuso vipako
tasma. Asittasattoti asittavisena satto. Indassati
nagindassa vakyena. Samvaroti aham samvare thitosmiti patinnaya
eva pannato ajivako hatoti.
Sattha imam dhammadesanam aharitva na bhikkhave idaneva
pubbepi devadatto musavadam katva pathavim pavitthoti vatva jatakam
samodhanesi tada acelo devadatto ahosi nagaraja sariputto
supannaraja pana ahamevati.
Pandarakajatakam nitthitam.
Atthamam.
-----------
The Pali Atthakatha in Roman Book 41 page 283-301.
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_rm.php?B=41&A=5817&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=41&A=5817&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=27&i=2387
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=27&A=9787
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=27&A=10571
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=27&A=10571
Contents of The Tipitaka Volume 27
http://84000.org/tipitaka/read/?index_27
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]