![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
83. 9. Matthakundalivimanavannana
alankato matthakundaliti matthakundalivimanam. Tassa ka uppatti? bhagava
savatthiyam viharati jetavane. Tena samayena savatthivasi eko brahmano addho 2-
mahaddhano mahabhogo assaddho appasanno micchaditthiko kassaci kinci na deti,
adanato eva "adinnapubbako"ti pannayittha. So micchaditthibhavena ca luddha-
bhavena tathagatam va tathagatasavakam va datthumpi na icchati. Matthakundalim 3- nama
attano puttanca sikkhapesi "tata taya samano gotamo tassa savaka ca
na upasankamitabba na datthabba"ti. Sopi tatha akasi. Athassa putto gilano
ahosi, brahmano dhanakkhayabhayena bhesajjam na karesi, roge pana vaddhiteva vejje
pakkositva dassesi. Vejja tassa sariram oloketva "atekiccho"ti tam natva
@Footnote: 1 ka. anussavanattho 2 ka. addho 3 Si. mattakundalim
Pakkamimsu. Brahmano "putte abbhantare mate niharanam dukkhan"ti puttam gahetva 1-
bahidvarakotthake nipajjapesi.
Bhagava rattiya paccusasamaye mahakarunasamapattito vutthaya lokam olokento
addasa matthakundalimanavam khinayukam tadaheva cavanadhammam, nirayasamvattanikancassa kammam
katokasam. "sace panaham tattha gamissami, so mayi cittam pasadetva devaloke
nibbattitva pitaram alahane rodamanam upagantva samvejessati, evam so ca
tassa pita ca mama santikam agamissati, mahajanakayo sannipatissati tattha maya
dhamme desite mahadhammabhisamayo bhavissati"ti evam pana natva pubbanhasamayam
nivasetva pattacivaramadaya mahata bhikkhusamghena saddhim savatthim pindaya pavittho
matthakundalimanavassa pitu gehasamipe thatva chabbannabuddharamsiyo vissajjesi.
Ta disva manavo "kimetan"ti ito cito ca vilokento addasa bhagavantam
dantam guttam santindriyam dvattimsaya mahapurisalakkhanehi asitiya anubyanjanehi
byamappabhaya ketumalaya ca vijjotamanam anupamaya buddhasiriya acinteyyena
buddhanubhavena virocamanam. Disva tassa etadahosi "buddho nu kho bhagava
idhanuppatto, yassayam rupasampada attano tejasa suriyampi abhibhavati kantabhavena
candimam upasantabhavena sabbepi samanabrahmane, upasamena nama ettheva bhavitabbam,
ayameva ca manne imasmim loke aggapuggalo, mameva ca anukampaya idhanuppatto"ti
buddharammanaya pitiya nirantaram phutasariro 2- anappakam pitisomanassam patisamvedento
pasannacitto anjalim paggayha nipajji. Tam disva bhagava "alam imassa ettakena 3-
saggupapattiya"ti pakkami.
Sopi tam pitisomanassam avijjahantova kalam katva tavatimsesu dvadasayojanike
kanakavimane 4- nibbatti. Pita panassa sarirasakkaram karitva 5- dutiyadivase
paccusavelayam
@Footnote: 1 cha.Ma. ayam patho na dissati 2 ka. phutthasariro 3 Si.,i. ettakam 4 cha.Ma. vimane
@5 ka. karetva
Alahanam gantva "ha ha 1- matthakundali, ha ha 1- matthakundali"ti paridevamano
alahanam anuparikkamanto rodati. Devaputto attano vibhavasampattim 2- oloketva
"kuto nu kho aham idhagato kinci kammam katva"ti upadharento attano purimattabhavam
natva tattha ca maranakale bhagavati pavattitam cittappasadam manoharam anjalikaranamattam
disva "aho mahanubhava buddha bhagavanto"ti satisayam tathagate sanjatappasada-
bahumano "adinnapubbakabrahmano nu kho kim karoti"ti upadharento alahane
rodamanam disva "ayam mayham pubbe bhesajjamattampi akatva idani niratthakam
alahane rodati, handa nam samvejetva kusale patitthapessami"ti devalokato
agantva matthakundalirupena rodamano "ha ha 1- canda, ha ha 1- suriya"ti
baha paggayha kandanto pitu samipe atthasi. Atha nam brahmano "ayam matthakundali
agato"ti cintetva gathaya ajjhabhasi:-
[1207] "alankato matthakundali
maladhari 3- haricandanussado
baha paggayha kandasi
vanamajjhe kim dukkhito tuvan"ti.
