|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
Paṇḍarakajātakaṃ
vikiṇṇavācanti idaṃ satthā jetavane viharanto musāvādaṃ katvā
devadattassa paṭhavippavesanaṃ ārabbha kathesi.
Tadā hi satthā bhikkhūhi tassa avaṇṇe kathite na bhikkhave
idāneva pubbepi devadatto musāvādaṃ katvā paṭhaviṃ paviṭṭhoyevāti
vatvā atītaṃ āhari.
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente pañcasatavāṇijā
nāvāya samuddaṃ pakkhanditvā sattame divase atīradassiniyā nāvāya
samuddapiṭṭhe bhinnāya ṭhapetvā ekaṃ avasesā macchakacchapabhakkhā
ahesuṃ. Eko pana vātavegena kadambiyapaṭṭanaṃ nāma pāpuṇi.
So samuddato uttaritvā naggabhoggo tasmiṃ paṭṭane bhikkhāya cari.
Tamenaṃ manussā ayaṃ samaṇo appiccho santuṭṭhoti sambhāvetvā
sakkāraṃ kariṃsu. So laddho me jīvitupāyoti tesu nivāsanapārupanaṃ
dadantesupi na icchi. Te natthi ito uttariṃ appiccho samaṇoti
bhiyyo bhiyyo pasīditvā tassa assamapadaṃ katvā tattha naṃ nivāsesuṃ.
So kadambiyaaceloti paññāyi. Tassa tattha vasantassa
mahālābhasakkāro udapādi.
Eko nāgarājā cassa supaṇṇarājā ca upaṭṭhānaṃ āgacchanti.
Tesu nāgarājā nāmena paṇḍarako nāma. Athekadivasaṃ supaṇṇarājā
Tassa santikaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ nisinno evamāha bhante
amhākaṃ ñātakā nāge gaṇhantā bahū vinassanti etesaṃ nāgānaṃ
gaṇhaṇaniyāmaṃ mayaṃ na jānāma guyhakāraṇaṃ kira nesaṃ atthi
sakkuṇeyyātha nukho tumhe ete piyāyamānā viya taṃ kāraṇaṃ
pucchitunti. So sādhūti sampaṭicchitvā supaṇṇarāje vanditvā
pakkante nāgarājassa āgatakāle vanditvā nisinnaṃ nāgarājānaṃ
pucchi nāgarāja supaṇṇā kira tumhe gaṇhantā bahū vinassanti
tumhe gaṇhantā kathaṃ gaṇhituṃ na sakkontīti. Bhante idaṃ
amhākaṃ guyhaṃ rahassaṃ mayā imaṃ kathentena ñātisaṅghassa maraṇaṃ
āhaṭaṃ hotīti. Kiṃ pana tvaṃ āvuso ayaṃ aññassa kathessatīti
evaṃ saññī hosi nāhaṃ aññaṃ kathessāmi attanā pana
jānitukāmatāya pucchāmi tvaṃ mayhaṃ saddahitvā nibbhayo hutvā
kathehīti. Nāgarājā na kathemi bhanteti vanditvā pakkāmi.
Punadivasepi pucchi. Tathāpissa na kathesi. Atha naṃ tatiyadivase
āgantvā nisinnaṃ nāgarājānaṃ ajja tatiyo divaso mama pucchantassa
kimatthaṃ na kathesīti. Tumhe aññassa ācikkhissathāti bhayena
bhanteti. Kassaci na kathessāmi nibbhayo kathehīti. Tenahi
bhante aññassa mā kathayitthāti paṭiññaṃ gahetvā bhante mayaṃ
mahante pāsāṇe gilitvā bhāriyā hutvā nipajjitvā supaṇṇānaṃ
āgamanakāle mukhaṃ nibbāhetvā dante vivaritvā supaṇṇe ḍaṃsituṃ
icchāma te āgantvā amhākaṃ sīsaṃ gaṇhanti tesaṃ amhe
Garubhāre hutvā nipanne uddharituṃ vāyamantānaññeva udakaṃ otarati
te antoudakeyeva maranti iminā kāraṇena bahū supaṇṇā vinassanti
tesaṃ amhe gaṇhantānaṃ kiṃ sīsena gahitena bālā naṅguṭṭhe
gahetvā amhe heṭṭhāsīsake katvā gahitaṃ gocaraṃ mukhena chaḍḍāpetvā
lahuke katvā gantuṃ sakkontīti. Iti so attano rahassakāraṇaṃ
tassa dussīlassa kathesi.