Tattha alankatoti vibhusito. Matthakundaliti sarirappadesassa aghamsanattham
malalatadayo adassetva matthakareneva 4- katakundalo. Atha va matthakundaliti
visuddhakundalo, tapetva jatihingulikaya majjitva dhovitva sukaralomena
majjitakundaloti attho. Maladhariti malam dharento, pilandhitamaloti attho.
Haricandanussadoti rattacandanena sabbaso anulittagatto. Kinti pucchavacanam. Dukkhi-
toti dukkhappatto. Kim dukkhitoti va ekameva padam, kena dukkhena dukkhitoti attho.
@Footnote: 1 Si.,i. ha 2 Ma. vibhavasampadam
@3 malabhari dhamMa.A. 1/2/26 (sya) 4 Si. mattakareneva
Atha nam devaputto aha:-
[1208] "sovannamayo pabhassaro
uppanno rathapanjaro mama
tassa cakkayugam na vindami
tena dukkhena jahami 1- jivitan"ti.
Atha nam brahmano aha:-
[1209] "sovannamayam manimayam
lohitakamayam atha rupiyamayam
acikkha 2- me bhaddamanava
cakkayugam patipadayami te"ti.
Tam sutva manavo "ayam puttassa bhesajjam akatva puttapatirupakam mam disva
rodanto `suvannadimayam rathacakkam karomi'ti vadati, hotu nigganhissami nan"ti
cintetva "kiva mahantam me cakkayugam karissasi"ti vatva "yava mahantam akankhasi"ti
vutte "candimasuriyehi me attho, te me dehi"ti yacanto:-
[1210] "so manavo tassa pavadi
candasuriya ubhayettha dissare
sovannamayo ratho mama
tena cakkayugena sobhati"ti.
Atha nam brahmano aha:-
@Footnote: 1 Si. jahissam, i.,ka. jahissami 2 i. acikkhatha
[1211] "balo kho tvam asi manava
yo tvam patthayase apatthiyam
mannami tuvam marissasi
na hi tvam lacchasi candasuriye"ti.
Atha nam manavo "kim pana pannayamanassatthaya rodanto balo hoti,
udahu apannayamanassa"ti vatva:-
[1212] "gamanagamanampi dissati
vannadhatu ubhayattha vithiya
peto 1- kalakato na dissati
ko nidha kandatam balyataro"ti.
Tam sutva brahmano "yuttam esa vadati"ti sallakkhetva:-
[1213] "saccam kho vadesi manava
ahameva kandatam balyataro
candam viya darako rudam
petam kalakatabhipatthayin"ti
vatva tassa kathaya 2- nissoko hutva manavassa thutim karonto ima gatha
abhasi:-
[1214] "adittam vata mam santam ghatasittamva pavakam
varina viya osincam 3- sabbam nibbapaye daram.
@Footnote: 1 Si.,ka. peto pana 2 i. tassa gathaya 3 Ma. osinci
[1215] Abbahi 1- vata me sallam sokam hadayanissitam
yo me sokaparetassa puttasokam apanudi.
[1216] Svaham abbulhasallosmi sitibhutosmi nibbuto
na socami na rodami tava sutvana manava"ti.
#[1208-10] Tattha rathapanjaroti rathupattham. Na vindamiti na labhami.