Atha tasmiṃ pakkante supaṇṇarājā āgantvā kadambiyaṃ acelaṃ
vanditvā kiṃ bhante pucchitaṃ te nāgarājassa guyhakāraṇanti āha.
So āmāvusoti vatvā sabbaṃ tena kathitaniyāmeneva kathesi. Taṃ
sutvā supaṇṇo nāgarājena ayuttaṃ kataṃ ñātīnaṃ nāma nassananiyāmo
parassa na kathetabbo hotu mayā ajjeva supaṇṇavātaṃ
katvā paṭhamaṃ etameva gahetuṃ vaṭṭatīti. So supaṇṇavātaṃ katvā
paṇḍarakanāgarājānaṃ naṅguṭṭhena gahetvā heṭṭhāsīsakaṃ katvā gahitaṃ
gocaraṃ chaḍḍāpetvā uppatitvā ākāsaṃ pakkhandi. Paṇḍaro
ākāse heṭṭhāsīsakaṃ olambanto mayāva mama dukkhaṃ ābhatanti
paridevanto āha
vikiṇṇavācaṃ aniguyhamantaṃ
asaññataṃ aparicakkhitāraṃ
bhayaṃ tamanveti sayaṃ abodhaṃ
nāgaṃ yathā paṇḍarakaṃ supaṇṇo.
Yo guyhamantaṃ parirakkhaneyyaṃ
mohā naro saṃsati hāsamāno
taṃ bhinnamantaṃ bhayamanveti khippaṃ
nāgaṃ yathā paṇḍarakaṃ supaṇṇo.
Nānumitto garuatthaṃ guyhaṃ veditumarahati
sumitto ca asambuddhaṃ sambuddhaṃ vā anatthavā.
Vissāsamāpajjiṃ ahaṃ acelo
samaṇo ayaṃ sammato bhāvitatto
tassāhamakkhiṃ vivariṃ guyhamatthaṃ
atītamattho kapaṇaṃ rudāmi.
Tassāhaṃ purimaṃ brahme guyhaṃ
vācamhimaṃ nāsakkhiṃ saṃyametuṃ
tappakkhato hi bhayamāgataṃ mama
atītamattho kapaṇaṃ rudāmi.
Yo ve naro suhadaṃ maññamāno
guyhamatthaṃ saṃsati dukkulīne
dosā bhayā athavā rāgaratto
pallittho bālo asaṃsayaṃ so.
Tirokkhavāco asataṃ paviṭṭho
yo saṅgatīsu mudireti vākyaṃ
Āsīviso dummukhotyāhu taṃ naraṃ
ārā ārā saṃyame tādisamhā.
Annaṃ pānaṃ kāsikacandanañca
manāpitthiyo mālucchādanañca
ohāya gacchāmhase sabbakāme
supaṇṇa pāṇūpagatāva tyamhāti.
Tattha vikiṇṇavācanti patthatavacanaṃ. Aniguyhamantanti
appaṭicchannamantaṃ. Asaññatanti kāyadvārādīni rakkhituṃ asakkontaṃ.
Aparicakkhitāranti ayaṃ mayā kathitamantaṃ rakkhituṃ sakkhissati na sakkhissatīti
puggalaṃ oloketuṃ upaparikkhituṃ asakkontaṃ. Bhayaṃ tamanvetīti
imehi catūhi aṅgehi samannāgataṃ. Abodhanti nippaññaṃ puggalaṃ
sayaṃ katameva bhayamanveti yathā maṃ paṇḍarakaṃ nāgaṃ supaṇṇo
anvāgatoti. Saṃsati hāsamānoti rakkhituṃ asamatthassa pāpapurisassa
hāsamāno katheti. Nānumittoti anuvattanamattena yo mitto na hadayena
so guyhaṃ atthaṃ jānituṃ nārahatīti paridevati. Asambuddhanti asambuddhaṃ
ajānanto appaññoti attho. Sambuddhanti sambuddhaṃ jānanto
sappaññoti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti yopi suhadayo mitto
appaññopi sappaññopi vā yo anatthavā anatthacaro sopi
guyhaṃ vedetuṃ nārahateti. Samaṇo ayanti ayaṃ samaṇoti ca
lokasammatoti ca bhāvitattoti ca maññamāno ahaṃ etasmiṃ vissāsamāpajjiṃ.
Akkhinti kathesiṃ. Atītamatthoti atītattho atikkantattho hutvā
Idāni kapaṇaṃ rudāmīti paridevati. Tassāti tassa acelassa.
Brahmeti supaṇṇaṃ ālapati. Saṃyametunti imaṃ guyhavācaṃ rahassakāraṇaṃ
rakkhituṃ nāsakkhiṃ. Tappakkhato hīti idāni idaṃ bhayaṃ mama
tassa acelassa pakkhato koṭṭhāsato santikā āgataṃ iti atītattho
kapaṇaṃ rudāmīti. Suhadanti suhado me ayanti maññamāno.
Dukkulīneti akulaje nīce. Dosāti etehi dosādīhi kāraṇehi
yo evarūpaṃ guyhaṃ saṃsati so bālo asaṃsayaṃ pallatthito parivattetvā
pāpito hatoyeva nāmāti attho. Tirokkhavācoti attano
yaṃ vācaṃ bhāsitukāmo tassā tiro katattā appaṭicchannavāco.
Asataṃ paviṭṭhoti asappurisānaṃ antaraṃ paviṭṭho asappurisesu
pariyāpanno. Saṅgatīsu mudiretīti yo evarūpo paresaṃ rahassaṃ sutvāva
parisamajjhesu asukena asukaṃ nāma kataṃ vā vuttaṃ vāti vākyaṃ
udireti taṃ naraṃ āsīviso dummukho pūtimukhoti āhu tādisamhā
purisā ārā ārā saṃyame dūradūratova virameyya parivajjeyya nanti
attho. Mālucchādanañcāti mālañca dibbaṃ catujātiyagandhañca
ucchādanañca. Ohāyāti ete dibbaannādayo sabbakāme
ajja mayaṃ ohāya chaḍḍetvā gamissāma. Supaṇṇa pāṇūpagatāva
tyamhāti bho supaṇṇa pāṇehi upagatāva te amhākaṃ saraṇaṃ
no hohīti.
Evaṃ paṇḍarako ākāse heṭṭhāsīsako olambanto aṭṭhahi
gāthāhi paridevi. Supaṇṇo tassa paridevanasaddaṃ sutvā nāgarāja
Attano rahassaṃ acelakassa kathetvā idāni kimatthaṃ paridevasīti taṃ
garahitvā
konīdha tiṇṇaṃ garahaṃ upeti
asmiṃdha loke pāṇabhū nāgarāja
samaṇo supaṇṇo athavā taveva
kiṃkāraṇā paṇḍaraka gahitoti
gāthamāha.
Tattha konīdhāti idha amhesu tīsu janesu ko nu atthi.