Bhaddamanavati alapanam. Patipadayamiti sampadetva dadami, ma cakkayugabhavena
jivitam pajahiti adhippayo. Ubhayettha dissareti ubhopi ettha candasuriya akase
dissanti. Yakaro padasandhikaro, ubhaye etthati va padavibhago.
#[1212] Gamanagamananti divase divase ogamanuggamanavasena candasuriyanam
gamananca agamananca dissati. "gamanogamanan"tipi pali, uggamanam ogamanancati
attho. Vannadhatuti sitibhavavisittha kantabhavabhasura, unhabhavavisittha tikkha-
bhavabhasura ca vannanibha. Ubhayatthati cande ca suriye cati dvisupi vannadhatu
dissatiti yojetabbam. Vithiyati pavattanavithiyam akase, nagavithiyadivithiyam va.
"ubhayettha"tipi patho, ubhaye 2- etthati padavisandhi. Balyataroti balataro
atisayena balo.
#[1213] Imam pana katham sutva "alabbhaniyavatthum vataham patthetva kevalam
sokaggina dayhami, 3- kim me niratthakena anayabyasanena"ti patisankhane atthasi.
Atha devaputto matthakundalirupam patisamharitva attano dibbarupeneva atthasi,
brahmano pana tam anoloketva 4- manavavohareneva voharanto "saccam kho
vadesi manava"tiadimaha. Tattha candam viya darako rudanti candam abhipatthayam
@Footnote: 1 i. abbulhi 2 i. ubhaya 3 Si. adayhami 4 Ma. anuviloketva
Rudanto darako viyati attho. Kalakatabhipatthayinti kalakatam abhipatthayim.
"abhipatthayan"tipi patho.
#[1214-5] Adittanti sokaggina adittam. Nibbapaye daranti nibbapayi
daratham sokaparilaham. Abbahiti uddhari. 1-
Atha brahmano sokam vinodetva attano upadesadayakam dibbarupena thitam
disva "ko nama tvan"ti pucchanto:-
[1217] "devata nusi gandhabbo adu sakko purindado
ko va tvam kassa va putto katham janemu tam mayan"ti.
Gathamaha. 2- Sopi tassa:-
[1218] "yanca kandasi yanca rodasi
puttam alahane sayam dahitva
svaham kusalam karitva kammam
tidasanam sahabyatam gato"ti
attanam kathesi. 3- Tattha yanca kandasi yanca rodasiti yam tava puttam matthakundalim
uddissa rodasi, assuni muncasi.
Atha nam brahmano aha:-
[1219] "appam va bahum va naddasama
danam dadantassa sake agare
uposathakammam va tadisam
kena kammena gatosi devalokan"ti.
@Footnote: 1 ka. abbuhi uddhari 2 cha.Ma. aha 3 ka. byakasi
Tattha "uposathakammam va tadisam naddasama"ti yojana. Atha nam manavo
aha:-
[1220] "abadhikoham dukkhito gilano
aturarupomhi sake nivesane
buddham vigatarajam vitinnakankham
addakkhim sugatam anomapannam.
[1221] Svaham muditamano pasannacitto
anjalim akarim tathagatassa
taham kusalam karitvana kammam
tidasanam sahabyatam gato"ti.
#[1220-21] Tattha abadhikoti abadhasamangi. Dukkhitoti teneva abadhika-
bhavena jatadukkho. Gilanoti gilayamanoti attho. Aturarupoti dukkhavedana-
bhitunnakayo. Vigatarajanti vigataragadirajam. Vitinnakankhanti sabbaso samsayanam
samucchinnatta tinnavicikiccham. Anomapannanti paripunnapannam, sabbannunti
attho. Akarinti akasim. Tahanti tam aham.
Evam tasmim kathenteyeva 1- brahmanassa sakalasariram pitiya paripuri. So tam
pitim pavedento:-
[1222] "acchariyam vata abbhutam vata
anjalikammassa ayamidiso vipako
ahampi muditamano pasannacitto
ajjeva buddham saranam vajami"ti aha.