Asmiṃdhāti ettha idhāti nipātamattaṃ asmiṃ loketi attho. Pāṇabhūti
pāṇabhūto. Athavā tavevāti udāhu tavayeva. Tattha samaṇaṃ tāva
mā garaha so hi upāyena rahassaṃ pucchi supaṇṇampi mā
garaha ahaṃ hi tava paccatthikova. Paṇḍaraka gahitoti samma
paṇḍaraka ahaṃ kiṃkāraṇā supaṇṇena gahitoti cintetvā pana
attānameva garahiṃ. Tayā hi rahassaṃ kathentena attanāva attano
anattho katoti ayamettha adhippāyo.
Taṃ sutvā paṇḍarako gāthamāha
samaṇoti me sammatatto ahosi
piyo ca me manasā bhāvitatto
tassāhamakkhiṃ vivariṃ guyhamatthaṃ
atītamattho kapaṇaṃ rudāmīti.
Tattha sammatattoti so samaṇo mayhaṃ sappuriso ayanti
sammatasabhāvo ahosi. Bhāvitattoti sambhāvitasabhāvo ca me ahosi.
Tato supaṇṇo catasso gāthā abhāsi
na catthi satto amaro paṭhabyā
paññāvidhā natthi na ninditabbā
saccena ca dhammena dhitiyā damena
alambamabyāharatī naro idha.
Mātāpitā paramā bandhavānaṃ
nāssa tatiyo anukampakatthi
tesaṃpi guyhaṃ paramaṃ na saṃse
mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno.
Mātāpitā bhaginī bhātaro ca
sahāyā vā yassa honti sapakkhā
tesampi guyhaṃ paramaṃ na saṃse
mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno.
Bhariyā ce purisaṃ vajjā komārī piyabhāṇinī
puttarūpayasūpetā ñātisaṅghapurakkhatā
tassāpi guyhaṃ paramaṃ na saṃse
mantassa bhedaṃ parisaṅkamānoti.
Tattha amaroti amaraṇasabhāvo satto nāma natthi. Paññāvidhā
natthīti nakāro padasandhikāro. Paññāvidhā atthīti attho. Idaṃ
Vuttaṃ hoti nāgarāja loke amaropi natthi paññāvidhāpi atthi
sā aññesaṃ paññākoṭṭhāsasaṅkhātā paññāvidhā attano jīvitahetu
na ninditabbāti. Athavā paññāvidhāti paññāsadisā na ninditabbā
nāma aññā dhammajāti natthi taṃ kasmā nindisīti. Yesaṃ pana
paññāvidhaṃpi na ninditabbantipi pāṭho. Tesaṃ ujukameva. Saccenāti
ādīsu vacīsaccena ca sucaritadhammena ca paññāsaṅkhātāya dhitiyā ca
indriyadamena ca alabbhaṃ dullabhaṃ aṭṭhasamāpattimaggaphalanibbānasaṅkhātaṃpi
visesaṃ abyāharati āvahati taṃ nipphādeti naro idha tasmā nārahasi
acelaṃ nindituṃ attānameva garaha acelena hi attano
paññavantatāya upāyakusalatāya ca vañcetvā tvaṃ rahassaṃ guyhamantaṃ
pucchitoti attho. Paramāti ete ubho bandhavānaṃ uttamabandhavā
nāma. Nāssa tatiyoti assa puggalassa mātāpitūhi añño tatiyo
satto anukampako nāma natthi. Mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno
paṇḍito tesaṃ mātāpitūnampi paramaṃ guyhaṃ na saṃseyya tvaṃ pana
mātāpitūnampi akathetabbaṃ acelakassa kathesīti attho. Sahāyā vāti
suhadayamittā vā. Sapakkhāti petteyyamātulapitucchāmātucchādayo
samānapakkhā ñātayo. Tesaṃpīti etesaṃpi ñātimittānaṃ na katheyya
tvaṃ pana acelakassa kathesi attanova kujjhassūti dīpeti. Bhariyā
ceti komārī piyabhāṇinī puttehi ca rūpena ca yasena ca upetā
evarūpā bhariyāpi ce ācikkhāhi me tava guyhanti vadeyya tassāpi
na saṃseyya.
Tato parā āha
na guyhamatthaṃ vivareyya rakkheyya naṃ yathā nidhiṃ
na hi pātukato sādhu guyhamattho pajānatā.
Thiyā guyhaṃ na saṃseyya amittassa ca paṇḍito
yo cāmisena saṃhīro hadayattheno ca yo naro.
Guyhamatthamasambuddhaṃ sambodhayati yo naro
mantabhedabhayā tassa dāsabhūto titikkhati.
Yāvanto purisassatthaṃ guyhaṃ jānanti mantinaṃ
tāvanto tassa ubbegā tasmā guyhaṃ na visajje.
Vivicca bhāseyya divā rahassaṃ
rattiṃ giraṃ nātivelaṃ pamuñce
upassūtikā hi suṇanti mantaṃ
tasmā manto khippamupeti bhedanti.
Pañca gāthā ummaṅgajātake pañcapaṇḍitapañhe āvibhavissanti.
Tato parāsu
yathāpi ayonagaraṃ mahantaṃ
advārakaṃ ayasaṃ bhaṇḍasālaṃ
samantakhātāparikhāupetaṃ
evampi me te idha guyhamantā.
Ye guyhamantā avikiṇṇavācā
daḷhā sadatthesu narā dujivhā
Ārā amittā byavajanti tehi
āsīvisā vāriva sattasaṅghāti
dvīsu gāthāsu.
Tattha bhaṇḍasālanti āpaṇādīhi sālāhi sampannaṃ.
Samantakhātāparikhāupetanti samantā khātāhi parikhāhi upagataṃ. Evampi
meti evampi me mayhante purisā khāyanti katareyeva idha guyhamantā.
Idaṃ vuttaṃ hoti yathā advārakassa ayomayanagarassa manussānaṃ
upabhogaparibhogo antova hoti na abbhantarimā bahi nikkhamanti
na bāhirā anto pavisanti aparāparaṃ sañcāro chijjati guyhamantā
purisā evarūpā honti attano guyhaṃ attano antoyeva
jirāpenti na aññassa kathentīti. Daḷhā sadatthesūti attano
atthesu thirā. Dujivhāti paṇḍarakanāgaṃ ālapati. Byavajantīti
paṭikkamanti. Āsīvisā vāriva sattasaṅghāti ettha vāti nipātamattaṃ.
Āsīvisā sattasaṅghā rivāti attho. Yathā āsīvisato sattasaṅghā
jīvitukāmā manussā ārā paṭikkamanti evaṃ tehi guyhamantehi
narehi ārā amittā paṭikkamanti upagantuṃ okāsaṃ na labhantīti
vuttaṃ hoti.
Evaṃ supaṇṇena dhammena kathite paṇḍarako
hitvā gharaṃ pabbajito acelo
naggo muṇḍo carati ghāsahetu
Tamhi nukho vivariṃ guyhamatthaṃ
atthā ca dhammā ca apagatamhā.
Kathaṃkaro hoti supaṇṇarāja
kiṃsīlo kena vatena vattaṃ
samaṇo caraṃ hitvā mamāyitāni
kathaṃkaro saggamupeti ṭhānanti
āha.
Tattha ghāsahetūti nissirīko kucchipūraṇatthāya khādanīyabhojanīye
pariyesanto carati. Apagatamhāti apagatā parihīnamhā. Kathaṃkaroti
idaṃ nāgarājā naggassa samaṇabhāvaṃ ñatvā samaṇapaṭipattiṃ pucchanto
āha. Tattha kiṃsīloti katarena samannāgato. Kena vatenāti
katarena vatasamādānena vattanto. Samaṇo caranti pabbajjāya
caranto taṇhāmamāyitāni hitvā kathaṃ samitapāpasamaṇo nāma hoti.