@Footnote: 1 Si. kathente kathenteyeva
Tattha anabhinhappavattitaya accharam paharitum yogganti 1- acchariyam, abhuta-
pubbataya abbhutam. Ubhayenapi vimhayavahatamyeva dassetva 2- "ahampi muditamano
pasannacitto, ajjeva buddham saranam vajami"ti aha.
Atha nam devaputto saranagamane silasamadane ca niyojento:-
[1223] "ajjeva buddham saranam vajahi
dhammanca samghanca pasannacitto
tatheva sikkhaya padani panca
akhandaphullani samadiyassu.
[1224] Panatipata viramassu khippam
loke adinnam parivajjayassu
amajjapo ma 3- ca musa bhanahi
sakena darena na hohi tuttho"ti
gathadvayamaha.
#[1223] Tattha tathevati yatha pasannacitto "sammasambuddho bhagava"ti
buddham saranam vajesi, tatheva "svakkhato dhammo, suppatipanno samgho"ti pasannacitto
dhammanca samghanca saranam vajahi. Yatha va pasannacitto ratanattayam saranam vajesi,
tatheva "ayam ekamsato dittheva dhamme abhisamparayanca hitasukhavaho"ti pasanna-
citto sikkhaya adhisilasikkhaya padani kotthasabhutani adhicittaadhipannasikkhaya va
upayabhutani pancasilani avikopanato ca asankilissanato ca akhandaphullani
samadiyassu, samadaya vattassuti attho.
@Footnote: 1 Ma. accharapaharanayogganti 2 i. dasseti 3 Ma. no
Evam devaputtena saranagamane silasamadane ca niyojito brahmano tassa
vacanam sirasa sampaticchanto:-
[1225] "atthakamosi me yakkha hitakamosi devate
karomi tuyham vacanam tvamasi acariyo mama"ti
gatham vatva tattha patitthahanto:-
[1226] "upemi saranam buddham dhammancapi anuttaram
samghanca naradevassa gacchami saranam aham.
[1227] Panatipata viramami khippam
loke adinnam parivajjayami
amajjapo no ca musa bhanami
sakena darena ca homi tuttho"ti
gathadvayamaha. Tampi suvinneyyameva.
Tato devaputto "katam maya brahmanassa kattabbayuttakam, idani sayameva
bhagavantam upasankamissati"ti tattheva antaradhayi. Brahmanopi kho bhagavati sanjata-
pasadabahumano devataya ca codiyamano "samanam gotamam upasankamissami"ti
viharabhimukho gacchati. Tam disva mahajano "ayam brahmano ettakam kalam tathagatam
anupasankamitva ajja puttasokena upasankamati, kidisi nu kho dhammadesana bhavissati"ti
tam anubandhi.
Brahmano bhagavantam upasankamitva patisantharam katva evamaha "sakka
nu kho bho gotama kinci danam adatva silam va arakkhitva kevalam tumhesu
pasadamattena sagge nibbattitun"ti. "nanu brahmana ajja paccusavelayam
Matthakundalina devaputtena attano devalokupapattikaranam tuyham kathitan"ti bhagava
avoca. Tasmim khane matthakundalidevaputto saha vimanena agantva dissamanarupo
vimanato oruyha bhagavantam abhivadetva anjalim paggayha ekamanatam atthasi. Atha
bhagava tassam parisati tena devaputtena katasucaritam kathetva parisaya cittakallatam
natva samukkamsikam dhammadesanam akasi, desanapariyosane devaputto ca brahmano
ca sannipatitaparisa cati caturasitiya panasahassanam dhammabhisamayo ahositi.
Matthakundalivimanavannana nitthita.
------------------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 30 page 379-389.
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_rm.php?B=30&A=7983&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=30&A=7983&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=83
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=2705
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=2817
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=2817
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]