Sagganti kathaṃ karontova suṭṭhu aggaṃ devanagaraṃ so samaṇo upetīti.
Supaṇṇo āha
hiriyā titikkhāya damena khantiyā
akkodhano pesuṇiyaṃ pahāya
samaṇo paraṃ hitvā mamāyitāni
evaṃkaro saggamupeti ṭhānanti.
Tattha hiriyāti samma nāgarāja ajjhattabahiddhā samuṭṭhānehi
hirottappehi titikkhā saṅkhātāya adhivāsanakhantiyā indriyadamena ca
Upeto akujjhanasīlo pisuṇavācaṃ pahāya taṇhāmamāyitāni ca hitvā
pabbajjāya caranto samaṇo nāma hoti evaṃkaroyeva ca etāni
hiriādīni kusalāni karonto saggamupeti ṭhānanti.
Imaṃ supaṇṇarājassa dhammakathaṃ sutvā paṇḍarako jīvitaṃ yācanto
mātāva puttaṃ taruṇaṃ tanujaṃ
sampassatā sabbagattaṃ phareti
evampi me tvaṃ pāturahu dijinda
mātāva puttaṃ anukampamānoti
gāthamāha.
Tassattho yathā mātā tanujaṃ attano sarīrajātaṃ taruṇaṃ
puttaṃ sampassatā disvā taṃ ure nipajjāpetvā thaññaṃ pāyentī
puttaṃ samphassena sabbaṃ attano gattaṃ phareti napi mātā
puttato yāti na putto mātito evampi me tvaṃ pāturahu
pātubhūto. Dijindāti dijarāja tvaṃpi mātāva puttaṃ mudukena
hadayena anukampamāno maṃ passa jīvitaṃ me dehīti.
Athassa supaṇṇo jīvitaṃ dadanto itaraṃ gāthamāha
handajja tvaṃ mucca vadhā dujivha
tayo hi puttā nahi añño atthi
antevāsī dinnako atrajo ca
rajassu puttaññataro me ahosīti.
Tattha muccāti muñca. Ayameva vā pāṭho. Dujivhāti
Taṃ ālapati. Añño catuttho putto nāma natthi. Antevāsī
dinnako atrajo cāti sippaṃ vā uggaṇhanto pañhaṃ vā suṇanto
santike nivaṭṭho. Dinnakoti ayante putto hotūti parehi
dinno. Rajassūti abhiramassu. Aññataroti tīsu puttesu aññataro
antevāsiputto me tvaṃ jātoti dīpeti.
Evañca pana vatvā ākāsā otaritvā taṃ bhūmiyaṃ patiṭṭhāpesi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā dve gāthā abhāsi
iccevaṃ vākyaṃ visajji supaṇṇo
bhūmyaṃ patiṭṭhāya dijo dujivhaṃ
muttajja tvaṃ sabbabhayātivatto
thalūdake hohi mayābhigutto.
Ātaṃkinaṃ yathā kusalo bhiṃsako
pipāsitānaṃ rahadova sīto
vesmaṃ yathā himasītaṭṭitānaṃ
evampi te saraṇamahaṃ bhavāmīti.
Tattha iccevaṃ vākyanti iti evaṃ vacanaṃ vatvā taṃ nāgarājaṃ
visajji visajjesi. Bhūmyanti so sayampi bhūmiyaṃ patiṭṭhāya dijo
taṃ dujjivhaṃ samassāsento mutto ajja tvaṃ ito paṭṭhāya
sabbabhayāni ativatto thale ca udake ca mayā abhigutto rakkhito
hohīti āha. Ātaṃkinanti gilānānaṃ. Evampi teti evaṃ ahaṃ
te saraṇaṃ bhavāmi.
Gaccha tvanti taṃ uyyojesi. So nāgabhavanaṃ pāvisi.
Itaropi supaṇṇabhavanaṃ gantvā mayā paṇḍarakanāgo sapathaṃ katvā
saddahāpetvā visajjito kīdisaṃ nukho mayi tassa hadayaṃ
vīmaṃsissāmi nanti nāgabhavanaṃ gantvā supaṇṇavātaṃ akāsi. Taṃ disvā
nāgo supaṇṇarājā maṃ gahetuṃ āgato bhavissatīti maññamāno
byāmasahassamattaṃ attabhāvaṃ māpetvā pāsāṇe ca vālukañca
gilitvā bhāriko hutvā naṅguṭṭhaṃ heṭṭhā katvā bhogamatthake phaṇaṃ
dhārayamāno nipajjitvā supaṇṇarājānaṃ ḍaṃsitukāmo viya ahosi.
Taṃ disvā supaṇṇo itaraṃ gāthamāha
saddhiṃ katvā amittena aṇḍajena jalāmbuja
vivari yadā ḍaṃsayasi kuto te bhayamāgatanti.
Taṃ sutvā nāgarājā tisso gāthā abhāsi
saṅketheva amittamhi mittasmiṃpi na vissase
abhayā bhayamuppannaṃ api mūlāni kantati.
Kathaṃ nu vissase tyamhi yenāsi kalaho kato
niccayattena ṭhātabbaṃ so disabbhi na rajjati.
Vissāsaye na ca naṃ vissaseyya
asaṅkito ca saṅkito bhaveyya
tathā tathā viññū parakkameyya
yathā yathā bhāvaṃ paro na jaññāti.
Tattha abhayāti abhayaṭṭhānabhūtā mittamhā bhayaṃ uppannaṃ
jīvitasaṅkhātāni mūlāneva kantati. Tyamhīti tasmiṃ. Yenāsīti yena
saddhiṃ kalaho kato ahosi. Niccayattenāti niccapaṭiyattena.
So disabbhi na rajjatīti yo niccayattena abhitiṭṭhati so attano
sattūhi saddhiṃ vissāsavasena na rajjati tato tesaṃ yathākāmakaraṇīyo
na hotīti attho. Vissāsayeti paraṃ attani vissāsaye taṃ pana
sayaṃ na vissāseyya parena asaṅkito attāva taṃ saṅkito
bhaveyya. Bhāvaṃ paroti yathā yathā paṇḍito parakkamati tathā
tathā tassa parobhāvaṃ na jānāti tasmā paṇḍitena viriyaṃ
kattabbamevāti dīpeti.
Iti te aññamaññaṃ sallapitvā samaggā sammodamānā
ubhopi acelakassa assamaṃ agamiṃsu.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
te devavaṇṇā sukhumālarūpā
ubho samā sujayā puññakkhandhā
upāgamuṃ kādambiyaṃ acelaṃ
missībhūtā assavāhāva nāgāti.
Tattha samāti samānarūpā sadisasaṇṭhānā hutvā. Sujayāti
sukhavayā parisuddhā. Ayameva vā pāṭho. Puññakkhandhāti
katakusalatāya puññakkhandhā viya. Missībhūtāti hatthena hatthaṃ
gahetvā kāyamissībhāvaṃ upagatā. Assavāhāva nāgāti dhure
Yuttakā rathavāhā dve assā viya purisanāgā tassa assamaṃ
agamaṃsu.
Gantvā ca pana supaṇṇarājā cintesi ayaṃ nāgarājā
acelakassa jīvitaṃ na dassati etaṃ dussīlaṃ na vandissāmīti. So bahi
ṭhatvā nāgarājānameva tassa santikaṃ pesesi. Taṃ sandhāya itaraṃ
gāthamāha
tato have paṇḍarako acelaṃ
sayamevupāgamma idaṃ avoca
muttajjahaṃ sabbabhayātivatto
na hi nūna tuyhaṃ manaso piyamhāti.
Tattha piyamhāti dussīlanaggabhoggamusāvādi nūna mayaṃ tava manaso
nappiyā ahumhāti paribhāsi.
Tato acelo itaraṃ gāthamāha
piyo hi me āsi supaṇṇarājā
asaṃsayaṃ paṇḍarakena saccaṃ
so rāgaratto ca akāsi etaṃ
pāpakammaṃ sampajāno na mohāti.
Tattha paṇḍarakenāti tayā paṇḍarakena so mama piyataro ahosi
saccametaṃ. Soti so ahaṃ tasmiṃ supaṇṇe rāgena ratto hutvā
etaṃ pāpakammaṃ jānanto akāsiṃ na mohena ajānantoti.
Taṃ sutvā nāgarājā dve gāthā abhāsi
Na me piyaṃ appiyaṃ vāpi hoti
sampassato lokamimaṃ parañca
susaññatānaṃ hi viyañjanena
asaññato lokamimañcarāsi.
Ariyāvakāsosi anariyarūpo
asaññato saññatasannikāso
kaṇhābhijātiko anariyarūpo
pāpaṃ bahuṃ duccaritaṃ acarīti.
Tattha na meti ambho dussīlanaggamusāvādi pabbajitassa hi
imañca parañca lokaṃ sampassato piyaṃ vā me appiyaṃ vāpi meti
na hoti tvaṃ pana susaññatānaṃ sīlavantānaṃ byañjanena
pabbajitaliṅgena asaññato hutvā imaṃ lokaṃ vañcento carasi.
Ariyāvakāsosīti ariyapaṭirūpakosi. Asaññatoti kāyādīhi asaññatosi.
Kaṇhābhijātikoti kāḷakasabhāvo. Anariyarūpoti ahirikasabhāvo.
Acarīti akāsi.
Iti naṃ garahitvā idāni abhisapanto imaṃ gāthamāha
aduṭṭhassa tvaṃ dubbhi dubbhī ca pisuṇo casi
etena saccavajjena muddhā te phalatu sattadhāti.
Tassattho ambho dubbhi tvaṃ aduṭṭhassa mittassa dubbhī
casi pisuṇo casīti etena saccavajjena muddhā te sattadhā phalatūti.
Iti nāgarājassa sapantasseva acelassa sīsaṃ sattadhā phali.
Nisinnaṭṭhāneyevassa bhūmi vivaraṃ adāsi. So paṭhaviṃ pavisitvā
avīcimhi nibbatti. Nāgarājasupaṇṇarājānopi attano bhavanameva
agamaṃsu.
Satthā tassa paṭhavīpaviṭṭhabhāvaṃ pakāsento osānagāthamāha
tasmāhi mittānaṃ na dubbhitabbaṃ
mittadubbho hi pāpiyo natthi añño
āsittasatto nihato paṭhabyā
indassa vākyena hi saṃvaro hatoti.
Tattha tasmāti yasmā mittadubbhikammassa pharuso vipāko
tasmā. Āsittasattoti āsittavisena satto. Indassāti
nāgindassa vākyena. Saṃvaroti ahaṃ saṃvare ṭhitosmīti paṭiññāya
eva paññāto ājīvako hatoti.
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā na bhikkhave idāneva
pubbepi devadatto musāvādaṃ katvā paṭhaviṃ paviṭṭhoti vatvā jātakaṃ
samodhānesi tadā acelo devadatto ahosi nāgarājā sārīputto
supaṇṇarājā pana ahamevāti.
Paṇḍarakajātakaṃ niṭṭhitaṃ.
Aṭṭhamaṃ.
-----------
The Pali Atthakatha in Roman Book 41 page 283-301.
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_rm.php?B=41&A=5817
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=41&A=5817
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=27&i=2387
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=27&A=9787
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=27&A=10571
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=27&A=10571
Contents of The Tipitaka Volume 27
http://84000.org/tipitaka/read/?index_27
        |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]